| Το συναίσθημα & η σκέψη: Το ποτήρι είναι μισοάδειο ή μισογεμάτο;
Athens
23°
overcast clouds
Υγρασία: 94%
Άνεμος: 4m/s Ν-ΝΔ
Ανώτερη 25 • Κατώτερη 23
Weather from OpenWeatherMap

Το συναίσθημα & η σκέψη: Το ποτήρι είναι μισοάδειο ή μισογεμάτο;

Το συναίσθημα & η σκέψη:

Διάθεση κι εστίαση της προσοχής

Όταν βρισκόμαστε σε καλή διάθεση, είναι πιο πιθανό να επιλέξουμε για επεξεργασία ερεθίσματα και γεγονότα θετικά, αγνοώντας τα αρνητικά ή τα ουδέτερα. Αντίθετα, όταν έχουμε αρνητική διάθεση εστιάζουμε περισσότερο στα αρνητικά στοιχεία του περιβάλλοντος. Το φαινόμενο αυτό έχει ονομαστεί “υπόθεση της συναισθηματικής συμφωνίας”. Η θυμική μας, δηλαδή, κατάσταση συνδέεται με αντιλήψεις και σκέψεις, που έχουν παρόμοια συναισθηματική απόχρωση με αυτή (Ευκλείδη, 2011. Niedenthal, Gruber, & Ric, 2011). Τις ημέρες, λοιπόν, που όλα πηγαίνουν στραβά, ας σκεφτούμε ότι μπορεί εμείς απλώς να τα βλέπουμε έτσι, εξαιτίας της αρνητικής μας διάθεσης, που λειτουργεί ως φίλτρο της πραγματικότητας.

Η επίδραση της διάθεσης στη σκέψη έχει μελετηθεί εκτενώς από την ερευνητική κοινότητα. Για παράδειγμα, σε μία έρευνα (Johnson & Tversky, 1983) δόθηκε στους συμμετέχοντες να διαβάσουν ένα μικρό καταθλιπτικό κείμενο, ανεγείροντας έτσι αρνητική διάθεση. Οι συμμετέχοντες αυτοί εκτίμησαν ότι αρνητικά γεγονότα (π.χ. ασθένειες, βίαιη επίθεση, φωτιά) ήταν πιο πιθανόν να συμβούν, συγκριτικά με τους συμμετέχοντες, οι οποίοι δεν είχαν διαβάσει το κείμενο και βρίσκονταν σε ουδέτερη συναισθηματική κατάσταση. Στους συμμετέχοντες, πάλι, που είχε προκληθεί μια θετική συναισθηματική κατάσταση παρατηρήθηκε μειωμένη εκτίμηση του κινδύνου, συγκριτικά με την ομάδα των συμμετεχόντων όπου η συναισθηματική κατάσταση ήταν ουδέτερη.

Σε μία άλλη έρευνα (Sedikides, 1995), οι συμμετέχοντες, στους οποίους είχε προκληθεί θετική διάθεση, εντόπισαν περισσότερο θετικές πλευρές στον εαυτό τους, συγκριτικά με τους συμμετέχοντες που είχαν αρνητική διάθεση (Niedenthal, Gruber, & Ric, 2011). Η διάθεση, επομένως, δεν επηρεάζει μόνο την εστίαση της προσοχής μας στα ερεθίσματα, αλλά και τον τρόπο που τα επεξεργαζόμαστε.

Το συναίσθημα & η σκέψη:

Διάθεση και γνωστική επεξεργασία

Ας δούμε όμως τα πράγματα πιο αναλυτικά. Το θετικό θυμικό συνδέεται με γρήγορη επεξεργασία πληροφοριών και λήψη αποφάσεων, χωρίς εντατική και συστηματική σκέψη. Όταν νιώθετε καλά κι ένας φίλος σάς τηλεφωνήσει για να βγείτε, το πιθανό είναι να δεχτείτε αμέσως. Αντίθετα, αν βρίσκεστε σε αρνητική διάθεση, θα σκεφτείτε περισσότερο την απόφασή σας προκειμένου να καταλήξετε σε πράξη. Η θετική διάθεση, επίσης, συνδέεται με τη δημιουργική σκέψη, τη σκέψη δηλαδή που είναι ευέλικτη, παραγωγική και ανοιχτή στο καινούριο.

Αντίθετα, το αρνητικό θυμικό συνδέεται με πιο συστηματική, προσεγμένη και αναλυτική επεξεργασία πληροφοριών. Το αρνητικό θυμικό επίσης μας τοποθετεί σε μια επαγρυπνούσα κατάσταση σχετικά με τις πληροφορίες που δεχόμαστε και τον τρόπο που τις επεξεργαζόμαστε. Παρ’ όλα αυτά, η αρνητική διάθεση μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο στη γνωστική επεξεργασία των πληροφοριών (Ευκλείδη, 2011). Λόγου χάρη, ένα αγχωμένο άτομο σκέφτεται την ενδεχόμενη αποτυχία του κι έτσι έχει μειωμένη προσοχή στο παρόν έργο (π.χ. διάβασμα για εξετάσεις).

Η θετική διάθεση, επίσης, έχει ισχυρότερη επίδραση από την αρνητική. Ο λόγος είναι ότι οι άνθρωποι γενικά τείνουμε να διορθώνουμε την αρνητική μας διάθεση (Ευκλείδη, 2011). «Προσπάθησε να ηρεμήσεις» ή «μην στεναχωριέσαι». Οι γνωστές αυτές εκφράσεις αντανακλούν την αρνητική στάση των ανθρώπων απέναντι στα αρνητικά συναισθήματα.

Πάντως, είτε θετική είτε αρνητική, η διάθεση λειτουργεί ως πληροφορία για το πώς πηγαίνουν τα πράγματα και οδηγεί το άτομο στην πράξη. Πολλές φορές μάλιστα οι επιπτώσεις της διάθεσης είναι αυτόματες και δεν υπόκεινται σε έλεγχο (Ευκλείδη, 2011). Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος που έχει αργήσει στη δουλειά του εκνευρίζεται με ένα κόκκινο φανάρι, το δέχεται και το επεξεργάζεται δηλαδή ως αρνητικό ερέθισμα. Υπό άλλες συνθήκες όμως, που δεν βιάζεται να φτάσει στον προορισμό του, ένα κόκκινο φανάρι μπορεί να είναι ένα αδιάφορο συναισθηματικά σήμα. Ωστόσο, οι επιπτώσεις της διάθεσης μπορεί να καταστούν αντικείμενα ελέγχου. Το άτομο εκνευρίζεται με το κόκκινο φανάρι και ίσως βρίσει μέσα στο αυτοκίνητο, όμως δεν θα βρίσει τον διευθυντή του.

Το συναίσθημα & η σκέψη

Μνήμη εξαρτώμενη από τη διάθεση

Με εξαίρεση την προσοχή και τη γνωστική επεξεργασία, το συναίσθημα παίζει σημαντικό ρόλο και στη μνήμη. Οι εμπειρίες μας αποθηκεύονται στη μνήμη μαζί με το συναισθηματικό τους στοιχείο. Ένα αρνητικό γεγονός (π.χ. καβγάς με τον σύντροφο) συνδέεται με αρνητικά συναισθήματα (θυμός, ζήλια). Η κακή διάθεση του ατόμου στο παρόν (εκνευρισμός) μπορεί να ενεργοποιήσει το αρνητικό συναίσθημα (θυμός, ζήλια). Η ενεργοποίηση αυτή έχει ως αποτέλεσμα να ενεργοποιηθούν –ασυνείδητα- γειτονικά μέρη της εμπειρίας, που αποθηκεύτηκαν μαζί (καβγάς).

Να πούμε επίσης ότι η λύπη και η χαρά μπορούν να συνδέονται μεταξύ τους με μία ανασταλτική σχέση. Η ενεργοποίηση, δηλαδή, του ενός αναστέλλει την ενεργοποίηση του άλλου. Έτσι, η θυμωμένη σύντροφος την ώρα της σύγκρουσης μπορεί να «ξεχάσει» τις θετικές αναμνήσεις με τον σύντροφό της.

Εν συντομία, η παρούσα συναισθηματική κατάσταση βοηθά να ανασυρθούν από τη μνήμη πληροφορίες, οι οποίες κωδικοποιήθηκαν (αποκτήθηκαν) στο παρελθόν όταν το άτομο βρισκόταν σε παρόμοια συναισθηματική κατάσταση. Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται μνήμη εξαρτώμενη από τη διάθεση (Atkison et al., 2003. Ευκλείδη, 2011. Niedenthal et al., 2011).

Το ποτήρι, επομένως, θα ιδωθεί μισοάδειο ή μισογεμάτο ανάλογα με τη συναισθηματική μας κατάσταση. Αν αισθανόμαστε άσχημα, είναι πιο πιθανόν να εστιάσουμε σε αρνητικά στοιχεία του περιβάλλοντος, να επεξεργαστούμε τα πράγματα με αρνητικό τρόπο ή/και να ανασύρουμε από τη μνήμη μας αρνητικές εμπειρίες. Το αντίστροφο συμβαίνει με το θετικό θυμικό.

Ας σημειωθεί, ωστόσο, ότι η σχέση συναισθήματος και σκέψης δεν μονόπλευρη. Όπως, για παράδειγμα, ο θυμός μπορεί να επηρεάσει τις σκέψεις που κάνουμε για ένα άτομο, έτσι κι αυτές μπορεί να προκαλέσουν εξαρχής τον θυμό μας γι’ αυτό το άτομο. Στο παρόν άρθρο εστιάσαμε θεματολογικά στην επίδραση του θυμικού πάνω στη σκέψη. Στην πραγματικότητα πρόκειται για αλληλεπίδραση. Αυτή θα τη δούμε αναλυτικότερα στο επόμενο άρθρο.

Βιβλιογραφία:

Atkison R.L., Atkison, R.C., Smith, E.E., Bem, D.J., & Hoeksema, S.N. (2003). Εισαγωγή στην ψυχολογία του Hilgard. Αθήνα: Παπαζήσης.

Κωσταριδου-Ευκλείδη, Α. (2011). Γνωστική ψυχολογία. Από την αναπαράσταση της γνώσης στο θυμικό και στη δράση. Αθήνα: Πεδίο.

Niedenthal, P. M., Krauth-Gruber, S., & Ric, F. (2011). Ψυχολογία του συναισθήματος. Αθήνα: Τόπος

Παρόμοια άρθρα που μπορεί να σ’ενδιαφέρουν:


SHARE:

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG

Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Πτυχιούχος Ψυχολογίας του Α.Π.Θ. με μεγάλη αγάπη για τη λογοτεχνία.

Αφήστε το σχόλιο σας

Το MAXMAG είναι ένα περιοδικό που μπήκε δυναμικά στο χώρο της διαδικτυακής ενημέρωσης. Κοινό όλων: η αγάπη για την αρθρογραφία, την οποία ο καθένας ξεχωριστά τη συνδέει με το αντικείμενο που γνωρίζει καλά και, συνήθως, έχει σπουδάσει.

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG