Σχολικός εκφοβισμός: μοιρασμένη ανησυχία και «no blame» προσέγγιση

bullying
Πηγή εικόνας: infokids.gr

Στο σχολικό περιβάλλον συχνά λαμβάνουν χώρα επιθετικές  συμπεριφορές ανάμεσα σε μαθητές διαφορετικών τάξεων που ονομάζεται σχολικός εκφοβισμός. Ωστόσο για να χαρακτηριστεί ένα συμβάν ως σχολικός εκφοβισμός (bullying), θα πρέπει να επιβεβαιωθούν κάποια αντικειμενικά κριτήρια. Συχνοί τρόποι αντιμετώπισης είναι η μέθοδος της μοιρασμένης ανησυχία αλλά και η «no blame» προσέγγιση. Ένας μαθητής γίνεται αντικείμενο σχολικού εκφοβισμού ή θυματοποιείται, όταν υποβάλλεται κατ’ επανάληψη  σε αρνητικές ενέργειες από ένα ή περισσότερους άλλους μαθητές .

Για να υπάρχει λοιπόν εκφοβιστική συμπεριφορά και σχολικός εκφοβισμός, τότε τέσσερα στοιχεία πρέπει να συνυπάρχουν.

Αρχικά πρέπει να εμφανίζεται συστηματικότητα με επανάληψη της συγκεκριμένης συμπεριφοράς. Ακόμα να συνοδεύεται από σκοπιμότητα και να καταλήγει σε πρόκληση σωματικής, ψυχολογικής, κοινωνικής ή μαθησιακής βλάβης. Ας σημειωθεί επίσης, πως συνήθως υπάρχει ανισορροπία δύναμης ανάμεσα στον θύτη και στο θύμα και να γίνεται κατάχρηση αυτής. Οι όροι θύτης και θύμα αναφέρονται λόγω της συχνής χρήσης αν και ενδείκνυται να αποφεύγονται μιας και βλάπτουν την αυτοεικόνα των εμπλεκόμενων.

Εφόσον τα στοιχεία συνηγορούν στην ύπαρξη εκφοβιστικής συμπεριφοράς, πρέπει να ελεγχθεί η μορφή της. Ο σχολικός εκφοβισμός (bullying), άρρηκτα συνδεδεμένος με την επιθετικότητα, είναι άμεσος ή έμμεσος. Κατηγοριοποιείται ως προς τις συνέπειες του στα θύματα σε σωματικό, λεκτικό ή σχεσιακό. Αυτές άλλωστε είναι και οι συχνότερες μορφές  του στα σχολεία. Ο έμμεσος σχολικός εκφοβισμός μάλιστα, αν και πολλές φορές περνά απαρατήρητος, προκαλεί μεγαλύτερη βλάβη.

Συχνές παρανοήσεις καταμαρτυρούν και την ελλιπή ενημέρωσή των εκπαιδευτικών. Πολλοί ασπάζονται απόψεις που αντικατοπτρίζουν μύθους που επικρατούν γύρω από τον εκφοβισμό. Συγκεκριμένα ισχυρίζονται πως ο εκφοβισμός αποτελεί μια φυσιολογική φάση της παιδικής ηλικίας .Άλλοι πως συντελεί στη διαμόρφωση του χαρακτήρα ή ακόμα πως και τα ίδια τα θύματα είναι υπεύθυνα ως δέκτες αυτής της βίαιης συμπεριφοράς. Ενθαρρυντικό ωστόσο είναι το αποτέλεσμα έρευνας που αναφέρει πως το 99% των εκπαιδευτικών θεωρεί ότι ο σχολικός εκφοβισμός αποτελεί ένα πρόβλημα που χρήζει άμεσης αντιμετώπισης. Η σωστή ενημέρωση και η διαρκής επιμόρφωση καταρτίζουν σωστά τους εκπαιδευτικούς, ώστε να κάνουν δραστικές και στοχευμένες παρεμβάσεις.

Ο σχολικός εκφοβισμός αντιμετωπίζεται με ποικίλους τρόπους. Η μέθοδος που εφαρμόζει κάθε εκπαιδευτικός καθορίζεται από δύο βασικά κριτήρια. Δηλαδή τόσο από τη σοβαρότητα του περιστατικού όσο και από την προσωπικότητα κάθε δασκάλου και κάθε εμπλεκόμενου. Στόχος της παρέμβασης είναι όχι μόνο η ομαλή επίλυση των διαφορών και η επαναφορά της ομαλότητας στις σχέσεις των παιδιών αλλά και η αποφυγή αντίστοιχης συμπεριφοράς στο μέλλον.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Η ενασχόληση με τον θύτη μέσω της μεθόδου της μοιρασμένης ανησυχίας (shared concern approach) και της no blame προσέγγισης είναι οι συνηθέστερες.

Αποτελούν την πιο ανθρωποκεντρική λύση που εστιάζει στον διάλογο και απαιτεί πολύ περισσότερο χρόνο και διάθεση από τους εκπαιδευτικούς.  Ο εκπαιδευτικός μέσω συζητήσεων μοιράζεται τις ανησυχίες του για την έκβαση της υπόθεσης. Προσεγγίζει με ειλικρινές ενδιαφέρον και τις δύο εμπλεκόμενες μεριές (θύματος-θύτη). Επιπρόσθετα αναζητά εφικτές λύσεις φροντίζοντας η συζήτηση να είναι υποστηρικτική για το θύμα. Ταυτόχρονα φροντίζει να μην έχει ανακριτικό χαρακτήρα για τον θύτη. Η διαδικασία επαναλαμβάνεται εβδομαδιαία, ώσπου να επιβεβαιωθεί η επιτυχία της προσέγγισης. Θεαματικά είναι τα αποτελέσματα που έχει να επιδείξει η μέθοδος, αφού μέσω της μοιρασμένης ανησυχίας 85%-100% των περιπτώσεων επιλύθηκαν.

Εξίσου αποτελεσματική είναι και η no blame μέθοδος.

Απαραίτητες προϋποθέσεις για την επιτυχημένη υλοποίηση των πρακτικών είναι το υποστηρικτικό σχολικό περιβάλλον και η άρτια εκπαίδευση των ατόμων που θα κληθούν να τις εφαρμόσουν. Μια ακόμη συνήθης πρακτική διακοπής του bullying , που μπορεί να εφαρμοστεί και παράλληλα με τις υπόλοιπες είναι η ενασχόληση με το θύμα. Απώτερος σκοπός είναι η ενδυνάμωση, η ανάπτυξη δυναμισμού, η ενίσχυση της αυτοπεποίθησης και αυτοεκτίμησης. Έτσι η προετοιμασία του δεν θα το κάνει τόσο ευάλωτο σε ενδεχόμενες επιθέσεις εκφοβισμού στο σχολείο. Ανάλογα με τη φύση του κάθε περιστατικού, η παρέμβαση στοχεύει είτε στην ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων είτε στην ενίσχυση του δυναμισμού. Και με τους δύο τρόπους αποφεύγεται η χρόνια θυματοποίηση.

Ευλογοφανές είναι το συμπέρασμα πως ο σχολικός εκφοβισμός μπορεί να εξαλειφθεί με  την επιτυχημένη  εκπαιδευτική παρέμβαση, τον σωστό σχεδιασμό αλλά και την αγαστή συνεργασία όσων συμμετέχουν στη διαδικασία. Η απουσία παρέμβασης  είναι πιθανό να έχει ολέθριες συνέπειες όχι μόνο για τα εμπλεκόμενα πρόσωπα, καθώς η σιωπηρή ανοχή ενός κρούσματος μπορεί να ενισχύσει νέα εκφοβιστικά περιστατικά και να πυροδοτήσει την έξαρση του φαινομένου.

 

Πηγές:

  • Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού- Παρατηρητήριο για τη Βία στο Σχολείο (2012) Παγκύπρια Έρευνα για τη θυματοποίηση και το Σχολικό Κλίμα στα σχολεία της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Κύπρο.
  • Bauman S. Rigby K., Hoppa K. (2008) US teachers’ and school councellors’ strategies for handling bullying incidents. Educational Psychology: An international journal of Experimental Educational Psychology.
  • Cohn, A. & Canter, A. (2003) Bullying: Facts for Schools and Parents, National Association of School Psychologists.
  • Dixon, R.(2011) Rethinking School Bullying: Towards an Integrated Model, New York, Cambridge University Press.
  • Lines, D. (2008) The Bullies: Understanding Bullies and Bullying, London and Philadelphia, Jessica Kingsley Publishers.
  • Maines, B. & Robinson G. (1992) No blame Approach: A Support Group Method for Dealing with Bullying (vol.952) Paul Chapman Pub.
  • Murray-Close D., Crick, N.R. and Galotti, K.M. (2006) Children’ s moral reasoning regarding physical and relational aggression, Oxford, Blackwell Publishing Ltd.
  • Olweus, D.(1993) Bullying at School. What we know and what we can do. Oxford, Blachwell.
  • Pikas, A.(2002) New developments of the shared concern method. Scholl Psychology International, 23.

 


Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Δήμητρα Τσαμπάζη

Φιλόλογος, ειδική παιδαγωγός και σχολική ψυχολόγος . Αυτοδημιούργητη, δραστήρια και φύσει αισιόδοξη με ιδιαίτερη αγάπη για τα παιδιά και το διάβασμα. Διευθύντρια σπουδών του φροντιστηρίου Γνωθι Σαυτόν στο Πανόραμα Θεσσαλονίκης.

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;