Είμαστε οι σκέψεις μας; H λογικοθυμική θεραπεία του Albert Ellis

SHARE

λογικοθυμική θεραπεία του Albert Ellis

Οι σκέψεις μας επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό τη συμπεριφορά και τη συναισθηματική μας κατάσταση. Σύμφωνα με τη γνωστική-συμπεριφορική προσέγγιση της ψυχολογίας, πληθώρα προβλημάτων, όπως το άγχος ή η κατάθλιψη, οφείλονται στον τρόπο που το άτομο σκέφτεται τον εαυτό του και τον κόσμο. Καταστροφικές σκέψεις, για παράδειγμα, («αν αποτύχω, χάθηκαν όλα»), σκέψεις που κυριαρχούνται από πρέπει («πρέπει να τα καταφέρω») ή σκέψεις του τύπου όλα ή τίποτα («αν πετύχω είμαι τέλειος, σε αντίθετη περίπτωση είμαι άχρηστος») μπορούν να προκαλέσουν πολλά προβλήματα στο άτομο. Τέτοιων ειδών σκέψεις θεωρούνται παραποιήσεις της πραγματικότητας, από την άποψη ότι δεν ανταποκρίνονται σε αυτή με ρεαλιστικό τρόπο (Heiden & Hersen, 2011).

Σύμφωνα τώρα με την λογικοθυμική θεραπεία του Albert Ellis, οι άνθρωποι επιδιώκουμε στη ζωή μας διάφορους στόχους. Λογικό είναι καθετί που βοηθά τους στόχους μας να υλοποιηθούν, ενώ παράλογο ό,τι τους εμποδίζει. Όταν οι άνθρωποι προσπαθούμε να ικανοποιήσουμε έναν στόχο, ερχόμαστε σε επαφή με γεγονότα και καταστάσεις (ερεθίσματα), που με τη σειρά τους προκαλούν συναισθηματικές και συμπεριφορικές αντιδράσεις. Αυτές οι αντιδράσεις μπορούν είτε να διευκολύνουν είτε να παρεμποδίσουν την επίτευξη του στόχου (Χαρβάτης, 2000).

Ας δώσουμε στο σημείο αυτό ένα απλό παράδειγμα. Έστω ότι ο στόχος μου είναι να γράψω καλά σε μία γραπτή εξέταση. Πηγαίνω στην αίθουσα, διαβάζω τα θέματα και αντιλαμβάνομαι πως είναι εύκολα (γεγονός-ερέθισμα). Αυτό μου προκαλεί ανακούφιση και αισιοδοξία (συναισθηματική αντίδραση), ενώ αρχίζω να γράφω ό,τι έχω διαβάσει με άνεση (συμπεριφορική αντίδραση). Σε περίπτωση όμως που τα θέματα ήταν δύσκολα, οι αντιδράσεις μου κατά πάσα πιθανότητα θα άλλαζαν. Λόγου χάρη, θα αισθανόμουν άγχος και μπορεί να δυσκολεύουν να σκεφτώ τη σωστή απάντηση.

λογικοθυμική θεραπεία του Albert EllisΒέβαια, πρέπει να έχουμε στο νου μας πως τα ερεθίσματα (γεγονότα, καταστάσεις) δεν προκαλούν άμεσα τις αντιδράσεις μας. Ανάμεσα στα ερεθίσματα και τις αντιδράσεις παρεμβάλλονται γνωστικές διαδικασίες, που αντανακλούν τις βασικές μας πεποιθήσεις για αυτά. Η γνωστική επεξεργασία ενός ερεθίσματος θα διαμορφώσει και την τελική αντίδραση. Σύμφωνα με τον Ellis, οι παράλογες πεποιθήσεις μας για τα ερεθίσματα είναι η κύρια αιτία όλων των συναισθηματικών και συμπεριφορικών δυσλειτουργιών των ατόμων (Gross, 1992. Καλπάκογλου, 2013. Χαρβάτης, 2000). Έτσι, τα δύσκολα θέματα για μένα μπορεί να θεωρούνται μια μικρή καταστροφή (διάβασα άδικα, πρέπει να τελειώνω με αυτό το μάθημα) κι από τη φίλη μου μία ασήμαντη σχετικά δυσκολία (κι αν δεν περάσω, θα διαβάσω καλύτερα το Σεπτέμβρη και θα ξαναδώσω).

Advertisement

Σύμφωνα με τη λογικοθυμική θεραπεία, οι ψυχοπαθολογικές καταστάσεις οφείλονται εξίσου σε παράλογες γνωστικές διαδικασίες. Αυτές μπορεί να χαρακτηρίζονται από υπερβολή, υπεραπλοποίηση και υπεργενίκευση. Μια βόλτα στην πόλη, παραδείγματος χάριν, που για ένα άτομο είναι ένα απλό γεγονός, το οποίο δεν προκαλεί κάποια αξιοσημείωτη συναισθηματική και συμπεριφορική αντίδραση, για ένα άλλο άτομο μπορεί να αποτελεί μια ανυπέρβλητη δυσκολία, προκαλώντας έντονο άγχος και τελικά ματαίωση της εξόδου. Το άτομο αυτό μπορεί να σκέφτεται ότι θα αγχωθεί, θα λιποθυμήσει κι ότι θα ρεζιλευτεί στα μάτια του κόσμου. Οι σκέψεις του, δηλαδή, βασίζονται σε μη ρεαλιστικές (παράλογες) πεποιθήσεις, οι οποίες εντείνουν το άγχος και οδηγούν σε συμπεριφορά αποφυγής της φοβικής κατάστασης.

Γενικότερα, πάντως, ασχέτως του προβλήματος, υπάρχουν τέσσερις βασικές μορφές με τις οποίες εκφράζονται οι παράλογες πεποιθήσεις μας. Η πρώτη είναι η απαιτητικότητα, δηλαδή τα «πρέπει», που αναφέραμε και προηγουμένως. Τα πρέπει αντανακλούν μη ρεαλιστικές προσδοκίες από τον εαυτό, άλλα άτομα ή γεγονότα, και δεν αφήνουν περιθώρια αποτυχίας ή σφαλμάτων. Πρέπει να καταφέρω, πρέπει οι άλλοι να μου φέρονται καλά και ο κόσμος πρέπει να είναι δίκαιος. Μία ακόμη μορφή παράλογων πεποιθήσεων είναι η καταστροφολογία, όπου αντικειμενικώς αρνητικά γεγονότα μεταφράζονται ως καταστροφές. Έπειτα έχουμε τη χαμηλή ανεκτικότητα ματαίωσης, κατά την οποία οι δυσάρεστες καταστάσεις (π.χ. μια αποτυχία) δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτές από το άτομο. Τέλος, έχουμε την αυτο-αξία, η οποία αναφέρεται σε πεποιθήσεις που δηλώνουν ότι το άτομο κρίνεται για συγκεκριμένες πράξεις του ωσάν αυτές να αντανακλούν ολόκληρο τον εαυτό του και το πόσο αυτός αξίζει (π.χ. αν δεν βρω δουλειά, όλοι θα με θεωρούν άχρηστο) (Καλπάκογλου, 2013. Χαρβάτης, 2000).

 

Στόχος της λογικό-συναισθηματικής θεραπείας είναι η αναζήτηση των παραλόγων ιδεών του ατόμου και η αμφισβήτησή τους μέσα από την κριτική τους (ρεαλιστική) εξέταση. Το γεγονός, με άλλα λόγια, υφίστανται διαφορετική γνωστική επεξεργασία κι έτσι αλλάζουν οι συναισθηματικές και συμπεριφορικές αντιδράσεις. Μέσα από τη λογικοθυμική θεραπεία, το άτομο μαθαίνει να αντιμετωπίζει τις δυσκολίες της ζωής του, αναπτύσσοντας ικανότητες και στρατηγικές επίλυσης προβλημάτων. Παράλληλα, μαθαίνει να επεξεργάζεται τα συναισθήματά του με λειτουργικό κι όχι αυτοκαταστροφικό τρόπο. Αντί για άγχος αισθάνεται ανησυχία, αντί για κατάθλιψη θλίψη κι αντί για ενοχή μετανόηση. Το άτομο βέβαια δεν δουλεύει μόνο μέσα στα πλαίσια της θεραπείας, αλλά αναλαμβάνει κι εργασίες για το σπίτι. Ταυτόχρονα με τη γνωστική αναδόμηση, συνήθως, ο θεραπευόμενος εργάζεται και σε συμπεριφορικό επίπεδο. Με αυτόν τον τρόπο ισχυροποιεί την αμφισβήτηση των παράλογων ιδεών του. Αυτό ισχύει γενικότερα για τη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία, μία μορφή της οποία αποτελεί και η λογικοθυμική θεραπεία του Ellis (Beck, 2000. Niedenthal, & Krauth-Gruber, 2011. Heiden & Hersen, 2011. Καλπάκογλου, 2013. Χαρβάτης, 2000).

Advertisement

λογικοθυμική θεραπεία

Ακόμη και δίχως ψυχοθεραπεία όμως, το άτομο μπορεί να επεξεργαστεί συνειδητά τις σκέψεις του για τα γεγονότα της ζωής, τροποποιώντας έτσι τις αντιδράσεις του. Βέβαια, όπως η αλλαγή της σκέψης αλλάζει τη συμπεριφορά, έτσι και η αλλαγή της συμπεριφοράς μεταβάλει τις σκέψεις μας. Η κατεύθυνση της αλλαγής εξαρτάται από την εκάστοτε συνθήκη, το περιβάλλον του ατόμου και το ίδιο το άτομο. Η απάντηση, επομένως, στο ερώτημα του τίτλου, “είμαστε οι σκέψεις μας;” είναι: “ναι, αλλά όχι μόνο”. Στην πραγματικότητα, είμαστε η αλληλοεπίδραση των συναισθημάτων, των σκέψεων και της συμπεριφοράς μας. Αυτό το γνώριζε καλά και ο ίδιος ο Ellis, ο οποίος άλλαξε το αρχικό όνομα της θεωρίας του από λογική σε λογικοθυμική. 

H λογικοθυμική θεραπεία του Albert Ellis

Βιβλιογραφία:

Beck, J. S. (2000). Εισαγωγή στη γνωστική θεραπεία. Αθήνα: Πατάκη.

Gross, R. D. (1992). Psychology: The science of Mind and Behavior.

Καλπάκογλου, Θ. (2013). Άγχος και πανικός: Γνωσιακή θεωρία και θεραπεία. Δωρεάν έκδοση Pdf.

Heiden, L. A., & Hersen, M. (2011). Εισαγωγή στην κλινική ψυχολογία. Αθήνα: Πεδίο.

Niedenthal, P. M., Krauth-Gruber, S., & Ric, F. (2011). Ψυχολογία του συναισθήματος. Αθήνα: Τόπος

Χαρβάτης, Α (2000). Χαρακτηριστικά γονέων και η σχέση τους με την εκτίμηση δυνατοτήτων και δυσκολιών των παιδιών: Αντλεριανή και ορθολογιστική-συναισθηματική προσέγγιση. Διδακτορική διατριβή. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Παρόμοια άρθρα που μπορεί να σ’ενδιαφέρουν:

Advertisement

SHARE:

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG

Advertisement

Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Πτυχιούχος Ψυχολογίας του Α.Π.Θ.

Το MAXMAG είναι ένα περιοδικό που μπήκε δυναμικά στο χώρο της διαδικτυακής ενημέρωσης. Κοινό όλων: η αγάπη για την αρθρογραφία, την οποία ο καθένας ξεχωριστά τη συνδέει με το αντικείμενο που γνωρίζει καλά και, συνήθως, έχει σπουδάσει.

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG