Φόβος: Αλληλεπίδραση γονιού και παιδιού

πηγή εικόνας: google.com

 

Το να γίνεται κάποιος γονιός αποτελεί αναμφίβολα τεράστια αλλαγή στη ζωή. Η γέννηση ενός παιδιού με τη σειρά της γεννά ποικίλα συναισθήματα μέσα στα οποία συμπεριλαμβάνεται και ο φόβος. Ο φόβος του γονέα για το παιδί του. Ένας μηχανισμός προστασίας που ενεργοποιείται για να προλάβει κάθε κακοτοπιά που θα μπορούσε υποθετικά να βρεθεί το παιδί. Σε πολλές περιπτώσεις όμως αυτό το συναίσθημα υπερτερεί δημιουργώντας μία διαφορετική πραγματικότητα. Μία πραγματικότητα υπερβολικού στρες για το κάθε παιδί που καταλήγει να βρίσκεται δέσμιο φοβιών. Μπορούν, λοιπόν, οι φοβίες να κληροδοτηθούν;

 

Ο φόβος

Όλοι μας μπορούμε να θυμηθούμε τους γονείς μας να μας αποτρέπουν από διάφορα πράγματα πιστεύοντας ακράδαντα ότι θα βρεθούμε σε κίνδυνο. Πολλές ήταν οι φορές μάλιστα που κάποιος γονιός άγγιζε τα όρια του παράλογου φόβου εξαιτίας των υπερπροστατευτικών συναισθημάτων του. Η ακραία γονεϊκή  προστασία είναι ικανή να εγκλωβίσει ένα παιδί σε μία γυάλα με φοβίες. Το παιδί μιμούμενο τους γονείς, κάτι απολύτως φυσιολογικό, που κάνουμε όλοι μας από την πρώτη στιγμή που ερχόμαστε στη ζωή, αρχίζει να υιοθετεί τις συμπεριφορές τους.

 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Συχνά δεν γίνεται αντιληπτό από τον γονέα, όσο καλή πρόθεση και αν έχει, ότι εκτός από τις σωστές γνώσεις για τη ζωή διαπερνά στο παιδί του τα άγχη, τις φοβίες και τα πρέπει του. Ο συναισθηματικός κόσμος των γονιών συνδέεται άρρηκτα με τον ψυχισμό του παιδιού. Ένα άσχημο δικό μας βίωμα, μία δυσάρεστη εμπειρία ή μία αποτυχία μπορεί εύκολα να γίνει η αφορμή για να μεταφέρουμε τον φόβο στο παιδί. Το παιδί τείνει να πιστεύει ότι οι φοβίες αυτές του ανήκουν, ότι αυτό τις δημιούργησε μη έχοντας αναπτύξει ακόμα ικανή ορθολογική κριτική σκέψη. Πιθανότατα, λοιπόν, η επιρροή αυτή να σχηματίσει το χαρακτήρα ενός φοβικού παιδιού, ενός ενήλικα μετέπειτα με φοβίες για ποικίλα θέματα.

Επιπροσθέτως, η πειθαρχία σε μία οικογένεια, αν υπερβεί το φυσιολογικό μέτρο, μπορεί να οδηγήσει στα ίδια αποτελέσματα. Οι υπερβολικοί κανόνες και οι απαγορεύσεις πολύ συχνά χωρίς λογική εξήγηση είτε από φόβο μήπως το παιδί πάθει κάτι κακό ή παραφερθεί υπέρ του δέοντος προκαλούν μεγάλο άγχος. Το παιδί οδηγείται στα όρια της τελειομανίας και γεμίζει την ζωή του με απαγορευτικά μη αντί για χρήσιμες εμπειρίες ζωής.

 

Τα αποτελέσματα

Στρέφοντας το βλέμμα στα παιδιά, ο υπερβολικός και παράλογος φόβος τα απομακρύνει από μία ζωή γεμάτη αισιοδοξία, αγάπη για την προσπάθεια και νέες εμπειρίες. Η θέληση του γονιού να προστατεύσει το παιδί καθώς θεωρεί εκείνη τη δεδομένη στιγμή πως θα το εκθέσει σε τρομερό κίνδυνο, είναι κατανοητή. Παρ’ όλα αυτά πρέπει να υπάρχει η αίσθηση του μέτρου. Ο ίδιος είναι απόλυτα πεπεισμένος ότι πράττει το σωστότερο για το παιδί του. Ωστόσο, τα παιδιά με φοβικούς γονείς δεν αποκτούν καμία ελευθερία και υπολείπονται πρωτοβουλιών. Μαθαίνουν νοητά από μικρά ότι απειλούνται από διάφορες καταστάσεις γύρω τους και είναι πιθανό να εξελίξουν έναν πιο εσωστρεφή χαρακτήρα. Ίσως στο μέλλον γίνουν ενήλικες με δυσκολία στη λήψη αποφάσεων και στην κοινωνικοποίηση. Η έλλειψη θάρρους στη ζωή είναι το αποτέλεσμα πολλών φοβιών που αποτυπώθηκαν στον παιδικό ψυχισμό.

 

Και οι ενοχές;

Τι γίνεται όταν ένα παιδί δεν μπορέσει τελικά να ακολουθήσει με ακρίβεια μιμούμενο την φοβική συμπεριφορά του γονέα; Εκεί κάνουν την εμφάνισή τους οι ενοχές. Μακάρι λοιπόν να επικρατούσε πάντα η λογική και η γνώση. Έτσι να ήταν ικανό το κάθε παιδί να δει μόνο τον πραγματικό κίνδυνο. Ωστόσο, τα παιδιά εμπιστεύονται απόλυτα και άκριτα τους γονείς τους και έτσι είναι δυνατόν να πέσουν στην παγίδα των ενοχών. Ένας κανόνας που δεν τηρήθηκε, ένα πρέπει που παράκουσε και ίσως μία επακόλουθη τιμωρία με παράλογο πυρήνα να οδηγήσει το παιδί σε τύψεις και ενοχές. Η σκέψη και ο φόβος ότι ευθύνεται για κάτι πολύ σοβαρό, ότι φταίει για κάτι πολύ κακό που θα συμβεί στο ίδιο ή στους γονείς του, δημιουργεί ενοχικά συναισθήματα.

Μία πιο ενήλικη συμπεριφορά από μέρους των γονιών θα ήταν να μην χρεώνουν ευθύνες και φόβους στο παιδί, τα οποία είναι δικά τους. Τα παιδιά ασυνείδητα έχουν τη θέληση να μην στεναχωρούν και να μην απογοητεύουν ποτέ τους γονείς τους. Εκείνα τα παιδιά με την ενοχική αγάπη για τους γονείς ως ενήλικες θα δυσκολευτούν πολύ να πείσουν τον εαυτό τους ότι είναι υπόλογοι μόνο για τη δική τους ζωή. Κανένα παιδί δεν θα έπρεπε να είναι δεμένο με την ευχαρίστηση και την ικανοποίηση ενός γονιού. Αντίθετα, η ελευθερία βούλησης αποδεσμεύει τα παιδιά από ενοχικές συμπεριφορές.

 

Και οι άλλοι άνθρωποι;

Άνθρωποι που έχουν μεγαλώσει με τον φόβο και την ενοχή τείνουν να γίνονται λάτρεις της ευθύνης. Έχουν την ανάγκη να κρατούν ευχαριστημένους τους γύρω τους και να λαμβάνουν ευθύνες που δεν τους αναλογούν. Φυσικά, δεν είναι υποχρεωμένοι σε όλη τους τη ζωή να κουβαλάνε το βάρος των άλλων αλλά έτσι έμαθαν στην παιδική τους ηλικία. Ο παιδικός φόβος ήδη δόμησε έναν ενοχικό χαρακτήρα με ανασφάλειες και την ανάγκη της αποδοχής. Ο φόβος της απόρριψης από τους γονείς μας. Μετέπειτα ο φόβος μήπως μας απορρίψει το κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο ζούμε. Μία άνιση μάχη με το ιδεατό, το άπιστο, καθώς όλα αυτά για τα οποία αγωνιζόμαστε, μας ανήκουν ήδη. Η αγάπη των γύρω μας και η αποδοχή δεν κατακτώνται κοπιαστικά αλλά αποδίδονται γι’ αυτό ακριβώς που είμαστε, ο εαυτός μας.

 

Η αποδέσμευση

Ευχή όλων να μπορούσαμε να γυρίσουμε το χρόνο πίσω και να αποφύγουμε τον φόβο που κυριαρχούσε στην παιδική μας σκέψη. Δυστυχώς όμως αυτό είναι κάτι ουτοπικό. Η πραγματικότητα με την οποία είναι απαραίτητο να συμβαδίσει κανείς επιτάσσει την αντιμετώπιση του προβλήματος.

Αυτή είναι η σωστή στιγμή για να ξεκινήσει ένας ενήλικας να αποδεσμεύεται από βαθιά ριζωμένες φοβικές πεποιθήσεις. Η σωστή εκμάθηση διαχείρισης των φοβιών, των ανασφαλειών και των ενοχών μπορεί να γίνει με τη βοήθεια της ψυχοθεραπείας. Η απενοχοποίηση του φόβου μας όποιος κι αν είναι αυτός και από όπου κι αν προέρχεται, μπορεί να γίνει να γίνει με τη βοήθεια ενός ειδικού ψυχικής υγείας. Εκείνοι είναι άτομα τα οποία δεν θα κατακρίνουν και δεν θα κάνουν κανένα να αισθανθεί άσχημα για τις φοβίες του.

 

Τέλος…

Το πρώτο βήμα είναι πάντα η συνειδητοποίηση του φόβου. Καλό είναι το άτομο να παραδέχεται τις φοβίες του ακόμα και αν αυτές πηγάζουν τόσο βαθιά όσο οι παιδικές αναμνήσεις. Η έκκληση για βοήθεια είναι το κλειδί για να λυθεί το πρόβλημα. Η συμβολή ενός ειδικού ψυχικής υγείας θα απαλύνει τον φόβο. Έτσι το άτομο με μεγάλη προσπάθεια και πιο δυνατό θα καταφέρει να ξεπεράσει φοβικές συμπεριφορές που το ταλανίζουν πριν τις μεταδώσει και το ίδιο στα παιδιά του. Η λογική σκέψη είναι φύλακάς μας σε αυτή την προσπάθεια και όπλο ενάντια στον φόβο. Μία ζωή με λιγότερες φοβίες και με περισσότερο θάρρος ανήκει σε όλους μας ανεξαιρέτως.

 


Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Νάνσυ Χατζή

Είμαι απόφοιτη του τμήματος Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικών και Ψυχολογίας του πανεπιστημίου Ιωαννίνων με ειδίκευση στην Ψυχολογία. Ενδιαφέροντά μου οι συζητήσεις, η αγάπη για υπερανάλυση και τρόπος έκφρασής μου το γράψιμο!

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;