Στερεότυπα: Πόσο ανεπηρέαστοι μπορούμε να μείνουμε;

SHARE

στερεότυπα

«Οι Άγγλοι είναι σνομπ»

«Οι “τρελοί” είναι επικίνδυνοι»

«Οι γυναίκες είναι ευαίσθητες»

Σίγουρα ο καθένας μπορεί να ανακαλέσει στον νου του δεκάδες στερεότυπα. Καθότι τα στερεότυπα είναι άμεσα συνδεδεμένα με την προκατάληψη, τον ρατσισμό και το κοινωνικό στίγμα, είναι αναγκαίο να κατανοήσουμε πώς ακριβώς λειτουργούν και πού εξυπηρετούν.

Τι εννοούμε με τον όρο στερεότυπο;

Τα στερεότυπα είναι ευρέως αποδεκτές και απλουστευμένες αντιλήψεις για τη συμπεριφορά ή την προσωπικότητα των μελών διαφορετικών ομάδων. Αποδίδουν, δηλαδή, ιδιότητες και χαρακτηριστικά σε ανθρώπους με βάση τη γενικότερη κατηγορία (αφού είναι γυναίκα, πρέπει να είναι ευαίσθητη), παραβλέποντας την ατομικότητα. Ως εκ τούτου, τα στερεότυπα έχουν αξιολογική διάσταση (Hogg & Vaughan, 2010. Wetherell, 2005. Χρυσοχόου, 2011).

Στερεότυπα και «γνωστική ένδεια»

Ο Lippman χαρακτηρίζει τα στερεότυπα «πλάσματα της φαντασίας», που κουβαλούν οι άνθρωποι στο κεφάλι τους και θολώνουν την αντίληψη της πραγματικότητας (Wetherell, 2005. Παπαστάμου, 2006). Η αλήθεια είναι πως ο κόσμος είναι υπερβολικά σύνθετος για να μπορέσει κανείς να τον αντιληφθεί ολοκληρωτικά. Πράγματι, το γνωστικό μας σύστημα αδυνατεί να επεξεργαστεί όλες τις πληροφορίες που ενυπάρχουν στο κοινωνικό περιβάλλον. Τα στερεότυπα έρχονται να απλοποιήσουν την πραγματικότητα, οργανώνοντας τις πληροφορίες σε σύνολα. Είναι ένα ατυχές αλλά αναπόφευκτο αποτέλεσμα του τρόπου που λειτουργεί ο εγκέφαλος και βοηθούν στην εξοικονόμηση της γνωστικής ενέργειας (Χρυσοχόου, 2011. Wetherell, 2005).

Τα στερεότυπα παραμένουν αν το κίνητρο του ατόμου να επεξεργαστεί αναλυτικότερα τις πληροφορίες είναι χαμηλό (Hewstone & Stroebe, 2007). Αυτό σημαίνει πως δεν είμαστε έρμαια των στερεότυπων, ούτε και εντελώς απαλλαγμένοι από αυτά. Ούτως ή άλλως, τα στερεότυπα, αν και συστατικό μέρος της προκατάληψης, δεν οδηγούν απαραίτητα σε συμπεριφορές κοινωνικής διάκρισης. Η προσωπικότητα του ατόμου, το περιβάλλον, καθώς και η επαφή με μέλη εξω-ομάδων, θα προσδιορίσει την ισχύ των στερεοτύπων και, τελικά, τη συμπεριφορά του.

Advertisement

στερεότυπα

Στερεότυπα και κοινωνική ταυτότητα

Η εξήγηση των στερεοτύπων με βάση τους περιορισμούς του γνωστικού συστήματος είναι από μόνη της ελλιπής. Οι κοινωνικές ομάδες είναι απαραίτητες ώστε οι άνθρωποι να ικανοποιήσουμε το αίσθημα του ανήκειν. Η κοινωνικής μας ταυτότητα είναι τμήμα της γενικότερης αυτο-αντίληψή μας. Προκειμένου να την ενισχύσουμε, αποδίδουμε, ή έστω προσπαθούμε να αποδώσουμε, στην ομάδα μας μια υψηλή κοινωνική θέση. Τα στερεότυπα, λοιπόν, βοηθούν το άτομο να αντιληφθεί την κοινωνική πραγματικότητα με τρόπο που το συμφέρει (Hogg & Vaughan, 2010. Wetherell, 2005. Χρυσοχόου, 2011).

Έτσι, το άτομο ενσωματώνει επιλεκτικά τις πληροφορίες που του ταιριάζουν και αγνοεί άλλες. Μέσω των στερεοτύπων (π.χ. οι Έλληνες είναι φιλόξενοι) ενισχύεται η αξία και η θετική εικόνα της ενδο-ομάδας, ώστε το άτομο-μέλος να αισθανθεί καλύτερα που ανήκει σ’ αυτήν. Αδιαμφισβήτητη θέση της κοινωνικής ψυχολογίας είναι πως οι άνθρωποι έχουμε την τάση να βελτιώνουμε την αναπαράσταση της ομάδας στην οποία ανήκουμε (ενδο-ομαδική εύνοια).

Η βελτίωση όμως συμβαίνει και όταν ένα αρνητικό στερεότυπο αποδίδεται σε μία εξω-ομάδα. Αν οι ξένοι αυξάνουν την εγκληματικότητα, τότε η ομάδα που ανήκει του άτομο δεν έχει ή έχει πολύ λίγους εγκληματίες. Σαφώς, δεν χρειάζεται κανείς να είναι Έλληνας, Γάλλος, Ρώσος κλπ. για να εγκληματήσει. Η εκδήλωση παραβατικής συμπεριφοράς επηρεάζεται από πληθώρα παραγόντων (προσωπικότητα, ανατροφή, κοινωνικοοικονομικές συνθήκες κ.α.). Όπως όμως σημειώσαμε, τα στερεότυπα χρησιμοποιούνται στην υπηρεσία της απλούστευσης και όχι της ανάλυσης.

Μέσα από τα στερεότυπα διαμορφώνονται και οι κοινωνικές σχέσεις μεταξύ των ομάδων. Για παράδειγμα, το στερεότυπο «οι μετανάστες επιβαρύνουν τη χώρα» δικαιολογεί την πεποίθηση μερικών ότι οι μετανάστες δεν πρέπει να έχουν πρόσβαση στις κρατικές παροχές. Τέτοιου είδους πεποιθήσεις οδηγούν και συντηρούν την προκατάληψη, με την τελευταία να οδηγεί σε συμπεριφορές διάκρισης (Χρυσοχόου, 2011. Παπαστάμου, 2006).

Καταλαβαίνουμε, λοιπόν, ότι τα στερεότυπα δεν είναι η πραγματικότητα αλλά η αναπαράσταση της πραγματικότητας, που μοιράζονται οι άνθρωποι διαφορετικών κοινωνικών ομάδων. Η κοινωνική πραγματικότητα απλοποιείται και οργανώνεται, οι άνθρωποι εξασφαλίζουν προσαρμογή και αυτοεκτίμηση μέσω της ενδοομαδικής εύνοιας. Με τι κόστος όμως;

Advertisement

Για το κοινωνικό στίγμα, τον ρατσισμό και την κοινωνική επιρροή μπορείτε να δείτε εδώ:

https://www.maxmag.gr/psychologia/stigma-tis-diaforetikotitas/

https://www.maxmag.gr/psychologia/gia-chari-mias-ideas/

https://www.maxmag.gr/psychologia/to-pirama-tou-milgram-ypakoi-stin-exousia-miso-eona-meta/

https://www.maxmag.gr/psychologia/mazopiisi-ke-fasismos/

https://www.maxmag.gr/psychologia/kinoniki-symmorfosi-poso-efkola-allazi-gnomi-mas-mesa-se-mia-omada/

https://www.maxmag.gr/psychologia/to-pirama-tou-asch-i-dynami-tis-mazas/

https://www.maxmag.gr/psychologia/jane-elliott-i-proti-polemia-toy-ratsismoy/

Βιβλιογραφία:

Hewstone, M., & Stroebe, W. (2007). Εισαγωγή στην κοινωνική ψυχολογία. Αθήνα: Παπαζήση.

Hogg, M. A., & Vaughan, G. M. (2010). Κοινωνική ψυχολογία. Αθήνα: Gutenberg.

Παπαστάμου, Σ. (2006). Εισαγωγή στην κοινωνική ψυχολογία. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Χρυσοχόου, Ξ. (2011). Πολυπολιτισμική πραγματικότητα. Αθήνα: Πεδίο.

Wetherell, M. (2005). Ταυτότητες, ομάδες και κοινωνικά ζητήματα. Αθήνα: Μεταίχμιο.

Παρόμοια άρθρα που μπορεί να σ’ενδιαφέρουν:

Advertisement

SHARE:

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG

Advertisement

Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Πτυχιούχος Ψυχολογίας του Α.Π.Θ.

Το MAXMAG είναι ένα περιοδικό που μπήκε δυναμικά στο χώρο της διαδικτυακής ενημέρωσης. Κοινό όλων: η αγάπη για την αρθρογραφία, την οποία ο καθένας ξεχωριστά τη συνδέει με το αντικείμενο που γνωρίζει καλά και, συνήθως, έχει σπουδάσει.

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG