Η διατροφική συμπεριφορά του παιδιού

Η διατροφική συμπεριφορά εξελίσσεται κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής. Τα παιδιά μαθαίνουν τι, πότε και πόσο να τρώνε μέσω άμεσων εμπειριών με το φαγητό και παρατηρώντας τις διατροφικές συμπεριφορές των άλλων.

Υπό το φως των μεγάλων ποσοστών παχυσαρκίας παιδιών, με την Ελλάδα να κατέχει από τις πρώτες θέσεις, απαιτείται κατανόηση των παραγόντων που επηρεάζουν τις διατροφικές συμπεριφορές κατά την παιδική ηλικία. Ο στόχος είναι η βελτίωση των διατροφικών προτύπων και της κατάστασης της υγείας αυτής της ηλικιακής ομάδας.

Σημαντικά στοιχεία δείχνουν ότι οι διατροφικές συνήθειες που αποκτώνται στην παιδική ηλικία παραμένουν μέχρι την ενηλικίωση (Kelder et al., 1994; Nicklas, 1995; Steptoe et al., 1995).

Επιπλέον, έρευνες υποδεικνύουν επίσης έναν ρόλο για την παιδική διατροφή στην υγεία των ενηλίκων (Hales et al., 1991; Moller et al., 1994; Berenson et al., 1998).

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Πώς φαίνεται το φαγητό μέσα από τα μάτια ενός παιδιού;

Πιάτο

πηγή: Unsplash

Το να ενθαρρύνεις τα παιδιά να τρώνε μία γκάμα επιλογών είναι πρόκληση για τους περισσότερους γονείς. Μια έρευνα από το Future Consumer Lab στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης θα μπορούσε να βοηθήσει. Αποδεικνύεται ότι τα παιδιά έχουν διαφορετικές προτιμήσεις για το πώς πρέπει να τοποθετούνται τα φαγητά στο πιάτο για να θέλουν να το φάνε, ανάλογα με το φύλο και την ηλικία.

Είναι επίσης ευρέως αναγνωρισμένο ότι η μετάβαση από την παιδική ηλικία στην ενηλικίωση, γνωστή ως εφηβεία, είναι μια περίοδος ιδιαίτερης ευπάθειας στην κοινωνική πίεση και την πίεση των συνομηλίκων. Αυτό συχνά ενισχύεται από στερεότυπα μηνύματα των μέσων ενημέρωσης. Ένας από τους τρόπους με τους οποίους οι έφηβοι εκφράζουν την ανεξαρτησία τους είναι μέσω της διατροφικής τους συμπεριφοράς.

Οι έφηβοι παίρνουν όλο και περισσότερο τον έλεγχο του τι, πού και πότε τρώνε. Όπως συνήθως αρχίζουν να καταναλώνουν μεγαλύτερο ποσοστό του συνολικού τους φαγητού εκτός σπιτιού.

Οι διατροφικές συνήθειες τείνουν να αλλάζουν σημαντικά μετά τη μετάβαση από το δημοτικό στο γυμνάσιο (Hackett et al, 2002). Μια επίσης, έντονη επίγνωση και ανησυχία για το σχήμα και την εμφάνιση του σώματος συχνά προκαλούν προσπάθειες αλλαγής του σωματικού βάρους μέσω του περιορισμού της πρόσληψης τροφής και άλλων τεχνικών (Hill, 1993 Hill et al, 1994, Grigg et al, 1996).

Η διατροφική συμπεριφορά των εφήβων

Τα χαρακτηριστικά άτακτα διατροφικά πρότυπα των εφήβων περιλαμβάνουν συχνό σνακ, γρήγορο φαγητό, παράλειψη γευμάτων, ανορθόδοξα γεύματα και μετάβαση σε λιγότερο παραδοσιακά διατροφικά πρότυπα όπως η χορτοφαγία. Αυτά μπορεί να έχουν δυνητικά επιζήμιες επιπτώσεις τόσο στη βραχυπρόθεσμη όσο και στη μακροπρόθεσμη διατροφική τους κατάσταση και υγεία (Livingstone, 1998).

Βραχυπρόθεσμα, οι κακές διατροφικές πρακτικές μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά τη συγκέντρωση, τη γνωστική και την ανοσολογική λειτουργία (Nelson, 2000; Calder & Kew, 2002).

Μακροπρόθεσμα, μερικές από τις φυσιολογικές διεργασίες που επηρεάζουν την ανάπτυξη χρόνιων ασθενειών που σχετίζονται με τη διατροφή (π.χ. παχυσαρκία, διαβήτης, καρδιαγγειακές παθήσεις, οστεοπόρωση) στην ενήλικη ζωή έχουν τα προηγούμενά τους στην παιδική διατροφή (Lauer et al, 1988; Lauer & Clarke , 1989; Webber et al, 1991; Nieto et al, 1992; Must & Strauss, 1999).

Επιπλέον, οι αρνητικές συνέπειες για την υγεία των ακανόνιστων διατροφικών συνηθειών στην εφηβεία μπορεί να επιδεινωθούν από τη μείωση των επιπέδων της φυσικής δραστηριότητας (Fox & Riddoch, 2000; Livingstone et al, 2003).

Οι απόψεις των παιδιών σχετικά με το φαγητό και τη διατροφή

φαγητό

πηγή: Unsplash

Σε μια μελέτη παιδιά ηλικίας 11-12 ετών επιλέχθηκαν για διάφορους λόγους. Αυτή η ηλικία αντιπροσωπεύει μια βασική μεταβατική περίοδο στην επίσημη σχολική διαδικασία εκπαίδευσης. Είναι επίσης ένα στάδιο όπου τα παιδιά αρχίζουν να ασκούν μεγαλύτερη ανεξαρτησία στην επιλογή των τροφίμων τους και έτσι αυτό μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά που σχετίζεται με τα τρόφιμα.

Ο σκοπός της έρευνας ήταν να διερευνήσει εάν τα παιδιά προτιμούν τα τρόφιμα που σερβίρονται με συγκεκριμένο τρόπο και αν το φύλο και η ηλικία τους κάνουν τη διαφορά ως προς τις προτιμήσεις τους.

Παρατηρήθηκε ότι συνήθως τα παιδιά τρώνε περισσότερα φρούτα και λαχανικά όταν αυτά παρουσιάζονται σε μικρές μερίδες και καθιστώντας τα ελεύθερα διαθέσιμα, ώστε να μπορούν εύκολα να τα αρπάξουν και να τα φάνε. Επίσης είναι πολύ σημαντική  η οπτική παρουσίαση καθώς επηρεάζει το πόσο τρώνε τα παιδιά.

Τι έδειξε η έρευνα σχετικά με τη διατροφική συμπεριφορά;

Οι ερευνητές ζήτησαν από 100 μαθητές, ηλικίας 7-8 και 12-14 ετών, να κάνουν μια λίστα προτεραιότητας με φωτογραφίες έξι διαφορετικών πιάτων που σερβίρονται με τρεις διαφορετικούς τρόπους:

  1. Με τα μέρη του φαγητού να τοποθετούνται ξεχωριστά, ώστε να μην αγγίζουν το ένα το άλλο.
  2. Ως μείγμα ξεχωριστών συστατικών και υλικών που αναμίχθηκαν μαζί.
  3. Με όλο το φαγητό αναμεμειγμένο μαζί εξαρχής.

Από την ιεράρχηση των φωτογραφιών από τα παιδιά, οι ερευνητές μπορούσαν να διαπιστώσουν ποια παρουσίαση του φαγητού τους άρεσε περισσότερο και ποιο στυλ σερβιρίσματος ενδιαφέρονταν λιγότερο.

Η μελέτη δείχνει ότι τα νεότερα κορίτσια (ηλικίας 7-8 ετών) προτιμούν το ξεχωριστό στυλ σερβιρίσματος. Τα αγόρια της ίδιας ηλικίας δεν προτιμούν τον τρόπο τακτοποίησης του φαγητού.

Η έρευνα δείχνει επίσης ότι τα παιδιά μεταξύ 12 και 14 ετών προτιμούν τα τρόφιμα είτε να αναμιγνύονται μαζί είτε να σερβίρονται ως μείγμα ξεχωριστών και μικτών συστατικών.

Αυτή η μελέτη αποκάλυψε μια σειρά από εμπόδια και κίνητρα για την υγιεινή διατροφή, τα οποία πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά τον σχεδιασμό στρατηγικών διατροφικής παρέμβασης που στοχεύουν στα παιδιά που μεταβαίνουν στην εφηβεία.

Γιατί τα παιδιά τρώνε ό, τι τρώνε.

Η έλλειψη γνώσης έχει εμπλακεί ως πρόκληση κακής διατροφής, αλλά δεν εξηγείται αρκετά καθώς οι εκστρατείες εκπαίδευσης υγείας είχαν περιορισμένη επιτυχία στην αλλαγή των διατροφικών συνηθειών (Gatherer et al., 1979).

Μια εναλλακτική προσέγγιση στη διατροφή των παιδιών έχει επικεντρωθεί σε αναπτυξιακές θεωρίες και τονίζει την επιρροή σημαντικών άλλων στην ανάπτυξη των προτιμήσεων και των διατροφικών συνηθειών ενός παιδιού.

Σύμφωνα με τη θεωρία της κοινωνικής μάθησης [π.χ. (Bandura, 1977)], ορισμένες έρευνες έχουν αναδείξει το ρόλο της παρατήρησης και της μοντελοποίησης.

Παιδιά – στόχοι τοποθετήθηκαν στο μεσημεριανό γεύμα για 4 συνεχόμενες ημέρες δίπλα σε άλλα παιδιά που προτιμούσαν ένα διαφορετικό λαχανικό από αυτούς (μπιζέλια έναντι καρότων). Μέχρι το τέλος της μελέτης, τα παιδιά έδειξαν μια αλλαγή στην προτίμησή τους για λαχανικά, η οποία παρέμεινε αρκετές εβδομάδες αργότερα.

Ο αντίκτυπος της μαθησιακής παρατήρησης έχει επίσης αποδειχθεί σε μια μελέτη παρέμβασης που έχει σχεδιαστεί για να αλλάξει τη διατροφική συμπεριφορά των παιδιών χρησιμοποιώντας μοντελοποίηση συνομηλίκων βάσει βίντεο (Lowe et al., 1998).

Ο ρόλος των γονέων στη διατροφική κουλτούρα των παιδιών.

Οι διατροφικές συνήθειες των γονέων και οι στρατηγικές σίτισης είναι οι κυρίαρχοι καθοριστικοί παράγοντες της διατροφικής συμπεριφοράς και των διατροφικών επιλογών του παιδιού. Οι γονείς θα πρέπει να εκθέσουν τους απογόνους τους σε μια σειρά από καλές επιλογές φαγητού ενώ λειτουργούν ως θετικά πρότυπα.

Οι συμπεριφορές των γονέων πρέπει σίγουρα να επηρεάζουν τα παιδιά τους έμμεσα μέσω των τροφίμων που αγοράζονται και σερβίρονται στο σπίτι. Ορισμένα στοιχεία υποστηρίζουν έναν σημαντικό ρόλο για τους γονείς. Για παράδειγμα, οι Klesges et al. (Klesges et al., 1991) έδειξαν ότι τα παιδιά επέλεγαν διαφορετικά τρόφιμα όταν τα παρακολουθούσαν οι γονείς τους σε σύγκριση με όταν δεν τα παρακολουθούσαν.

Έρευνες δείχνουν επίσης ότι τα παιδιά μπορούν όχι μόνο να μοντελοποιήσουν την πρόσληψη τροφής από τους γονείς τους, αλλά και τη στάση τους απέναντι στο φαγητό και τη δυσαρέσκεια του σώματός τους. Για παράδειγμα, οι Hall και Brown (Hall and Brown, 1982) ανέφεραν ότι οι μητέρες των κοριτσιών με ανορεξία δείχνουν μεγαλύτερη δυσαρέσκεια στο σώμα από τις μητέρες των μη διαταραγμένων κοριτσιών.

Άλλες μελέτες έχουν διερευνήσει τον αντίκτυπο του ελέγχου της πρόσληψης τροφής επιβραβεύοντας την κατανάλωση «υγιεινής τροφής» όπως στο «αν τρώτε τα λαχανικά σας θα είμαι ευχαριστημένος μαζί σας». Για παράδειγμα, οι Birch et al. (Birch et al., 1980) έδωσαν στα παιδιά τροφή σε συνδυασμό με θετική προσοχή των ενηλίκων σε σύγκριση με πιο ουδέτερες καταστάσεις. Αυτό αποδείχθηκε ότι αυξάνει την προτίμηση τροφίμων.

Ανταμοιβή και διατροφική συμπεριφορά.

Η σχέση μεταξύ τροφής και ανταμοιβών, ωστόσο, φαίνεται να είναι πιο περίπλοκη από αυτήν. Σε μια μελέτη, στα παιδιά προσφέρθηκε ο προτιμώμενος χυμός φρούτων ως μέσο για να τους επιτραπεί να παίξουν σε έναν ελκυστικό χώρο παιχνιδιού (Birch et al., 1982). Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι χρησιμοποιώντας το χυμό ως μέσο για την ανταμοιβή μείωσε την προτίμηση για το χυμό και υποστηρίχθηκε από παρόμοιες μελέτες (Lepper et al., 1982; Birch et al., 1984; Newman and Taylor, 1992).

Αν και αυτές οι πρακτικές μπορούν να ωθήσουν τα παιδιά να τρώνε περισσότερα λαχανικά βραχυπρόθεσμα, στοιχεία από την έρευνά μας δείχνουν ότι μακροπρόθεσμα οι προσπάθειες γονικού ελέγχου μπορεί να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην ποιότητα της διατροφής των παιδιών μειώνοντας τις προτιμήσεις τους για αυτά τα τρόφιμα [(Birch, 1999).

Συνοψίζοντας, η διατροφή των παιδιών είναι συχνά κακή και η έρευνα έχει εξετάσει τους λόγους για αυτό. Ορισμένες μελέτες έχουν επικεντρωθεί στη μοντελοποίηση και δείχνουν ότι τα παιδιά μπορούν να διαμορφώσουν τόσο τη διατροφική συμπεριφορά των γονέων τους όσο και τη συμπεριφορά τους και τη δυσαρέσκεια του σώματος. Άλλες μελέτες έχουν επισημάνει ένα ρόλο ελέγχου και έχουν δείξει ότι ενώ πολλοί γονείς επιβάλλουν τον έλεγχο της πρόσληψης του παιδιού τους και χρησιμοποιούν τρόφιμα για τον έλεγχο της συμπεριφοράς του παιδιού τους, αυτό μπορεί να μην έχει πάντα το επιθυμητό θετικό αποτέλεσμα.

Πολλές επίσης έρευνες έχουν διερευνήσει τη διατροφή των παιδιών όσον αφορά το τρόπο σερβιρίσματος, το αναπτυξιακό στάδιο καθώς και τη διατροφική ρουτίνα που σχετίζεται με όχι και τόσο υγιεινά τρόφιμα.

 Ενδεικτική βιβλιογραφία

  • E. Nielson, S. Skouw, A. Olsen. Serving style preferences for various meal arrangements among children. Journal of Sensory Studies, 2018; e12445 DOI: 10.1111/joss.12445.

  • Children’s eating attitudes and behaviour: a study of the modelling and control theories of parental influenceRachael Brown, Jane OgdenHealth Education Research, Volume 19, Issue 3, 1 June 2004, Pages 261 271, https://doi.org/10.1093/her/cyg040
  • It’s good to talk: children’s views on food and nutrition, Μ C McKinley et al., European Journal of Clinical Nutrition, Volume 59, pages 542-551 (2005)
  • Chapman G & Maclean H (1993): ‘Junk food’ and ‘Healthy food’: meanings of food in adolescent women’s culture. J. Nutr. Educ. 25, 108–113.
  • Ogden CL, Carroll MD, Curtin LR, McDowell MA, Tabak CJ, Flegal KM. Prevalence of overweight and obesity in the United States, 1999-2004. Jama. 2006;295(13):1549–1555.
  • Nielsen SJ, Siega-Riz AM, Popkin BM. Trends in energy intake in U.S. between 1977 and 1996: similar shifts seen across age groups. Obes Res. 2002;10(5):370 378.
  • Factors Influencing Children’s Eating Behaviours, Silvia Scaglioni et al, Nutrients. 2018 Jun; 10(6): 706. Published online 2018 May 31. doi: 10.3390/nu10060706
  • Bowman SA, Gortmaker SL, Ebbeling CB, Pereira MA, Ludwig DS. Effects of fast-food consumption on energy intake and diet quality among children in a national household survey. Pediatrics. 2004;113(1 Pt 1):112–118.
  • Nielsen SJ, Popkin BM. Patterns and trends in food portion sizes, 1977-1998. Jama. 2001;289(4):450–453.
  • Munoz KA, Krebs-Smith SM, Ballard-Barbash R, Cleveland LE. Food intakes of US children and adolescents compared with recommendations. Pediatrics. 1997;100(3 Pt 1):323–329

Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Γεωργία Μεγαρίτη

Σπούδασα βιολογία στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και εκπόνησα μεταπτυχιακές σπουδές στη Μοριακή διατροφολογία στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο. Είμαι κάτοχος διπλώματος και διαπιστευμένη Life coach και στον παρόντα χρόνο επιμορφώνομαι συνεχώς σε θέματα Διαπροσωπικής νευροβιολογίας . Μου αρέσει το διάβασμα και η συγγραφή με ιδιαίτερη αγάπη στην ποίηση και την αρθρογραφία.

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;