Κούλες: Το κάστρο της θάλασσας

Κούλες
Πηγή εικόνας: creteplus.gr

 

Το ενετικό φρούριο Κούλες δεσπόζει στην είσοδο του ενετικού λιμανιού του Ηρακλείου και κτίστηκε από τους Ενετούς. Αν και οι Ενετοί το αποκαλούσαν Castello a Mare, το Κάστρο στη Θάλασσα, σήμερα διατηρεί την τούρκικη ονομασία του, Κούλες, από το Su Kulesi. Το φρούριο είναι ένα από τα πιο γνωστά, πιο οικεία και αγαπημένα μνημεία της πόλης, σύμβολο του Ηρακλείου. Σήμερα, ατενίζει αγέρωχο το Κρητικό πέλαγος θυμίζοντας το μεγαλείο του ενετικού Χάνδακα, ενώ στοιχειώνεται από θρύλους που θέλουν στους εσωτερικούς υγρούς και σκοτεινούς του χώρους να βασανίστηκαν φριχτά οι Κρητικοί επαναστάτες.

Ιστορία

Μας είναι άγνωστο πότε ξεκινά ακριβώς η ιστορία του ενετικού φρουρίου, Κούλες. Υπάρχει μεγάλη πιθανότητα, το πρώτο φρούριο στη θέση του σημερινού να δημιουργήθηκε στην περίοδο της Αραβοκρατίας (9ος – 10ος), ενώ αναφορά για πύργο στην είσοδο του λιμανιού γίνεται στην β’ Βυζαντινή περίοδο (10ος – 13ος), ως Castellum Comunis). Ο πύργος αυτός μάλλον ήταν κυκλικός και υπέστη σοβαρές ζημιές από το σεισμό του 1303, όπως ανέφερε ο δούκας Κίντο ντα Κανάλ στην αναφορά του στη Βενετία. Σήμερα, σώζονται κάποια σχέδια περιηγητών που επιχείρησαν να χαρτογραφήσουν το Ηράκλειο, με παλιότερο αυτό του Μπουοντελμόντι του 1429, που απεικονίζουν έναν πύργο στην είσοδο του λιμανιού.

Ο Κούλες απεικονίζεται άλλοτε σαν ψηλό οικοδόμημα με κατακόρυφους τοίχους και κάτοψη, άλλοτε κυκλική και άλλοτε παραλληλόγραμμη. Τα σχέδια αυτά δεν είναι απαραίτητα αξιόπιστα, αφού η κατασκευή που απεικονίζουν μοιάζει περισσότερο με έργο οχυρωματικής αρχιτεκτονικής της δυτικής Ευρώπης. Στα μέσα του 14ου μ.Χ. αιώνα, κάνει την εμφάνισή της στην Ευρώπη η πυρίτιδα (μείγμα νίτρου, θείου και άνθρακα). Αποκτά τόσο σημαντικό ρόλο στην πολεμική πρακτική αλλάζοντας ριζικά τον τρόπο διεξαγωγής του πολέμου, ώστε αντικατέστησε τις προϋπάρχουσες πολεμικές μηχανές και εκμηδένισε την αμυντική δυνατότητα των παλιών οχυρώσεων.

Έτσι τα μέσα του 15ου μ.Χ. αιώνα βρήκαν το Ηράκλειο ανεπαρκώς οχυρωμένο και τον πύργο του λιμανιού, το Castellum Comunis των βυζαντινών, αμυντικά ανίκανο και ευάλωτο. Η Γερουσία της Βενετίας το 1462 ενέκρινε ένα ευρύ πρόγραμμα οχύρωσης της πόλης, που θα προστάτευε το Ηράκλειο και τους βούργους (προάστια) έξω από αυτό. Η νέα οχύρωση θα ακολουθούσε τα πρότυπα της νέας οχυρωματικής αρχιτεκτονικής με τους προμαχώνες. Στα πλαίσια αυτού του προγράμματος το 1523 κατεδαφίστηκε ο πύργος του λιμανιού και αντικαταστάθηκε με το φρούριο Κούλες, που σώζεται μέχρι σήμερα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

 

Κούλες
Πηγή εικόνας: agioklima.gr

Η κατασκευή

Η κατασκευή του Κούλε κράτησε μέχρι το 1540. Οι εξωτερικοί τοίχοι έχουν πάχος σχεδόν 9 μέτρα, ενώ οι εσωτερικοί φτάνουν τα 3 μέτρα πάχος σε κάποια σημεία. Ήδη από πολύ νωρίς παρουσιάστηκαν ζημιές στα θεμέλια του από τη θάλασσα, που αντιμετωπίζονταν κατά καιρούς. Το φρούριο, Κούλες, παρουσίασε πολλές οχυρωματικές αδυναμίες, γεγονός που οφείλεται στο ότι χτίστηκε σε μεταβατική φάση, όταν η αρχιτεκτονική των φρουρίων πειραματιζόταν ακόμα.

Αρχιτεκτονικά, ο Κούλες αποτελείται από δύο επιμέρους τμήματα. Το Νοτιοδυτικό, παραλληλόγραμμο τμήμα, λίγο ψηλότερο και το Βορειοανατολικό σε σχήμα μισής έλλειψης, ελαφρώς χαμηλότερο. Για είσοδο υπήρχαν τρεις πύλες εισόδου, Δυτικά, Βόρεια και Νοτιοδυτικά, με κύρια πύλη την Δυτική. Περιμετρικά είχαν εντοιχιστεί διάφορες ανάγλυφες πλάκες, επιγραφές και οικόσημα. Κορυφαία έργα γλυπτικής είναι τα τρία μαρμάρινα ανάγλυφα που απεικονίζουν τον φτερωτό λέοντα, σύμβολο της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας, που επιστέφουν κάθε μία από τις τρεις εισόδους και δύο από αυτά διατηρούνται μέχρι σήμερα με φανερή τη διάβρωση από τον θαλασσινό αέρα.

Το φρούριο Κούλες είναι διώροφο με 26 διαμερίσματα. Στο ισόγειο αρχικά υπήρχαν πέντε χώροι για κανόνια. Σύντομα φάνηκε ότι η χρήση κανονιών σε εσωτερικούς χώρους δημιουργούσε προβλήματα, γιατί και το οπτικό πεδίο μέσα από τα μικρά ανοίγματα στους τοίχους ήταν περιορισμένο, αλλά και ο καπνός που δημιουργούνταν μετά την ρίψη κάθε βλήματος έκανε την ατμόσφαιρα αποπνικτική και έτσι εγκαταλείφθηκε η χρήση τους.

Εκτός από τις casamatte, τους διαδρόμους δηλαδή των κανονιών, στο ισόγειο είχαν διαμορφωθεί και επιμέρους χώροι, ένας λειτουργούσε σαν φυλακή και οι υπόλοιποι για αποθήκευση τροφίμων και πολεμοφοδίων. Στον επάνω όροφο, που είχε διαμορφωθεί μια ευρύχωρη πλατεία, ήταν ο πύργος του φάρου. Εκεί, υπήρχαν, επίσης, οι στρατώνες των στρατιωτών και οι κατοικίες των αξιωματούχων και του διοικητή. Παράλληλα, στο φρούριο Κούλες, λειτουργούσε μύλος, φούρνος και εκκλησία, παρέχοντας αυτονομία στη φρουρά του.

 

Κούλες
Πηγή εικόνας: cretazine.com

Τουρκική πολιορκία

Ο ρόλος του φρουρίου Κούλες στη διάρκεια της τουρκικής πολιορκίας (1646-1669) δεν υπήρξε ιδιαίτερα σημαντικός.  Αρκετά νωρίς το τουρκικό πυροβολικό, τοποθετημένο στις κατάλληλες θέσεις, κατάφερε να εξουδετερώσει τη δύναμη πυρός και έτσι οι Τούρκοι απέκτησαν τον έλεγχο της εισόδου του λιμανιού του Ηρακλείου.

Στη διάρκεια της τούρκικης κυριαρχίας, ο Κούλες δεν δέχτηκε ιδιαίτερες παρεμβάσεις εκτός από την προσθήκη κτιστών επάλξεων με θέσεις τουφεκιοφόρων και κανονιών. Οι Τούρκοι έκτισαν μικρότερο φρούριο απέναντι από τον Κούλε από την πλευρά της στεριάς, τον Μικρό Κούλε. Δυστυχώς το μνημείο αυτό μαζί με τμήματα των ενετικών νεωρίων κατεδαφίστηκε το 1936 για χάρη της ανάπτυξης της πόλης.

 

Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν στο άρθρο αυτό:

Εξερευνήστε την Κρήτη:Ηράκλειο. Ανακτήθηκε από www.explorecrete.com (Τελευταία προβολή 12/08/2020)

Κούλες. Ανακτήθηκε από el.wikipedia.org (Τελευταία προβολή 12/08/2020)

 


Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Χριστίνα Μαυρέα

Είμαι η Χριστίνα. Γεννήθηκα στη Θεσσαλονίκη και μεγάλωσα στο Ηράκλειο, Κρήτης. Απόφοιτη Φιλοσοφικής Σχολής, του τμήματος Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών. Μεγάλες μου αγάπες ο αθλητισμός, το διάβασμα, η μουσική και το γράψιμο.

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;