Η ευθανασία ως αντικείμενο της Βιοηθικής

SHARE

Στην εποχή που διανύουμε αναμφισβήτητα η ραγδαία επιστημονική και τεχνολογική εξέλιξη συμβάλλει τόσο θετικά όσο και αρνητικά στη βελτίωση της ποιότητας της ανθρώπινης ζωής. Ιδιαίτερα στον τομέα της ιατρικής, οι εξελίξεις είναι αξιοσημείωτες. Όλο και περισσότερες ασθένειες μπορούν πλέον να διαγνωστούν έγκαιρα και να θεραπευθούν με μεγάλα ποσοστά επιτυχίας. Ταυτόχρονα, ασθένειες ή καταστάσεις που παραμένουν ανίατες μπορούν να αντιμετωπισθούν πληρέστερα, εξασφαλίζοντας μια αξιοπρεπή ποιότητα ζωής για τον ασθενή. Ωστόσο, η Ιατρική παραμένει μια επιστήμη όπου υπάρχουν ζητήματα καίρια, τα οποία αδυνατεί να χειριστεί. Με τον όρο Βιοηθική ορίζεται ο κλάδος της Ιατρικής επιστήμης και της Φιλοσοφίας που διερευνά τις απαιτήσεις που τίθενται προς τη σύγχρονη Ιατρική σχετικά με την υγεία, την ασθένεια, την ορθή προσέγγιση του πάσχοντος και τους τρόπους της παρεμβάσεως. Η ευθανασία, ένα από τα πλέον απαιτητικά και φλέγοντα θέματα προβληματίζει έντονα την Ιατρική Ηθική.

Τα ηθικά ερωτήματα για την ευθανασία στα οποία η Βιοηθική επιχειρεί να δώσει απαντήσεις, είναι πολλά και αντιφατικά μεταξύ τους. Μερικά από αυτά είναι τα εξής: Κάτω από ποιες περιστάσεις είναι ο θάνατος ενός προσώπου μεγαλύτερο καλό για το άτομο αυτό παρά οποιαδήποτε άλλη εναλλακτική ενέργεια; Ποιος πρόκειται να αποφασίσει εάν ο τερματισμός της ζωής είναι το μεγαλύτερο καλό για το συγκεκριμένο πρόσωπο; Από την άλλη, μπορεί ο θάνατος υπό συγκεκριμένες συνθήκες να καταστεί προσταγή; Οφείλουμε να προστατεύουμε τη ζωή με κάθε θυσία; Και τι συμβαίνει όταν ο φορέας της δεν επιθυμεί καθόλου την προστασία της δικής του ζωής; Ακριβώς επειδή υπάρχουν μεγάλες διαφοροποιήσεις ανάμεσα στις εκδοχές της Βιοηθικής, η λήψη αποφάσεων σε ηθικά ζητήματα δημόσιας εμβέλειας ανατίθεται σε Διεθνείς, Εθνικές και Τοπικές Επιτροπές Βιοηθικής. Οι οποίες απαρτίζονται από γιατρούς, γενετιστές, φιλοσόφους, νομικούς, κοινωνιολόγους, θεολόγους, ενίοτε και από ιδιώτες-εκφραστές της κοινής γνώμης.

Για να γίνει κατανοητή η έννοια και το περιεχόμενο της ευθανασίας αρχικά πρέπει να τονιστεί ότι αφορά άτομα που υποφέρουν από ανίατες και χρόνιες ασθένειες και επιθυμούν τον θάνατο ως λύτρωση, αλλά τα άτομα αυτά δεν είναι σωματικά ικανά να δώσουν τα ίδια τέλος στη ζωή τους. Βασικό λοιπόν χαρακτηριστικό της ευθανασίας είναι η έντονη ή επίμονη «επιθυμία» του ίδιου του ασθενούς να του αφαιρεθεί η ζωή. Ο τρόπος με τον οποίο τερματίζεται η ζωή οφείλει να είναι όσο γίνεται πιο ανώδυνος και να διασφαλίζει την αξιοπρέπεια του ασθενούς. Συνήθως γίνεται με θανάσιμη ένεση (π.χ. χρήση βαρβιτουρικών), με διακοπή θεραπείας, με απόσυρση υποστηρικτικών μηχανημάτων (π.χ. αναπνευστήρες, μηχανές καρδιακής υποστήριξης,), ή τέλος με τη χρήση ειδικών συσκευών. Τις οποίες ελέγχει ο ίδιος ο ασθενής καθορίζοντας τη στιγμή και την πορεία του θανάτου του.

