Η συμμορφωτική ομαδική σκέψη αποτελεί ένα ψυχολογικό φαινόμενο που εμφανίζεται στα πλαίσια μιας ομάδας, όταν αυτή επιθυμεί να εδραιώσει την αρμονία και τη συμμόρφωση και εμποδίζει την ορθή λειτουργία της, με αποτέλεσμα αυτή να λαμβάνει εσφαλμένες αποφάσεις. Ο όρος groupthink (συμμορφωτική ομαδική σκέψη) δημιουργήθηκε από τον Janis για να περιγράψει τη διαδικασία ομαδικής λήψης αποφάσεων που παρήγαγε τις κακές αποφάσεις. Το groupthink ορίστηκε ως ένας τρόπος σκέψης, όπου η επιθυμία να επιτευχθεί ομόφωνη απόφαση παραμερίζει το κίνητρο υιοθέτησης κατάλληλων διαδικασιών λήψης ορθολογικών αποφάσεων. Το φαινόμενο παρουσιάζεται όταν η διεργασία αποφάσεων μιας ομάδας επιζητεί την απόλυτη ομοφωνία, ενώ θεωρεί ότι υπονομεύεται η αντίληψή της για τη πραγματικότητα. Οι αιτίες του φαινομένου όπως και τα συμπτώματα είναι ποικίλα.
Συντελεστικοί παράγοντες
- Η κύρια αιτία του groupthink είναι η υπερβολική συνεκτικότητα της ομάδας (υψηλή συνοχή).
- Η απομόνωση της ομάδας από εξωτερικές πληροφορίες και επιρροή, απομόνωση δηλαδή από άλλες πηγές πληροφοριών.
- Η ιδεολογική ομοιογένεια των μελών.
- Η ηγεσία της ομάδας (αρχηγός) είναι κατευθυντική, δε λειτουργεί αντικειμενικά και ενθαρρύνει ενδεδειγμένες αποφάσεις.
- Η ύπαρξη υψηλού άγχους λόγω της πολυπλοκότητας του έργου και λόγω εξωτερικών απειλών.
- Η έλλειψη μεθοδικών διαδικασιών για τον έλεγχο των αποφάσεων.
- Οι χαμηλές προσδοκίες για την εύρεση καλύτερης λύσης από την προτεινόμενη.
Συμπτώματα
Βασικό σύμπτωμα της συμμορφωτικής ομαδικής σκέψης είναι η ψευδαίσθηση ατρωτότητας της ομάδας και η τυφλή της πεποίθηση ότι η ομάδα πρέπει να έχει δίκιο. Ακόμη, χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι η τάση της ομάδας να αγνοεί ή να αμφισβητεί την πληροφόρηση που είναι αντίθετη στη θέση της. Επιπρόσθετα, η άμεση άσκηση πίεσης στους διαφωνούντες για να ενταχθούν στην ομάδα και η στερεοτυπική αντιμετώπιση των μελών της εξω-ομάδας αποτελούν συνήθη συμπτώματα της συμμορφωτικής ομαδικής σκέψης. Επίσης, συχνά το groupthink προκαλεί στην ομάδα μια ανάγκη για αυτολογοκρισία και ακλόνητη πίστη στην ηθική της ομάδας. Τα μέλη διακατέχονται από μια ψευδαίσθηση ανωνυμίας και αυτοαποκαλούνται φύλακες του πνεύματος της ομάδας.
Εν κατακλείδι, η συμμορφωτική ομαδική σκέψη έχει ως συνέπεια ατελείς διαδικασίες λήψης αποφάσεων, με μικρή πιθανότητα επιτυχίας ή λήψης ευνοϊκών αποτελεσμάτων. Ωστόσο, αυτό που αξίζει να σημειωθεί είναι ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι προσέγγισης του φαινομένου του groupthink. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι ίσως αποτελεί μια περίσταση ριψοκίνδυνης μετατόπισης στην οποία μια ομάδα που ήδη τείνει να λάβει μια ριψοκίνδυνη απόφαση πολώνεται μέσα από τη συζήτηση σε ακόμα πιο ριψοκίνδυνη απόφαση. Άλλοι υποστηρίζουν ότι δεν αποτελεί στην πραγματικότητα μια ομαδική διαδικασία, αλλά ένα σύνολο ατομικών αντιδράσεων διαχείρισης υπερβολικού στρες. Τα μέλη της ομάδας, δηλαδή, λόγω άγχους λήψης αποφάσεων υιοθετούν αμυντικές στρατηγικές διαχείρισης του στρες στην διαδικασία λήψης απόφασης. Το γεγονός αυτό επιφέρει ελλειμματικές ομαδικές αποφάσεις.
