Ψυχοκοινωνική ανάπτυξη παιδιού: Το Στάδιο Εργατικότητας

 

Ψυχοκοινωνική ανάπτυξη παιδιού: Το Στάδιο Εργατικότητας
Πηγή: https://www.sunshinenursery.net/building-confident-children/

 

Ένα από τα πιο σημαντικά θέματα στην αναπτυξιακή ψυχολογία είναι η ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού και πιο συγκεκριμένα το στάδιο Εργατικότητας όπως το όρισε ο Erik Erikson. Αναλυτικότερα, ο Αμερικανός αναπτυξιακός ψυχολόγος Erik Erikson ανέπτυξε τα οκτώ στάδια της ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης. Σε κάθε ένα από τα στάδια, από την βρεφική ηλικία έως και την ενηλικίωση, το άτομο βιώνει μία ψυχοκοινωνική αλλαγή, η οποία συμβάλλει καθοριστικά στη ζωή του. Ο Erikson πίστευε ότι καθώς αυτές οι αλλαγές είναι ψυχοκοινωνικής φύσης, περιλαμβάνουν τις ανάγκες του ατόμου που έρχονται σε αντίθεση με τις ανάγκες της κοινωνίας. Η επιτυχής ολοκλήρωση του εκάστοτε σταδίου έχει ως αποτέλεσμα την υγιή προσωπικότητα και την απόκτηση βασικών για το άτομο αρετών.

Αντίθετα, η αποτυχία ολοκλήρωσης ενός σταδίου μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη μειωμένη ικανότητα ολοκλήρωσης περαιτέρω σταδίων. Επομένως, μία προσωπικότητα με δυσκολίες μπορεί να δημιουργηθεί στο μέλλον. Το στάδιο κατά το οποίο το παιδί διέρχεται από το 6ο ως και το 12ο έτος της ηλικίας του, δηλαδή όπως ορίζεται η μέση παιδική ηλικία, είναι και το στάδιο της εργατικότητας (φιλοπονίας) ή αλλιώς αισθήματος κατωτερότητας.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Το φαινόμενο

Ο Erikson ήταν Αμερικανός αναπτυξιακός ψυχολόγος και ψυχαναλυτής γεννημένος στη Γερμανία. Έγινε γνωστός για τη θεωρία του σχετικά με την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των ανθρώπων. Ο Erikson επεσήμανε ότι τα στάδια στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη, μέσα σε αυτά και το στάδιο της εργατικότητας (φιλοπονίας), αποτελούνται από πολλά επίπεδα. Αυτά πρέπει να διασχίσει το άτομο για να περάσει με επιτυχία από αυτό το στάδιο ανάπτυξης στο επόμενο.

Αναφορικά με το στάδιο της εργατικότητας ή κατωτερότητας (Industry vs Inferiority) είναι αυτό που σηματοδοτεί κατά βάση την είσοδο ενός παιδιού στην κοινωνία. Είναι η ευκαιρία του να αναζητήσει έναν ουσιαστικό ρόλο για τον κόσμο. Η επιτυχία σε αυτό το στάδιο δείχνει την ανάπτυξη της εργατικότητας και της φιλοπονίας και την ψυχοκοινωνική του ανάπτυξη. Έτσι, το παιδί που θα μπορέσει να επιτύχει θα μπορέσει και να εκτιμηθεί από τον κοινωνικό περίγυρο. Ωστόσο, αν υπάρχει αποτυχία και το παιδί υιοθετήσει ένα αίσθημα κατωτερότητας, τότε συχνά το συνοδεύουν αμφιβολίες για την αξία του στην κοινωνία. Ίσως, αυτά τα παιδιά δυσκολευτούν αρκετά στο μέλλον να αναπτύξουν το αίσθημα της αξίας για τον εαυτό τους. Φυσικά, η ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού και το στάδιο της εργατικότητας δεν σταματάνε εκεί και κάθε δυσκολία μπορεί να κατακτηθεί εκ νέου στο μέλλον με βοήθεια.

