Βασίλης Παπαθεοδώρου: Ο συγγραφέας παιδικών και εφηβικών βιβλίων, μας «ανοίγει» την ψυχή του

Βασίλης Παπαθεοδώρου

Ο Βασίλης Παπαθεοδώρου συγκαταλέγεται ανάμεσα στους σπουδαιότερους συγγραφείς παιδικών και εφηβικών βιβλίων.

Σπούδασε μεταλλειολόγος και χημικός μηχανικός στο ΕΜΠ, ενώ έχει και μεταπτυχιακό στη Διοίκηση επιχειρήσεων. Η αγάπη του για την συγγραφή βιβλίων δεν άργησε να έρθει. Έχει τιμηθεί δύο φορές με το Κρατικό Βραβείο Παιδικής Λογοτεχνίας και δύο φορές με το Βραβείο του περιοδικού «Διαβάζω» (2008, 2010) για τα βιβλία του «Χνότα στο τζαμί» και «Στη διαπασών». Επίσης έχει αποσπάσει άλλα έξι λογοτεχνικά βραβεία για διάφορα έργα του από τον Κύκλο Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου, τη Γυναικεία Λογοτεχνική Συντροφιά και τον Κυπριακό Σύνδεσμο Παιδικού και Νεανικού Βιβλίου. Ευπροσήγορος, φιλικός, και γεμάτος ενέργεια δέχτηκε χωρίς δεύτερη σκέψη το αίτημα επικοινωνίας μου στα social media. Λόγω έκτακτων υποχρεώσεων, η συζήτηση μας πραγματοποιήθηκε μέσω email. Μου μίλησε για όλα όσα τον απασχολούν και αγαπά: τα παιδιά, τους έφηβους, τη λογοτεχνία, τα βιβλία, τα παραμύθια, τη συγγραφή και την εκπαίδευση.

Παιδικά χρόνια-εφηβεία-σπουδές-επαφή με συγγραφή παιδικών-εφηβικών βιβλίων

Ήμουν ένα υπάκουο παιδί, χωρίς ξεσπάσματα. Ένα μοναχικό παιδί, κυρίως στο δημοτικό. Γι’ αυτό και πραγματικά τα βιβλία μου έκαναν παρέα, τα χρειαζόμουν. Αλλά ήταν ωραία τα παιδικά κι εφηβικά μου χρόνια, αυτό μπορώ να το πω με σιγουριά. Όχι, δεν είχα δύσκολα παιδικά χρόνια, αντιθέτως είχα μάλλον εύκολα. Αλλά ακύμαντα, επίπεδα. Ίσως γι’ αυτό μέσω της εφηβικής και νεανικής λογοτεχνίας προσπαθώ κάπως να ξαναζήσω την εφηβεία μου με μεγαλύτερη ένταση. Πιστεύω ότι αυτό υπήρχε σαν ανάγκη μέσα μου κι έτσι η ενασχόληση με αυτό το είδος της λογοτεχνίας ήρθε αβίαστα.

Η τύχη έπαιξε κι εδώ το ρόλο της, τυχαία έπεσε στα χέρια μου μια προκήρυξη διαγωνισμού, όπου έβαλα τα δυνατά μου, πήρα μέρος και το ανέκδοτο κείμενο βραβεύτηκε. Όταν μου το ανακοίνωσαν στο τηλέφωνο ένιωσα απέραντη ευτυχία. Είχα κάνει κι εγώ κάτι επιτέλους, γιατί, ας σημειωθεί, σε όλη τη διάρκεια των παιδικών και νεανικών μου χρόνων δεν είχα κάποια ιδιαίτερη κλίση σε κάτι, ούτε στη μουσική ούτε στον αθλητισμό ούτε σε τίποτα. Έτσι, παρόλο που ήμουν πολύ καλός μαθητής, νόμιζα ότι αυτό μόνο μπορώ να κάνω, να είμαι μια ζωή πολύ καλός μαθητής. Όταν όμως θα τελείωνα με τα μαθήματα; Έτσι αυτή η βράβευση ήρθε σαν δώρο, επιτέλους είχα βρει μια κλίση, κάτι που να μ’ενδιαφέρει να ασχοληθώ.

Advertisement

Βασίλης Παπαθεοδώρου

Τελικά…Τι είναι παιδί…Τι παιδικό βιβλίο…και πόσο «βαριά είναι η σημασία του για το παιδί…»

Είναι δύσκολο να απαντήσει κανείς σε αυτή την ερώτηση χωρίς να καταφύγει σε κλισέ. Θα μπορούσα να πω τα γνωστά, τα παιδιά είναι το μέλλον, το αύριο, η ελπίδα και η χαρά. Αυτό μπορεί μεν να ισχύει αλλά τα παιδιά είναι κάτι ζωντανό στο τώρα, έχουν ανάγκες, δικαιώματα, υποχρεώσεις. Συνεπώς το βιβλίο πρέπει να προσαρμόζεται στις ανάγκες της κάθε ηλικιακής ομάδας και ταυτόχρονα να προάγει το χαρακτήρα και το πνεύμα των παιδιών. Ένα κακό βιβλίο, με διδακτισμό, χωρίς πλοκή κτλ, δεν βοηθά στην ανάπτυξη, πνευματική, συναισθηματική κι αισθητική, ενός παιδιού.

Ποια είναι τα όρια της παιδικής λογοτεχνίας; Τι προσφέρει; Πιστεύετε πως σε μια εποχή καταιγισμού πληροφοριών και γνώσης η ελληνική οικογένεια και η εκπαίδευση προωθούν την φιλαναγνωσία; Την εποικοδομητική σχέση παιδιού-βιβλίου;

Εδώ υπάρχει μια μεγάλη παρανόηση καθώς συνηθίζεται η λογοτεχνία που καλύπτει ηλικίες μέχρι 18 ετών να ονομάζεται παιδική ή εφηβική. Επί της ουσίας είναι το πιο πολύπλοκο είδος λογοτεχνίας ως προς τον ορισμό, αφού έχουμε προσχολική, πρωτοσχολική, προεφηβική, εφηβική, μετ’ εφηβική, νεανική φάση ενός ανθρώπου. Όσοι γράφουν για παιδιά δεν είναι παραμυθάδες. Μάλιστα το παραμύθι σαν είδος, το κλασικό παραμύθι εννοώ, δεν αναπτύσσεται τόσο όσο τα άλλα είδη, έχει μείνει κάπως πίσω. Ως προς τα όρια πιστεύω πως κάθε πράγμα μπορεί να ειπωθεί, προσαρμοσμένο στην ηλικία και στην πνευματική αντίληψη του κάθε παιδιού. Στα κλασικά παραμύθια, το μήλο ή ο λύκος π.χ. είναι η απεικόνιση του κινδύνου.Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια νεοσυντηρητική τάση να προστατεύονται τα παιδιά από καταστάσεις, εικόνες ή νοήματα που εμπεριέχουν «βία». Γιατί; Αν ειπωθούν όλα σωστά και προσαρμοσμένα, τότε το παιδί θα είναι καλύτερα προετοιμασμένο γι’ αυτά που θα συναντήσει, δεν ωφελεί να είναι κλεισμένο σε γυάλα.

Advertisement

Στην Ελλάδα γίνονται σημαντικές προσπάθειες για τη διάδοση της φιλαναγνωσίας, δεν ξέρω όμως αν φέρνουν αναλογικά τα ποθητά αποτελέσματα. Θεωρώ λάθος να γίνεται σχεδόν ψυχαναγκαστικό για το παιδί πως πρέπει να αγαπήσει το βιβλίο, θεωρώ λάθος να προσκαλούνται συγγραφείς σε σχολεία χωρίς να έχουν διαβαστεί βιβλία. Δε συμφωνώ με το προσχηματικό της διαδικασίας του να διαβαστεί ένα βιβλίο και μετά να δουλευτούν άλλα πράγματα. Και φυσικά είμαι αντίθετος σε όλα αυτά τα βιβλία που κυκλοφορούν και διαφημίζονται ως «ένα βιβλίο για τη διαφορετικότητα», «ένα βιβλίο για την οικολογία» κλπ. Ένα βιβλίο είναι κάτι πολυσήμαντο, όχι για ένα πράγμα μόνο. Αλλά πρωτίστως η ανάγνωση είναι για απόλαυση και χαρά, όχι για εξαγωγή διδαγμάτων με τόσο άμεσο τρόπο.

Βασίλης Παπαθεοδώρου

Διακρίσεις…Βραβεία:

Χαίρομαι αφάνταστα με τις διακρίσεις, είναι σαν κάτι να μου λέει πως βρίσκομαι σε καλή πορεία, σε ένα σωστό δρόμο. Δε θα πως αυτό το κλισέ πως προτιμώ τις αγκαλιές των παιδιών ή πως ένα παιδικό πρόσωπο είναι το σημαντικότερο βραβείο. Άλλο το ένα, άλλο το άλλο. Σημαντικά και τα δύο, γιατί σημαίνουν αναγνώριση του έργου σου από διαφορετικές ομάδες ανθρώπων.

Όχι, δεν είμαι από αυτούς που θα σνομπάρουν τα βραβεία αλλά θα τα κυνηγούν και θα τα ποθούν σαν τρελοί. Κάθε πράγμα είναι σημαντικό αρκεί να το τοποθετήσουμε στις σωστές του διαστάσεις, να μην επαναπαυτούμε, να το έχουμε σαν εφαλτήριο για κάτι άλλο. Σαν ένα σκαλοπάτι για να προσπαθήσουμε πιο πολύ για κάτι καλύτερο. Καλοδεχούμενα τα βραβεία, αλλά δεν είναι το παν. Πιο σημαντικό είναι να ξέρεις, να πιστεύεις και να νιώθεις πως έγραψες κάτι για το οποίο είσαι περήφανος, το οποίο βγήκε πολύ καλό για τα δικά σου στάνταρντ.

Εμπειρίες με παιδιά, γονείς, εκπαιδευτικούς, και άλλους φορείς-απογοητεύσεις: Η μόνη ελπίδα είναι τα παιδιά που σε κάνουν να βλέπεις ακόμα το ποτήρι μισογεμάτο…

Έχω απογοητευτεί πάρα πολλές φορές. Μίλησα παραπάνω για τον ψυχαναγκασμό που φέρει ο όρος «φιλαναγνωσία», πως είναι λάθος αυτό. Μίλησα για τις λέξεις-κλειδιά που γίνεται η επιλογή βιβλίων. Κακά τα ψέματα, τα παιδιά έχουν χρόνο, αλλά δεν τους αρέσει το διάβασμα. Ανέκαθεν το συσχέτιζαν με κάτι βαρετό. Αν δεν το βαριόντουσαν τότε θα έβρισκαν χρόνο. Αλλά όλο αυτό οφείλεται εν πολλοίς στους ενήλικες. Συγγραφείς, εκδότες, γονείς κι εκπαιδευτικοί πρέπει να είναι υπερβολικά προσεκτικοί στις επιλογές τους, να μη συστήνουν κακά βιβλία, να μη βγάζουν αδιάφορα κείμενα.