Advertisement

Η ευθανασία ως ηθικό πρόβλημα

Η διαρκώς εντεινόμενη δυναμική της ευθανασίας βρίσκει την ανθρώπινη κοινωνία αδύναμη να την αξιολογήσει και να την κατατάξει. Τα νομικά συστήματα σε όλο τον κόσμο καθιστούν εμφανή την αμηχανία του νομοθέτη. Το ιατρικό προσωπικό ταλαντεύεται μεταξύ ιατρικού καθήκοντος και της συμπόνιας προς τον ασθενή. Η εκτελεστική εξουσία υπολογίζει το ενδεχόμενο κόστος της υιοθέτησης ή της απόρριψης της ευθανασίας. Η ευθανασία, όμως, πρωτίστως αποτελεί ένα ηθικό πρόβλημα. Συνεπώς η αξιολόγησή της είναι έργο της Ηθικής. Επιπλέον, κάθε τι που η ηθική αντίληψη μιας κοινωνίας θεωρεί άξιο, αργά ή γρήγορα επικυρώνεται και νομικά.

Πολλά επιχειρήματα ηθικής φύσεως χρησιμοποιούν τόσο οι υπέρμαχοι όσο και οι αντιτιθέμενοι στην ευθανασία. Ο ανυπόφορος και μη αντιμετωπίσιμος πόνος, τα ανθρωπιστικά αισθήματα του γιατρού και το καθήκον του να απαλύνει τον πόνο, η αναξιοπρέπεια και η απελπισία του ασθενούς και ακόμη το δικαίωμα αυτοδιάθεσης του ανθρώπου συγκαταλέγονται στα επιχειρήματα που επικαλούνται οι υπέρμαχοι της ευθανασίας. Από την άλλη όμως, προβάλλονται η ιερότητα της ζωής, η πιθανότητα λάθους διάγνωσης, η ελπίδα στην πρόοδο της ιατρικής, η δυσχέρεια του ασθενούς να πάρει σωστές αποφάσεις σε τέτοιες ψυχικά επιβαρυντικές καταστάσεις, αλλά και η σημαντική δυνατότητα ανακούφισης του πάσχοντος. Το πρόβλημα της ευθανασίας έχει πολλές πλευρές και τοποθετήσεις, θετικές ή αρνητικές, και όλες έχουν και τον αντίλογό τους. Παρακάτω παρατίθενται μερικά ερωτήματα που σχετίζονται άμεσα με την Βιοηθική.

Είναι η ευθανασία έγκλημα;

Πηγή: Coe.int

Ο Ελληνικός Ποινικός Κώδικας δεν χρησιμοποιεί τον όρο «ευθανασία». Οι διατάξεις που ρυθμίζουν το επίμαχο ζήτημα ανήκουν στην ομάδα εκείνη των άρθρων που ασχολούνται µε την ανθρωποκτονία. Κάτι που είναι δηλωτικό για την στάση του νομοθέτη απέναντι στο θέμα. Το άρθρο 300 που ρυθμίζει το πλαίσιο σχετικά με την ευθανασία αναφέρει πως «όποιος αποφάσισε και εκτέλεσε ανθρωποκτονία ύστερα από σπουδαία και επίμονη απαίτηση του θύματος και από οίκτο γι’ αυτόν που έπασχε από ανίατη ασθένεια, τιμωρείται µε φυλάκιση». Δέκα ημέρες έως πέντε χρόνια.

Advertisement

Από τα παραπάνω προκύπτει πως ακόμη και αν το ίδιο το θύμα έχει ζητήσει τον θάνατό του και ο θύτης κινήθηκε µε μοναδικό κίνητρο τον οίκτο, η πράξη αντιμετωπίζεται ως αξιόποινη και τιμωρείται. Βέβαια ο νομοθέτης δεν εξισώνει την ευθανασία µε κοινή ανθρωποκτονία από πρόθεση.Γι’ αυτό την τιμωρεί ελαστικότερα. Σε ότι αφορά στο ηθικό σκέλος του ερωτήματος, παρόλα αυτά, τα πράγματα δεν είναι τόσο ξεκάθαρα. Και διότι, εάν χαρακτηρίσουμε την ευθανασία πράξη εγκληματική, είμαστε υποχρεωμένοι να θεωρήσουμε εγκληματία εκείνον που την διενεργεί.

Έχει ηθική αξία η διάκριση της ενεργητικής από την παθητική ευθανασία;

Η παθητική ευθανασία είναι, κατά κανόνα, µία ευρύτερα αποδεκτή πρακτική σε σχέση, τουλάχιστον, µε την ενεργητική. Αυτό συμβαίνει διότι στην περίπτωση της παθητικής ευθανασίας θεωρείται πως ο γιατρός δεν συνετέλεσε στη θανάτωση του ασθενούς. Αντίθετα άφησε τα πράγματα να ακολουθήσουν τη φυσική τους πορεία. Κατά την ενεργητική ευθανασία, όμως, ο γιατρός ενεργεί άμεσα και η ενέργειά του αυτή είναι που επιφέρει τον θάνατο του ασθενούς.

Υπό την έννοια αυτή η παθητική ευθανασία δεν θα μπορούσε σε καμία περίπτωση να θεωρηθεί φόνος. Ενώ η ενεργητική πολλές φορές αντιμετωπίζεται ως τέτοια. Εκτός αυτών, η επιλογή της παθητικής ευθανασίας σπάνια μπορεί να έχει νομικές επιπτώσεις για τον γιατρό που τη διενεργεί. Διότι η ιατρική κρίση και η επιστημονική επιλογή δύσκολα οδηγούνται στο εδώλιο του κατηγορουμένου. Σε ότι αφορά στην ηθική αντιμετώπιση της ευθανασίας, η παθητική μορφή της δεν λαμβάνει διαφορετική τιμή από την ενεργητική, άπαξ και η πρόθεση και στις δύο περιπτώσεις είναι η ίδια. Και οι δύο μορφές της ευθανασίας εξυπηρετούν τον ίδιο σκοπό. ∆εν υπάρχουν ηθικά μέσα όταν ο στόχος είναι ανήθικος.

Ποια είναι η σχέση  της ευθανασίας µε το ιατρικό καθήκον;

Παρότι πάρα πολλά έχουν μεταβληθεί σε ότι αφορά στην ιατρική επιστήμη κατά το πέρασμα των χρόνων, υπάρχει κάτι που παραμένει αναλλοίωτο. Αυτό δεν είναι άλλο από την αίσθηση περί ιατρικού καθήκοντος. Αν η αίσθηση αυτή μπορεί να περιγραφεί σε κάποιο κείμενο, τότε το κείμενο αυτό θα μπορούσε να είναι µόνο ο Όρκος του Ιπποκράτους. Η τοποθέτηση του Όρκου φαίνεται να είναι καταδικαστική και ξεκάθαρη. Αναφέρεται επί λέξει στο κείμενο: δεν θα δώσω σε κανέναν θανάσιμο σκεύασμα ακόμη και αν µου ζητηθεί, ούτε θα χορηγήσω τέτοιου είδους συμβουλή.

Advertisement

Είναι προφανές πως ο Όρκος του Ιπποκράτους καταδικάζει ξεκάθαρα την ενεργητική ευθανασία. Ενώ και η ιατρικά υποβοηθούμενη ευθανασία δεν παραμένει σε καμία περίπτωση αλώβητη. Ωστόσο, σε περίπτωση που χαρακτηρίζαμε µε ευκολία επίορκο εκείνον που αγωνιά και πάσχει μαζί µε τον θνήσκοντα θα ήταν λάθος. Επίορκος είναι αυτός που αδιαφορεί για τον ανθρώπινο πόνο. Αυτός που διενεργεί την ευθανασία για να απαλλαγεί από ένα ενοχλητικό και δυσάρεστο περιστατικό. Εκείνος που έχει ξεχάσει πως ένας γιατρός πρέπει να διαθέτει τον ανθρωπισμό όλων των υπόλοιπων ανθρώπων συγκεντρωμένο.

SHARE:

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG

Advertisement

Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Σπούδασα στο τμήμα Βιοχημείας & Βιοτεχνολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και πλέον είμαι μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο τμήμα της Φαρμακευτικής. Το πάθος μου για την Επιστήμη και την Αρθρογραφία με οδήγησαν στο MaxMag.

Το MAXMAG είναι ένα περιοδικό που μπήκε δυναμικά στο χώρο της διαδικτυακής ενημέρωσης. Κοινό όλων: η αγάπη για την αρθρογραφία, την οποία ο καθένας ξεχωριστά τη συνδέει με το αντικείμενο που γνωρίζει καλά και, συνήθως, έχει σπουδάσει.

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG