Η μουσική και η επίδραση της στην ψυχική υγεία

Επίδραση της μουσικής στην ψυχική υγεία
Πηγή εικόνας: zoumekalitera.gr

Η μουσική αποτελεί την τέχνη της ομαλής εναρμόνισης των ήχων, προκειμένου να δημιουργηθεί ένα όμορφο αποτέλεσμα για την ακουστική του ατόμου. Επιπλέον, αποτελεί πηγή θεραπευτικής προσέγγισης των ψυχοσωματικών προβλημάτων που παρουσιάζει ένα άτομο, μέσω των αντιδράσεων που δημιουργεί κυρίως σε συναισθηματικό επίπεδο.

Ηχητική ταυτότητα

Ηχητική ταυτότητα είναι η ταυτότητα εκείνη που καθορίζει το άτομο για τις μουσικές του επιλογές. Τις μελωδίες και τους ρυθμούς που τον επηρεάζουν είτε αρνητικά είτε θετικά. Η ηχητική ταυτότητα έχει την βάση της στην προγεννητική περίοδο του ατόμου, όταν ακόμη βρίσκονταν στη μήτρα της μητέρας.

Υπάρχει μία άρρηκτη σύνδεση μεταξύ εμβρύου και μητέρας καθώς και των ακουστικών επιρροών που προσφέρονται από την μητέρα. Όλοι οι ήχοι που προέρχονται από τη μητέρα, απορροφώνται από το έμβρυο. Έτσι, από την γέννηση του και έπειτα, με βάση τις επιρροές που έλαβε κατά την περίοδο που βρισκόταν στη μήτρα της μητέρας αλλά και με βάση την κληρονομικότητα, δημιουργεί τις μουσικές του επιλογές. Στην πορεία, με βάση την βιωματική του εμπειρία τις διαμορφώνει και τις εξελίσσει.

Η μουσική ταυτότητα είναι βασική προϋπόθεση προκειμένου να μπορέσει να λειτουργήσει η μουσικοθεραπεία ως μέσο θεραπευτικής προσέγγισης σε ασθενείς που πάσχουν είτε από ψυχικά είτε από σωματικά νοσήματα.

Μουσικοθεραπεία

Η μουσικοθεραπεία προέρχεται από δύο λέξεις: “μουσική” και “θεραπεία”. Η μουσική είναι ο ρυθμός και οι μελωδίες που όπως προαναφέραμε, επηρεάζουν ένα άτομο είτε θετικά είτε αρνητικά. Θεραπεία είναι το μέσο, με το οποίο μπορούν οι ειδικοί να βελτιώνουν ή να θεραπεύουν πλήρως την υγεία του ατόμου.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Η μουσικοθεραπεία αποτελεί παράϊατρικό επάγγελμα, όπως είναι η ψυχολογία. Ανήκει στην κατηγορία των δημιουργικών  θεραπειών τέχνης. Τέτοιες είναι η χοροθεραπεία και η δραματοθεραπεία.

Συνήθως, η μουσικοθεραπεία χρησιμοποιείται για την θεραπευτική προσέγγιση των ψυχικών ασθενειών.  Σε αυτό παίζει βασικό ρόλο η σχέση που θα δημιουργηθεί μεταξύ θεράποντα και θεραπευόμενου. Κάτι τέτοιο μπορεί να επιτευχθεί με δύο τρόπους. Είτε μέσω της διαδραστικής σχέσης στην εφαρμογή της μουσικοθεραπείας, είτε μέσω της ακουστικής σχέσης μεταξύ των δύο. Η μουσικοθεραπεία έχει κλινική εφαρμογή εξαιτίας αυτών των δύο προσεγγίσεων για την αντιμετώπιση των ψυχικών ασθενειών.

Η μουσικοθεραπεία ορίστηκε ως επάγγελμα στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, γύρω στο…  Από εκει και πέρα, η μουσική θεωρήθηκε ένα αξιόπιστο μέσο θεραπείας ψυχικών ασθενειών.

Ιστορική αναδρομή

Αρχαιοελληνική περίοδος

Από αρχαιοτάτων χρόνων υπάρχουν αναφορές γύρω από την μουσική και την επίδρασή της στην σωματική και ψυχική υγεία του ανθρώπου, καθώς και στην θεραπευτική της δύναμη. Πρώτοι ερεύνησαν την επίδραση της μουδικής ο Πυθαγόρας, ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης, μέσα από τα δικά τους έργα.

Ο Πυθαγόρας εξέτασε την έννοια της μουσικής και υποστήρηξε ότι έχει σοβαρή επίδραση στη συναισθηματική και ψυχική υγεία του ατόμου. Ήταν ιδανική για να χρησιμοποιηθεί ως μέσο θεραπείας οποιασδήποτε ψυχικής ασθένειας και για την βελτίωση της σωματικής υγείας του ατόμου.

Ο Πλάτωνας με τη σειρά του εστίασε  στην ηθικολογική πλευρά της μουσικής. Τόνισε ότι μέσω αυτής μπορεί να δημιουργηθεί μία γενναία και σπουδαία προσωπικότητα, ικανή να ανταπεξέλθει σε οποιαδήποτε συνθήκη. Την χαρακτήρησε ως το 《φάρμακο της ψυχής》.

Ο Αριστοτέλης μέσα από τα έργα του ανέπτυξε την θεωρία ότι η μουσική συμβάλλει στην συναισθηματική υγεία του ατόμου, προκαλώντας του 《συναισθηματική εξάγνιση》. Είναι ικανή να δημιουργήσει συναισθηματική διέγερση στο άτομο με βάση τους ήχους που λαμβάνει. Αυτό σημαίνει ότι, εάν η ακουστική του λαμβάνει έναν χαρούμενο ρυθμό, τότε του προκαλούνται συναισθήματα χαράς. Όταν όμως, λαμβάνει ένα μελαγχολικό ρυθμό, τότε του προκαλούνται συναισθήματα λύπης.

Επίσης, ο Ιπποκράτης είχε ασχοληθεί με την μουσική και τη θεραπευτική της δράση. Είχε υποστηρίξει ότι, η μουσική μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την θεραπεία σπάνιων και χρόνιων παθήσεων, τόσο σωματικών, όσο και ψυχικών.

Αξίζει να σημειωθεί στο σημείο αυτό, ο Θαλής το 600 πχ είχε θεραπεύσει τη νόσο της πανούκλας στη Σπάρτη μέσω της μουσικής.

Αναγέννηση

Την περίοδο της Αναγέννησης, δηλαδή μεταξύ 15ο και 16ο αιώνα έχουμε πέρα από την ανάπτυξη της Φιλοσοφίας, της Τέχνης και των Επιστημών την εξέλιξη της Ιατρικής. Αυτό σημαίνει ότι η μουσικοθεραπεία αποτέλεσε αντικείμενο συζήτησης και εξετάσης από τους ουμανιστές.

Φιλόσοφοι όπως οι Τζερόνιμο Κορντάνο, Γιοχάνες Κέπλερ και Τζοβανι Ντελα Πόρτα τόνισαν την σημαντικότητα της θεραπευτικής προσέγγισης της μουσικής. Ανέλυσαν το αρχαίο ελληνικό ιδεώδες, όπου αποτελεί τη σύνδεση μεταξύ ψυχής και σώματος. Επίσης, ανακάλυψαν νέες πτυχές της μουσικοθεραπείας μέσω της παρατήρησης και της αυτοπαρατήρησης.

Νεότερη ιστορία

Οι πρώτες επίσημες αναφορές παρόλα αυτά γύρω από την μουσική και τη θεραπευτική της προσέγγιση γίνονται το 19ο αιώνα και πιο συγκεκριμένα το 1840 από τους Trelet και Leuret. Εκείνοι ήταν οι πρώτοι επιστήμονες ψυχικής υγείας, οι οποίοι ανέπτυξαν τον όρο μουσικοθεραπείας στο Παρίσι.

Έκτοτε, πολλοί ασχολήθηκαν με τον όρο της μουσικοθεραπείας. Ο Σομέ υποστήριξε ότι, για να μπορέσουμε να βρούμε την κατάλληλη θεραπευτική προσέγγιση μέσω της μουσικής για τον πάσχοντα, θα πρέπει πρώτα να εξετάσουμε διεξοδικά τον τρόπο ζωής του, τις συνήθειες του, τις εμπειρίες του και τα βιώματά του. Βάσει αυτών των τεκμηριωμένων θέσεων θα μπορέσει, να γίνει μία σωστή αξιολόγηση από τον αρμόδιο γιατρό, προκειμένου να ακολουθηθεί η ιδανικότερη μέθοδος αντιμετώπισης της εκάστοτε νόσου. Ο Μοζόν με τη σειρά του, τοποθετήθηκε πάνω στην προηγούμενη θέση,  λέγοντας ότι, υπάρχει ένας σοβαρός κίνδυνος όσον αφορά την μουσικοθεραπεία.

Είναι πολύ σημαντικό να εξεταστεί διεξοδικά το μέσο που θα χρησιμοποιηθεί πριν την εφαρμογή του, διότι μπορεί το ίδιο το μέσο σε συνεργασία με τον μουσικόθεραπευτή να δημιουργήσει εντονότερα προβλήματα στον πάσχοντα παρά να τον βοηθήσει να τα ξεπεράσει. Αυτό συμβαίνει διότι, αν χρησιμοποιηθεί ένας συγκεκριμένος μελωδικός ή ρυθμικός τόνος ο οποίος έχει στιγματίσει τον ασθενή, αυτό μπορεί να τον κάνει πιο εμμονικό.

Πώς μπορεί να βοηθήσει σήμερα η μουσικοθεραπεία στις ψυχικές διαταραχές

Η μουσικοθεραπεία στη σύγχρονη εποχή αποτελεί ένα αξιόπιστο μέσο αντιμετώπιση των ψυχικών διαταραχών. Δαταραχές όπως το άγχος, το στρες, η κατάθλιψη είναι λίγες μόνο από αυτές οι οποίες, μπορούν με σωστή προσέγγιση να θεραπευτούν πλήρως μέσω της μουσικής. Αυτό συμβαίνει διότι, όπως προαναφέραμε, η μουσική αποτελεί σημαντική επιρροή για το άτομο από την βρεφική του κιόλας ηλικία. Τα ερεθίσματα που λαμβάνει από τη μητέρα ήταν τέτοια που δημιούργησαν την ηχητική του ταυτότητα, βάσει της οποίας εξελίχθηκε στην πορεία της ζωής του.

Ένας έφηβος ή ένας ενήλικας μπορεί να βιώνει πολλά αρνητικά συναισθήματα λόγω των εμπειριών ή των κοινωνικών μεταβολών που βιώνει. Τα συναισθήματα που μπορεί να νιώσει είναι κοινωνική αποξένωση  αδυναμία, φόβος, έλλειψη κινήτρου. Τέτοια συναισθήματα μπορεί να οδηγήσουν σε ψυχικές διαταραχές όπως είναι η σχιζοφρένεια, η επιλόχειος κατάθλιψη, οι αγχώδεις διαταραχές, οι επιληπτικές κρίσεις, οι κρίσεις πανικού.

Τρόποι αντιμετώπισης

Για να μπορέσουν αυτά να αντιμετωπιστούν με αποτελεσματικό τρόπο θα πρέπει να γίνει εφαρμογή της μουσικοθεραπείας. Η θετική προσέγγιση της μουσικής στην προκειμένη περίπτωση μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη της αυτοπεποίθησης του ατόμου και εξελίξης μέσα στο κοινωνικό σύνολο. Αυτό θα έχει σαν αποτέλεσμα να μπορεί να γίνεται κοινωνικά αποδεκτό και να μπορεί να ανταπεξέλθει σε οποιαδήποτε κοινωνική επιταγή.

Επίσης, η επαγγελματική ανέλιξη μέσω της θετικής παρακίνησης, διότι με αυτό τον τρόπο θα έχει τα κίνητρα προκειμένου να κατακτήσει οποιονδήποτε στόχο έχει θέσει. Ακόμη, μέσω της θετικής προσέγγισης από την μουσικοθεραπεία, το άτομο θα μπορέσει να δημιουργήσει σύμπτυξη σχέσεων με άτομα του περιβάλλοντος του και του κοινωνικού συνόλου. Έτσι, θα είναι σε θέση πλέον να δημιουργήσει ισχυρές σχέσεις, ώστε να νιώθει κοινωνικά αποδεκτό.

Επιπλέον, το άτομο θα αναπτύξει αυτογνωσία σε τέτοιο βαθμό που θα μπορεί πλέον να επιδρά το ίδιο στη ζωή του και να έχει επιτυχίες σε προσωπικό και σε επαγγελματικό επίπεδο. Επιπροσθέτως, θα το βοηθήσει να αποκτήσει το θάρρος να εκφράζει τα συναισθήματά του χωρίς φόβο, άγχος, ενοχή.

Μουσικοθεραπεία και ασθενείς με καρκίνο

Ο καρκίνος αποτελεί μία από τις βασικότερες αιτίες θανάτου παγκοσμίως. Είναι μία βαριάς μορφής ασθένεια, η οποία προσδίδει έντονο πόνο. Αυυό συνεπάγεται έλλειψη αυτοπεποίθησης, αδυναμία, έντονες εκφράσεις άγχους. Το άτομο αδυνατεί πλέον να ανταπεξέλθει σε οποιαδήποτε κατάσταση και δεν μπορεί να διαχειριστεί τους πόνους που βιώνει.

Η μουσικοθεραπεία έχει αποδειχτεί μέσα από πολλές έρευνες, ότι μπορεί να λειτουργήσει ευεργετικά στους ασθενείς που πάσχουν από καρκίνο. Η μουσική είναι το μέσο εκείνο, το οποίο δημιουργεί θετικά συναισθήματα. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να δημιουρηεί την ανάγκη για ψυχική βελτίωση. Μειώνει τον έντονο πόνο που αισθάνονται και τους προσδίδει μικρές δόσεις ευθυμίας. Βελτιώνει την αυτοπεποίθησή τους και τους δημιουργεί την ανάγκη για μεγαλύτερη προσπάθεια αντιμετώπισης και εξάλειψης της νόσου.

Μουσικοθεραπεία και τρίτη ηλικία

Η τρίτη ηλικία αποτελεί την μετάβαση ενός ενήλικα από την παραγωγική περίοδο της ζωής του στην παρακμή. Στην Τρίτη Ηλικία που ξεκινάει από το 65ο έτος, αρχίζουν να δημιουργούνται έντονες τάσεις άγχους, στρες, κατάθλιψης και άλλων ψυχικών διαταραχών.

Το άτομο αδυνατεί τις περισσότερες φορές να διαχειριστεί τη μεταβολή αυτή που γίνεται στη ζωή του. Λαμβάνει “απειλητικά νοητικά μηνύματα” που το καθιστούν αδύναμο να ανταπεξέλθει. Θεωρεί ότι πλέον η επαγγελματική του ικανότητα θα στερέψει και δεν θα είναι σε θέση να αυτοσυντηρείτε. Όλα αυτά τα προβλήματα στον ψυχισμό του ατόμου της Τρίτης ηλικίας δημιουργούν απορρύθμιση του εγκεφάλου. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα, να εξασθενεί τις λειτουργίες του σιγά-σιγά. Έτσι, το άτομο πλέον είναι πιο επιρρεπές στο να παρουσιάσει ψυχικές ασθένειες όπως είναι η άνοια ή το αλτζχαιμερ.

Άνοια

Στην άνοια το άτομο έχει έλλειψη γνωστικών ερεθισμάτων. Παύει πλέον να θυμάται σημαντικές πληροφορίες για τη ζωή του και δεν μπορεί να καταγράψει εικόνες και γεγονότα οποιασδήποτε στιγμής. Επίσης, παρουσιάζει διαταραχές στο γράψιμο, την ανάγνωση και σε καθημερινές ικανότητες που είχε στο παρελθόν.

Η άνοια μπορεί να προκληθεί από τη νόσο Αλτσχάιμερ το πάρκινσον από χρήση ουσιών ή έχω μία πολύ σοβαρή κατάσταση την οποία αντιμετώπισε ο ηλικιωμένος. Συναντάται από την ηλικία των 75 ετών και εμφανίζεται ξαφνικά ή δίνει στίγμα προδιάθεσης άνοιας.

Νόσος Αλτσχάιμερ

Το Αλτσχάιμερ είναι μία από τις σοβαρότερες ψυχικές ασθένειες που παρουσιάζονται στα άτομα της Τρίτης ηλικίας. Αποτελεί την 4η αιτία θανάτου στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής και εμφανίζεται σε ηλικίες άνω των 65 ετών.

Στο Αλτσχάιμερ ο ηλικιωμένος παύει να έχει γνωστική αντίληψη. Αλλάζει το μοτίβο του χαρακτήρα του, μπορεί να γίνει επιθετικό και να έχει τάσεις κατάθλιψης. Επίσης, αδυνατεί να ανταπεξέλθει στις καθημερινές απαιτήσεις. Όσο εξελίσσεται η νόσος μπορεί να χάσει τελείως την αντιληπτική του ικανότητα. Η νόσος Αλτσχάιμερ διαρκεί από 3 έως 20 έτη.

Ο ρόλος της μουσικοθεραπείας στα άτομα της Τρίτης ηλικίας

Σύμφωνα με πολλές έρευνες που διεξήχθησαν σε άτομα τρίτης ηλικίας, που έπασχαν από ψυχικές διαταραχές όπως είναι η νόσος Αλτσχάιμερ, αποδείχθηκε ότι, η μουσικοί είναι καθοριστικής σημασίας. Τα ευρήματα των ερευνών έδειξαν ότι οι ηλικιωμένοι επηρεάζονται κυρίως από μουσικές, οι οποίες έχουν να κάνουν με την παιδική η νεότερη εφηβική τους ηλικία.

Με βάση αυτά τα ερεθίσματα αποδεικνύεται ότι μπορούν να συλλάβουν ήχους και να αποτυπώσουν λέξεις με μουσικό ρυθμό καθώς και με πολλή προσπάθεια να μάθουν καινούργια τραγούδια. Αυτό δείχνει λοιπόν ότι, η μουσικοθεραπεία μπορεί να λειτουργήσει θετικά για την αντιμετώπιση οποιασδήποτε ψυχικής νόσου της τρίτης ηλικίας.

Κλείνοντας, αξίζει να σημειωθεί ότι ο ρόλος της μουσικοθεραπείας στη ζωή ενός ασθενή με ψυχική διαταραχή, μπορεί να είναι καθοριστικής σημασίας. Οι περισσότερες έρευνες έχουν αποδείξει ότι η μουσικοθεραπεία αποτελεί κινητήριο δύναμη για αυτοβελτίωση και εξέλιξη, είτε μιλάμε για ενήλικες είτε παιδιά.

Είναι μία πολύ σπουδαία θεραπευτική προσέγγιση της ψυχολογίας και πρέπει να είναι περισσότερο αποδεκτή με βάση πάντα τη θεραπευτική σχέση μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου. Ο δεύτερος θα μπορέσει να εξελίξει τις δεξιότητες του και να βελτιώσει τις διαπροσωπικές του σχέσεις. Θα εξαφανίσει αρνητικά συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης.

Τέλος, θα αποκτήσει το απαιτούμενο κίνητρο, προκειμένου να δημιουργήσει τη ζωή του όπως εκείνος επιθυμεί, χωρίς η ψυχική διαταραχή από την οποία πάσχει, να το καθορίζει πλέον.

Πηγές

Μουσική και Ψυχική Υγεία – Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Αθηνών – Ανακτήθηκε από την ηλεκτρονική διεύθυνση:  academia.edu (Τελευταία τροποποίηση: 13/11/2021)

Μουσικοθεραπεία βελτιώνει την ψυχική υγεία – Paidiatros – Ανακτήθηκε από την ηλεκτρονική διεύθυνση: paidiatros.gr (Τελευταία τροποποίηση: 13/11/2021)

Η επίδραση της μουσικής στην ψυχική υγεία των ατόμων τρίτης ηλικίας με άνοια – Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας – Ανακτήθηκε από την ηλεκτρονική διεύθυνση: (Τελευταία τροποποίηση: 13/11/2021)

Η ευεργετική επίδραση της μουσικής στους ογκολογικούς ασθενείς – Κέντρο Καθοδήγησης Καρκινοπαθών – 16/5/2021 – Ανακτήθηκε από την ηλεκτρονική διεύθυνση: kapa3.gr (Τελευταία τροποποίηση: 13/11/2021)


Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Ξανθή Κιούση

Είμαι η Ξανθή, μητέρα δύο παιδιών και τελειόφοιτη του πανεπιστημίου Cardiff Metropolitan University, στο τμήμα της Ψυχολογίας και έχω ενα μεταπτυχιακο στο Marketing. Στο παρελθόν ασχολήθηκα ενεργά με τον χώρο της μόδας, πλέον όμως δραστηριοποιούμαι γύρω από τον χώρο της επικοινωνίας και αρθρογραφίας. Έχω εργαστεί στην τηλεόραση και εταιρίες διαφήμισης. Είναι μεγάλη μου τιμή που αποτελώ μέλος του περιοδικού και σας προσκαλώ όλους να γίνουμε μια όμορφη παρέα που θα ενημερώνεται κάθε εβδομάδα για ότι αφορά στην σωματική ή ψυχική μας υγεία μέσα από τη στήλη «Σώμα και υγεία» . Στόχος μας είναι να κάνουμε τη ζωή μας ευκολότερη και ομορφότερη...

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;