Το στάδιο

Το στάδιο της εργατικότητας (φιλοπονίας) ή αλλιώς το αίσθημα κατωτερότητας λοιπόν είναι αυτό όπως προαναφέρθηκε στο οποίο τα παιδιά εισέρχονται για πρώτη φορά στην κοινωνία πέρα από την οικογένειά τους. Το επόμενο βήμα είναι να καταφέρουν να δομήσουν έναν ουσιαστικό κοινωνικό ρόλο. Να μπορέσουν να παράγουν και να δημιουργήσουν για την κοινωνία νιώθοντας χρήσιμα μέλη της. Υπάρχει πάντα η πιθανότητα εάν δεν τα καταφέρουν να αναπτύξουν χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση.

 

Ψυχοκοινωνική ανάπτυξη παιδιού: Το Στάδιο Εργατικότητας
Πηγή: https://www.verywellmind.com/erik-eriksons-stages-of-psychosocial-development-2795740

 

Εστιάζοντας στους κοινωνικό-συναισθηματικούς παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη του ατόμου, το στάδιο εργατικότητας (φιλοπονίας) ή αισθήματος κατωτερότητας αναφέρεται στην μέση παιδική ηλικία. Με άλλα λόγια, στα προηγούμενα στάδια της ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης του παιδιού οι αναφορές επικεντρώνονται στους γονείς ή τους κηδεμόνες του. Ωστόσο, τώρα μιλάμε για ένα εξώτερο κοινωνικό περιβάλλον, το περιβάλλον του σχολείου. Το σχολείο και η κοινωνική αλληλεπίδραση παίζουν σημαντικό ρόλο κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου της ζωής του παιδιού (6ο έως και 12ο έτος). Μέσω των διαπροσωπικών αλληλεπιδράσεων, τα παιδιά αρχίζουν να αναπτύσσουν μία αίσθηση υπερηφάνειας για τα επιτεύγματα και τις ικανότητές τους.

Οι αλλαγές στο παιδί

Κατά τη διάρκεια του σταδίου εργατικότητας (φιλοπονία) ή αισθήματος κατωτερότητας το παιδί αναζητά ευκαιρίες για να προχωρήσει από την απλή ικανότητα να συμμετάσχει στο σύνολο, σε μία πιο διαρκή προσπάθεια για να επιτύχει πράγματα και να ξεπεράσει αντιξοότητες. Αναπτύσσει λοιπόν κίνητρα τα οποία ενισχύονται με την ενθάρρυνση των των γονιών κυρίως αλλά και του ευρύτερου κοινωνικού περιβάλλοντος πλέον. Εν συνεχεία το παιδί αποκτά πρότυπα και αναζητά τον θαυμασμό. Η ενίσχυση του παιδιού μπορεί να γίνει με ανταμοιβές για την επιτυχία αλλά και για την προσπάθειά του. Σιγά σιγά το κάθε παιδί θα καταφέρει να αναπτύξει μία εικόνα, μία μοναδική οπτική για τον κόσμο και την ύπαρξή του μέσα σε αυτόν.

Το αίσθημα κατωτερότητας

Τι γίνεται όμως όταν το παιδί στο στάδιο φιλοπονίας ή κατωτερότητας δεν καταφέρνει να αναπτύξει την αρετή της αυτοεκτίμησης; Τότε τα παιδιά ίσως να στραφούν προς αισθήματα κατωτερότητας. Όταν το παιδί δεν είναι σε θέση να αναπτύξει αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση για τις ικανότητές του, μοιραία δεν θα μπορέσει να βρει το ρόλο που του αρμόζει στην κοινωνία και να νιώσει χρήσιμο. Αυτό το γεγονός με τη σειρά του οδηγεί ένα παιδί στην έλλειψη κοινωνικότητας και σε ακραίες μορφές στην απομόνωση. Εμποδίζεται η ανάπτυξη χρήσιμων δεξιοτήτων μέσω της εκπαίδευσης, της κοινωνικοποίησης και της συνεργασίας με συνομήλικους. Αυτά τα παιδιά ίσως νιώσουν απελπισία, έλλειψη εμπιστοσύνης και ανικανότητα να φέρουν εις πέρας καθετί αξιόλογο. Η σύγκριση δυστυχώς σε αυτό το σημείο παίζει καθοριστικό ρόλο. Το παιδί έχοντας πιστέψει τέλος ότι δεν είναι ικανό, σταματάει σταδιακά να προσπαθεί μάταια, όπως νομίζει.

Τρόποι διαχείρισης του φαινομένου

Όπως αναφέρει και ο Erikson, δεν αναπτύσσονται όλα τα παιδιά με τον ίδιο τρόπο ούτε με τις ίδιες δυνάμεις και στο ίδιο χρονικό πλαίσιο. Αυτό πρέπει να τεθεί υπόψη καθώς αναφερόμαστε στους τρόπους με τους οποίους ένα παιδί θα μπορέσει να αντιμετωπίσει το αίσθημα κατωτερότητας. Σε κάθε περίπτωση τα αισθήματα και οι συμπεριφορές σε αυτή την ηλικία είναι αρκετά εύπλαστα και το παιδί είναι ικανό να επιτύχει με τις κατάλληλες συνθήκες. Οι γονείς παίζουν σημαντικό ρόλο καθώς είναι εκείνοι που ενθαρρύνουν το παιδί σε νέες εμπειρίες, στη μάθηση και στην κοινωνικοποίηση. Το παιδί αργά ή γρήγορα αλλάζει οπτική για το σχολείο και τις γνώσεις του. Ο Erikson υποστηρίζει ότι ένα αίσθημα ανταγωνισμού και το ενδιαφέρον για τη μάθηση και την επιτυχία μπορεί να εμφανιστούν εδώ. Το στάδιο εργατικότητας (φιλοπονίας) ή κατωτερότητας χαρακτηρίζεται άλλωστε από μία νέα αντίληψη του παιδιού για τον κόσμο.

Τα παιδιά που ενθαρρύνονται και επαινούνται από γονείς και δασκάλους αναπτύσσουν ένα αίσθημα ικανότητας και πίστης στις δεξιότητές τους. Αντίθετα, εκείνα τα παιδιά που λαμβάνουν ελάχιστη ή καθόλου ενθάρρυνση από τους γονείς, τους δασκάλους και τους συνομηλίκους θα αμφιβάλλουν για τις ικανότητές τους. Πάντα το μυστικό κρύβεται στην ισορροπία των συναισθημάτων του παιδιού που δημιουργούνται από τον έξω κόσμο. Το στάδιο της εργατικότητας (φιλοπονίας) ή κατωτερότητας οδηγεί στην ανάπτυξη της δύναμης ή αλλιώς της ικανότητας και στην ομαλή κοινωνικοποίηση.

Και τέλος

Συνοψίζοντας, είναι σημαντικό ότι η οικογένεια και η κοινωνία μπορούν είτε να βοηθήσουν είτε να εμποδίσουν την ανάπτυξη του ατόμου. Το 4ο στάδιο του Erikson, δηλαδή το στάδιο της εργατικότητας (φιλοπονίας) ή κατωτερότητας σηματοδοτεί την είσοδο του παιδιού στην κοινωνία. Ακόμα, ορίζεται ο ρόλος που καταλαμβάνει σε αυτή. Ένα από τα δυνατά σημεία της γενικότερης θεωρίας του Erikson είναι ότι συνδυάζει τη σημαντική ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του ανθρώπου σε ολόκληρη του τη ζωή. Αν και τα στάδια της ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης του  Erikson είναι μία σημαντικότατη θεωρία, υπάρχουν επικριτές της. Παρέχουν στοιχεία που υποδηλώνουν έλλειψη διακριτών σταδίων ανάπυξης της προσωπικότητας.

Σε κάθε περίπτωση καλό είναι να αναγνωρίσουμε ότι κάθε παιδί έχει τη δική του προσωπικότητα και τρόπο αντίληψης. Τα παιδιά καλούνται να αντιμετωπίσουν νέες συνθήκες που ίσως είναι δύσκολες γι’ αυτά. Κάθε ορόσημο στην παιδική ζωή τους σχετίζεται με την μελλοντική τους προσωπικότητα. Για τους παραπάνω λόγους, η ενθάρρυνση και οι ευκαιρίες καλό είναι να δίνονται απλόχερα σε ένα παιδί.


Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Νάνσυ Χατζή

Είμαι απόφοιτη του τμήματος Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικών και Ψυχολογίας του πανεπιστημίου Ιωαννίνων με ειδίκευση στην Ψυχολογία. Ενδιαφέροντά μου οι συζητήσεις, η αγάπη για υπερανάλυση και τρόπος έκφρασής μου το γράψιμο!

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;