Με ποια κριτήρια ορίζεται μια ψυχρή εισβολή στη χώρα;

Παγοκρύσταλλοι | Πηγή: Pixabay.com

Οι πυκνές χιονοπτώσεις της 16ης Φεβρουαρίου μοίρασαν χαρά και ενθουσιασμό στους Αθηναίους. Ο κόσμος απόλαυσέ ένα σπάνιο (για την περιοχή) δώρο της φύσης. Φανταστείτε ότι πρόκειται για αποτέλεσμα (ψυχρή εισβολή) μίας άψογης – απαιτητικής συγκυρίας της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας που τον πρώτο λόγο έχει η ένταση ενός ισχυρού νοτιοανατολικού ρεύματος στον βόρειο Ατλαντικό.

Οι “κανόνες”  της ατμόσφαιρας

Όπως έχει αναφέρει πρώτος ο Θεόφραστος, ο αέρας μεταφέρει τα χαρακτηριστικά της περιοχής από την οποία πνέει. Ακριβώς αυτός είναι και ο ρόλος του βόρειου ρεύματος, μεταφέρει τα χαρακτηριστικά της Αρκτικής σε μεγαλύτερα γεωγραφικά πλάτη. Υπάρχουν πολύ τύποι ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας που ευνοούν τη διαδικασία της ψυχρής εισβολής (cold invasion ή cold air outbreak) στον Ελλαδικό χώρο.

Σε γενικές γραμμές, σε ετήσια βάση, ένα σύστημα υψηλών πιέσεων κυριαρχεί πάνω από την (κεντρική) Ευρώπη (Σχήμα 1.α) και ένα σύστημα χαμηλών πιέσεων στα νοτιοανατολικά (Σχήμα 1.β), με αποτέλεσμα επικράτηση Β-ΒΑ ροής πάνω από τον Ελλαδικό χώρο. Στη μέση και ανώτερη ατμόσφαιρα η ροή είναι Β-ΒΔ εξαιτίας ενός αυλώνα των ισοϋψών που συνοδεύεται και από έναν αυλώνα των ισόθερμων καμπύλων που φέρνει ψυχρές αέριες μάζες στον Ελλαδικό χώρο από τα βόρεια.

Σχήμα 1: Πανευρωπαϊκός χάρτης κατανομής των γεωδυναμικών υψών (gpm) και βαρομετρικών πιέσεων στην επιφάνεια για τις 06/01/2017. Πηγή: Meteociel.fr

Άκρος σημαντικό ρόλο στην ένταση την έκταση και την διάρκεια της ψυχρής εισβολής διαδραματίζει η διεύθυνση του αεροχειμάρρου (Jet stream). Παραδείγματος χάρη, αν ο αεροχείμαρρος αποκτήσει μεγάλη ανατολική συνιστώσα (Σχήμα 2.α) ψυχρές μάζες θα κατέλθουν από τα βορειοανατολικά αρχικά στην Ιταλία (Άνεμος Μπούραν) και στη συνέχεια θα “σαρώσουν” τη χώρα από τα βορειοδυτικά. Αυτό υποδηλώνει βαρυχειμωνιά σε όλη τη χώρα. Τουναντίον,  αν ο αεροχείμαρρος διατηρήσει την Β-ΒΔ συνιστώσα, θα επηρεαστούν κυρίως οι βόρειες και οι ανατολικές περιοχές. Ο μηχανισμός της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας για ψυχρή εισβολή στη χώρα και ειδικότερα για χιονόπτωση στην Αθήνα, είναι πολύ σύνθετος και πολύπλοκος.

Σχήμα 2: Πανευρωπαϊκός χάρτης κατανομής των κλάδων του πολικού αεροχειμάρρου στην ισοβαρική επιφάνεια των 300 hPa (9.000μ.) για τις 06/01/2017. Πηγή: Meteociel.fr

Μια πολική αέρια μάζα που θα επηρεάσει τη χώρα πολλές φορές διαφέρει, διότι μπορεί να μην έχει ακριβώς την ίδια αφετηρία. Σύμφωνα με τους Μαχαίρα και Μπαλαφούτη (1997), σε ετήσια βάση, οι πολικές αέριες μάζες που επηρεάζουν την Ελληνική περιοχή είναι οι θαλάσσιες σε ποσοστό 56% και οι ηπειρωτικές με 44%.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Μολονότι οι πιο συχνές αέριες μάζες, σε ετήσια βάση, που επηρεάζουν τη χώρα προέρχονται από τα βόρεια δεν ρίχνουν πάντα το θερμόμετρο σε αρνητικές τιμές. Αυτό συμβαίνει διότι η ¨ψυχρότητα¨ της αέριας μάζας εξαρτάται από την εποχή.  Οπότε το πρώτο γενικό συμπέρασμα που οδηγούμαστε λέει ότι: «εισβολή ψυχρών αέριων μαζών παρατηρούνται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους».

Πως ορίζεται μια ψυχρή εισβολή

Προσέξτε λοιπόν να δείτε τι γίνεται. Κατά την προκαταρκτική βιβλιογραφική μελέτη που έγινε για τη διεκπεραίωση του παρόντος άρθρου, διαπιστώθηκε ότι χρησιμοποιείται ένα μεγάλο πλήθος όρων για το χαρακτηρισμό της ψυχρής εισβολής.

Είναι δύσκολο να υπάρξει ένας γενικός ορισμός αφού σε κάθε περιοχή υπάρχουν ιδιαιτερότητες που πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη. Επομένως, ο ορισμός των ψυχρών εισβολών πρέπει να συνδέεται με τις επιδράσεις που μπορεί να έχει ένα τέτοιο φαινόμενο στο τοπικό κλίμα μίας συγκεκριμένης περιοχής και  γι’ αυτό το λόγο πρέπει να έχει και κάποια πρακτική σκοπιμότητα.

Σύμφωνα με τους Μακρογιάννη κ.ά. (1998) μια πολική εισβολή ορίζεται ως η «εισβολή αέρα, προερχόμενη από μία πολική αέρια μάζα, στα μέσα γεωγραφικά πλάτη». Ένας άλλος πιο σαφής ορισμός αναφέρει ότι: «η πολική εισβολή είναι η κίνηση μιας αέριας μάζας από την περιοχή προέλευσής της που, ως επί το πλείστον, είναι η ώθηση του κρύου πολικού αέρα προς τον ισημερινό, μια γρήγορη μετακίνηση προς τον ισημερινό του πολικού μετώπου» (Geer, 1996; Huschke, 1970).

Οι παραπάνω ορισμοί εμπεριέχουν ένα μειονέκτημα. Είναι περιγραφικοί του φαινομένου και δεν δίνουν στοιχεία για τα θερμοκρασιακά όρια που θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, ώστε να καλείται ψυχρή εισβολή. Κατόπιν τούτου θα μπορούσε να ειπωθεί ότι δίνεται η ελευθερία στον εκάστοτε ερευνητή να καθορίσει το κριτήριο επιλογής των ψυχρών εισβολών, είτε υποκειμενικά είτε με αντικειμενικές- στατιστικές μεθόδους.

Ουσιαστικά το κύριο κριτήριο, που έχει υιοθετηθεί από τους περισσότερους ερευνητές είναι η θερμοκρασία. Τόσο για λόγους απλότητας όσο και για λόγους ουσίας, καθώς γίνεται άμεσα αισθητή από τον ανθρώπινο οργανισμό. Επομένως:

  • Οι Founda et al. (2004) όρισαν ως ψυχρό επεισόδιο όταν η ελάχιστη ημερήσια θερμοκρασία πέφτει κάτω από 1ºC.
  • Οι Pappas et al. (2004) μελέτησαν μια μεγάλη χρονική περίοδο (1967-1997) σε διάφορους σταθμούς της Ελλάδας. Έχοντας ως βάση δύο κριτήρια: α) κάθε σειρά διαδοχικών ημερών (τουλάχιστον μία) όπου η ελάχιστη ημερήσια θερμοκρασία είναι μικρότερη από 0ºC και β) κάθε σειρά διαδοχικών ημερών (τουλάχιστον μία) όπου η ελάχιστη θερμοκρασία είναι μικρότερη κατά 10ºC από την αντίστοιχη μέση τιμή.
  • Ο Flocas (1981) μελέτησε την εμμονή των ψυχρών επεισοδίων στο μετεωρολογικό σταθμό του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης. Ως ψυχρό επεισόδιο λήφθηκε κάθε σειρά διαδοχικών ημερών στις οποίες η ελάχιστη ημερήσια θερμοκρασία είναι μικρότερη από τη μέση μηνιαία ελάχιστη θερμοκρασία αυξημένη κατά μία τουλάχιστον τυπική απόκλιση.
  • Οι Balafoutis and Arseni – Papadimitriou (2002) όρισαν ως ψυχρό επεισόδιο κάθε περίοδο τριών ή περισσότερων διαδοχικών ημερών στις οποίες η ελάχιστη ημερήσια θερμοκρασία υπολείπεται κατά 4º C από την αντίστοιχη μέση τιμή που προκύπτει για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα (1946-1990).

Αναφορά στην ψυχρή εισβολή του 1987

Το ψυχρό επεισόδιο (cold event) του 1987 (4-11 Μαρτίου) που χαρακτηρίστηκε ως το πιο έντονο επεισόδιο χιονόπτωσης των τελευταίων χρόνων, απέκοψε την οδική επικοινωνία της βορείου Ελλάδος με την υπόλοιπη χώρα για αρκετές ημέρες και έπληξε σημαντικά την οικονομία της (Flocas et al., 1994; Flocas et al., 1995; Lagouvardos et al., 1998). Στα πεδινά της Θεσσαλίας το πάχος του χιονιού έφτασε το ένα μέτρο. Για την Αττική, εκείνος ο Μάρτιος ήταν ο ψυχρότερος των τελευταίων 150 χρόνων.

Οι Tselepidaki et al. (1990) και οι Flocas et al. (1995) μελέτησαν το ψυχρό επεισόδιο. Η πρώτη ομάδα ερευνητών μελέτησε την ένταση και την εμμονή του επεισοδίου σε δύο σταθμούς της Ελλάδας. Η δεύτερη ομάδα, τα συνοπτικά, θερμοδυναμικά και δυναμικά χαρακτηριστικά του.

Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν για το άρθρο:

Διαδίκτυο

Meteociel.fr (GFS)

Βιβλιογραφία

Μακρογιάννης Τ., Καρακώστας Θ., Μιχαηλίδης Σ., Φλόκα Ε., Βλάσση Α., Γιαρίκη Μ. και Δ. Φόρης, 1998: Ερμηνευτικό Λεξικό Μετεωρολογικών και Κλιματολογικών Όρων. Ελληνική Μετεωρολογική Εταιρεία, Αθήνα, 161σελ. (ψυχρή εισβολή)

Μαχαίρας Π. και Χ. Μπαλαφούτης, 1997: Γενική Κλιματολογία με Στοιχεία Μετεωρολογίας. University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 338σελ.

Balafoutis C.J. and A. Arseni-Papadimitriou, 2002: Lengths of very warm and very cold spells at Southern Balkans. Scientific activities of professor Wladyslaw Gorczynski and their continuation, Climatological Symposium in Nicholas Copernicus University, Torun 2002, 155-162.

Flocas A.A., 1981: Persistence of cold and hot spells at Thessaloniki. Arch. Met. Geoph. Biokl., Ser. A 30: 135-144.

Flocas H.A., Karacostas T.S., Giles B.D. and A.A. Flocas, 1994: Considerations on the overall dynamics of a cold spell over Greece. Πρακτικά 2ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Μετεωρολογίας, Κλιματολογίας και Φυσικής της Ατμόσφαιρας, Θεσσαλονίκη, 573-581.

Flocas H.A., Karacostas T.S., Giles B.D. and A.A. Flocas, 1995: Considerations on the dynamics of a cold spell over Greece. Meteorologische Zeitschrift, 4, 222-228.

Founda D., Papadopoulos K.H., Petrakis M., Giannakopoulos C. and P. Good, 2004: Analysis of mean, maximum, and minimum temperature in Athens from 1897 to 2001 with emphasis on the last decade: trends, warm events, and cold events. Global and Planetary Change, 44, 27-38.

Geer I.W., 1996: Glossary of Weather and Climate. American Meteorology Society, Boston, Massachusetts, 272pp.

Husckhe, R.E., 1970: Glossary of Meteorology. American Meteorology Society, Boston, Massachusetts, 638pp.

Lagouvardos K., Kotroni V. and Kallos G., 1998: An extreme cold surge over the Greek peninsula. Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society, 124(551), Part A, 2299-2327 (29).

Pappas C., Hatzianastassiou N. and B.D. Katsoulis, 2004: Analysis of cold spell in the Greek region. Climate research, 27, 211-223.

Tselepidaki I.G., Asimakopoulos D.N. and D.A. Melitsiotis, 1990: A cold spell during March 1987 over Greece. Weather, 45, 42-47.

 


Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Σωτήρης Αρσένης

Πτυχιούχος σχολής Περιβάλλοντος, Γεωγραφίας και Εφαρμοσμένων Οικονομικών.

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;