Το Μεσαιωνικό Θέατρο

Πηγή εικόνας: www.industrious.info

 

Μετά τη δύση του Κλασικού δράματος, ανέτειλε η εποχή του Λειτουργικού ή Εκκλησιαστικού δράματος της Δυτικής Ευρώπης. Τα Λειτουργικά αυτά έργα γράφτηκαν για να παίζονται στα πρώτα χρόνια από ιερείς και ψαλτοπαίδια μέσα στην εκκλησία, με απώτερο σκοπό να προσελκύσουν, μέσω του θεάματος(τι ειρωνεία!), περισσότερους πιστούς στις χριστιανικές λειτουργίες. Μολονότι, τα ίχνη του «χριστιανοποιημένου» αυτού θεάτρου θεωρούνται ελάχιστα, σε καμιά, όμως, περίπτωση αμελητέα, κυρίως, όταν εξετάζεται η προοδευτική μετεξέλιξή του, από την απλοϊκότητα εντός του εκκλησιαστικού χώρου στην πολυπλοκότητα των σκηνικών και του εξοπλισμού που απαιτούνταν στους ανοιχτούς χώρους.

Στις πρώτες χριστιανικές γιορτές, ιδιαίτερα κατά τις γιορτές του Πάσχα, ο χώρος του ναού οριοθετούσε το σκηνικό πλαίσιο, όπου εξελισσόταν μια στιχομυθία ανάμεσα στον λευκοφορεμένο ιερέα, που ως άγγελος πάνω από τον άδειο τάφο, απευθυνόταν σε τρία ψαλτοπαίδια, που συμβόλιζαν τις τρεις Μαρίες, που κατευθύνονταν προς τον τάφο την πρώτη Κυριακή του Πάσχα. Το δρώμενο, που χαρακτηρίζεται από υψηλή συμβολική αξία, ολοκληρωνόταν με την καθολική, χορωδιακή, συμμετοχή του πιστού και ευλαβικού εκκλησιάσματος στον χαρμόσυνο πασχαλινό ύμνο. Ο θεατρικός χώρος απαρτιζόταν από τον Παράδεισο, που βρισκόταν στα δεξιά του ιερέα, καθώς κοίταζε το εκκλησίασμα, και την Κόλαση στα αριστερά του. Γρήγορα, η απλή αυτή ιστορία εμπλουτίστηκε και από σκηνές της Βιβλικής λογοτεχνίας αλλά και από ιστορίες μαρτύρων και αγίων.

Είναι άγνωστος ο χρονικός εντοπισμός εξόδου του δράματος από τις εκκλησίες στις πλατείες των χωριών, στους δρόμους, πάνω σε άμαξες καθώς διέρχονταν μέσα από τις πόλεις. Στην Αγγλία, για παράδειγμα, η παράσταση εξελισσόταν σε μια διώροφη άμαξα, που κατά διαστήματα σταματούσε για να «παιχτεί» η σκηνή μπροστά σε μια συγκέντρωση θεατών, που παρέμενε επί τόπου, περιμένοντας την επόμενη άμαξα, την επόμενη παράσταση. Χαρακτηριστικό των Μυστηρίων αυτών είναι ότι συμμετείχαν υποκριτικά απλοί άνθρωποι, που αναλάμβαναν ρόλους που είχαν σχέση με το επάγγελμά τους. Έτσι, η Κιβωτός του Νώε παιζόταν από μαραγκούς, οι χρυσοχόοι  υποδύονταν τους Μάγους με τα Δώρα κ.ο.κ.

Η πολυπλοκότητα, τώρα πια, των θεαμάτων αυτών απείχε μακράν από την απλοϊκότητα της πρώτης περιόδου. Υπήρχαν καταπακτές υπό της ανυψωμένης σκηνής, «γερανοί» για να κατεβάζουν εξ ουρανού τους αγγέλους και το θεό, μηχανισμοί που άνοιγαν και έκλειναν σαν στόματα κολάσεως, καταβροχθίζοντας τους αμαρτωλούς, ενώ λιμοί, σεισμοί και καταποντισμοί αποδίδονταν τεχνικά χωρίς καμιά δυσκολία. Το υψηλό επίπεδο σκηνικού και τεχνολογικού εξοπλισμού ανταποκρινόταν άριστα στην απαίτηση του κοινού για ρεαλιστικές εκτελέσεις με τραύματα, κομμένα κεφάλια και μέλη. Παρόλα ταύτα, σε ένα τέτοιο περιβάλλον τραγωδίας και εκκλησιαστικού πνεύματος, δεν απουσίαζε και το κωμικό στοιχείο, που, όπως λέγεται, οφειλόταν στα λάθη, στις λεκτικές αστοχίες των ηθοποιών κατά την εκτέλεση των ρόλων τους. Έτσι, κατασκευάστηκαν κωμικοί χαρακτήρες, οι οποίοι αποτέλεσαν, κατά κάποιο τρόπο, τον πρόδρομο της Κομμέντια ντελ αρτε και των γελωτοποιών.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Εξέλιξη του Εκκλησιαστικού δράματος αποτελεί το ηθικοπλαστικό έργο που παρουσιάζει την αρετή και την κακία, το καλό και το κακό ως αφηρημένες έννοιες, ως ελαττώματα και αρετές που αντιμάχονται, διεκδικώντας την ανθρώπινη ψυχή. Χαρακτηριστικό έργο του είδους είναι το αγγλικό έργο Ο καθένας, όπου ξεδιπλώνεται η πορεία του ανθρώπου προς το θάνατο και η προσπάθειά του να βρει συνοδοιπόρους στο ταξίδι αυτό.

Το κοινό φαινόταν να προσαρμόζεται με ευκολία στην εναλλαγή των συγκινήσεων. Περνούσε ταχύτατα από την έκπληξη της Δημιουργίας, και μετά στην τρυφερότητα της Γέννησης, τη Σφαγή των Νηπίων, το τραγικό γεγονός της Σταύρωσης, τη  χαρά της Ανάστασης και στο γεγονός της Δευτέρας Παρουσίας. Έτσι, όταν σε κάθε χώρα  γεννήθηκε ένα εθνικό δράμα, το κοινό ήταν έτοιμο να δεχτεί τις καινοτομίες των νέων συγγραφέων.

ΠΗΓΕΣ:

Φύλλις Χάρτνολ, Ιστορία του Θεάτρου, μτφ. Ρούλα Πατεράκη, εκδ.Υποδομή, Αθήνα 1980

Κακουδάκη Τζωρτζίνα, Πατρίτσια Απέργη, Θέατρο-Θεατρική Αγωγή, στο http://reader.ekt.gr


Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;