Advertisement

Κυριαρχεί η τάση του «συμπαθητικό» για ένα βιβλίο, μέτρια κείμενα που λένε κάτι αλλά μετά ξεχνιούνται, είναι σαν να μη διαβάστηκαν ποτέ. Δεν πρέπει να βγαίνουν βιβλία με μόνο σκεπτικό του να αρέσουν στους γονείς για να τα αγοράσουν για τα παιδιά. Τα γούστα διαφέρουν ριζικά. Πηγαίνοντας σε τάξεις γυμνασίων και λυκείων βλέπω όμως το ποτήρι μισογεμάτο, εξαιτίας των παιδιών. Κάνουν πολύ καλές κουβέντες, έχουν πολλούς προβληματισμούς. Η απογοήτευση είναι αυτό με τα όνειρα και τις επιθυμίες. Κανείς δεν τους έχει πει ότι πρέπει να προσπαθήσουν πολύ, κανείς δεν τους έχει δείξει έναν τρόπο. Τα τσιτάτα και οι ατάκες είναι κάτι πολύ συνηθισμένο, εξαιρετικά ανώδυνο, δε σημαίνουν τίποτα αν δεν ακολουθούνται από έναν μπούσουλα και ξεσηκώνουν ή ενθουσιάζουν δυσανάλογα πολύ τους μαθητές. Προσωπικά τις αποφεύγω αν δεν μπορώ να τις συμπληρώσω με κάτι πιο πρακτικό και χειροπιαστό, θεωρώ πως κάνω κακό.

Βασίλης Παπαθεοδώρου

Διεργασία συγγραφής;

Γράφω μόνο όταν έχει σχηματιστεί η ιδέα, ο κορμός στο μυαλό μου. Συμπληρώνω: Όταν ξέρω όλη την υπόθεση, αρχή, μέση και τέλος. Ποτέ δεν έχω γράψει βιβλίο με το σκεπτικό «να δω πού θα με οδηγήσει», σε αυτό έχουν συμβάλλει πολύ οι σπουδές μου ως μηχανικού. Θέλω να έχω μπροστά μου όλα τα δεδομένα. Στο μυαλό μου υπάρχουν αρκετές ιδέες εδώ και πολλά χρόνια, που δεν έχω κάτσει να τις γράψω ακριβώς επειδή δεν έχουν ολοκληρωθεί, το παζλ είναι ημιτελές. Για μένα το άλφα και το ωμέγα για ένα βιβλίο είναι η πλοκή, η ιστορία.

Πρέπει να θέλω να πω μια ιστορία, από αυτές που μου αρέσουν κι εμένα να ακούω, για να ασχοληθώ. Κι όταν λέω ιστορία δεν εννοώ «μια ιστορία για το bullying» ή «μια ιστορία για την πρώτη μέρα στην τάξη», αλλά ένα σενάριο. Εικόνες βλέπω και τις μεταφέρω σε κείμενο, τις αποκωδικοποιώ. Συνεπώς οι ταινίες, οι σειρές, τα βιντεοκλίπ για μένα είναι ένα εξαιρετικά χρήσιμο και υποβοηθητικό εργαλείο. Για το αν ξεχωρίζω κάποιο, δεν μπορώ να απαντήσω με σιγουριά. Πάντα προκρίνω το τελευταίο μου κείμενο, διότι με αυτό έχω δεθεί, δεν έχω φύγει ακόμα από την επίδρασή του, έχω αγωνία για το πώς θα πάει. Παρόλα αυτά έχω δεθεί και με κάποια άλλα βιβλία (όχι όλα), είτε γιατί θυμάμαι την περίοδο που τα είχα γράψει, είτε γιατί σημαίνουν κάτι παραπάνω για μένα.

Έξι από τα νεανικά και εφηβικά μυθιστορήματά του (Το μήνυμα, Οι Εννέα Καίσαρες, Χνότα στο τζάμι, Στη διαπασών, Το μεγάλο ταξίδι της κινέζικης πάπιας, Ιπτάμενες σελίδες) διδάσκονται στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, στο Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, σε μετεκπαιδευόμενους δασκάλους:

Είναι σημαντικό για μένα να έρχομαι σε επαφή με φοιτητές από τα Παιδαγωγικά τμήματα, είναι οι αυριανοί εκπαιδευτικοί. Αποδίδω μεγάλη σημασία σε αυτές τις συναντήσεις και στις συζητήσεις που γίνονται, διότι η ανταλλαγή φρέσκων ιδεών βοηθά πάντα προς τη σωστή κατεύθυνση. Αλλά επίσης θεωρώ και πολύ μεγάλη τιμή για μένα που τα βιβλία μου έχουν μπει ως μέρος της ύλης ή διπλωματικών εργασιών σε αυτές τις σχολές. Κάποια πράγματα δεν είναι αυτονόητα, ποτέ δεν θα μπορούσα να φανταστώ αυτό το πράγμα. Συνεπώς νιώθω βαθιά ευγνωμοσύνη προς όλους αυτούς που ασχολούνται με τα κείμενά μου, δεν είναι υποχρεωμένοι να το κάνουν.

Βασίλης Παπαθεοδώρου

Εν έτη 2018 τα οι ενήλικοι καθημερινώς ερχόμαστε αντιμέτωποι με πολλά «παραμύθια..»(κυρίως από την πολιτική). Όμως για τα παιδιά τα παραμύθια νοηματοδοτούν έναν άλλο κόσμο…

Θα απαντήσω κάτι ανορθόδοξο: Δεν ξέρουμε τι ακριβώς μπορεί να πάρει κάποιο παιδί από ένα παραμύθι. Άλλα παιδιά καταπολεμούν τους φόβους τους, άλλα διασκεδάζουν, άλλα μαθαίνουν, κάποια επιβεβαιώνονται, σε άλλα ανοίγει η φαντασία τους. Υποθέσεις μόνο μπορούμε να κάνουμε για το τι ακριβώς βρίσκει ένα παιδί σε κάποιο παραμύθι και από τι έλκεται, ανεξάρτητα από αυτό που θα μας εκφράσει. Ακριβώς γιατί τα παραμύθια τις περισσότερες φορές δρουν υποσυνείδητα. Πιστεύω ότι όλα τα παραπάνω ενυπάρχουν στις ιστορίες, τα ποσοστά διαφοροποιούνται από άτομο σε άτομο.

Ως παιδί δε θυμάμαι να έχω διαβάσει πολλά παραμύθια, με τη μορφή που τα έχουμε στο μυαλό μας. Διάβαζα Κλασσικά Εικονογραφημένα, διάβαζα ιστορίες με ιππότες ή ινδιάνους και διάβαζα διασκευές έργων της κλασσικής λογοτεχνίας, όπως «Πρίγκηπας και φτωχός» ή «Ιστορία δυο πόλεων». Αλλά δε θα ξεχωρίσω κάποιες στιγμές, ίσως γιατί σε όλα αυτά έβρισκα «καταφύγιο» και ευχαρίστηση. Οπότε από όλα αυτά τα αναγνώσματα έχω κάτι να θυμάμαι.

Νέο βιβλίο:

Σε λίγες μέρες κυκλοφορεί το καινούριο νεανικό μου μυθιστόρημα «Τη νύχτα που έσβησαν τ’ αστέρια». Είναι ένα σκληρό ανάγνωσμα που δεν ξέρω πώς θα πορευτεί εμπορικά λόγω θέματος. Όπως και να τα πάει όμως είμαι πολύ ικανοποιημένος που δεν ακολούθησα κάποια δοκιμασμένη συνταγή, που είδα κάποια πράγματα εντελώς διαφορετικά, που έγραψα κάτι που με εκφράζει απόλυτα αυτή τη στιγμή. Αν δεν το συνέχιζα, αν δεν το έπιανα καν, θα το μετάνιωνα. Δεν με πειράζει αν μπει σε σχολεία ή όχι, δηλαδή θα μου άρεσε να μπει, αλλά δεν το θεωρώ κι αυτοσκοπό. Ως αυτοσκοπό θεωρώ να κάνω το κάτι παραπάνω, να υπερβώ κάποια δικά μου στεγανά και όρια, να καταπιάνομαι με κάτι διαφορετικό, να αντιμετωπίζω αυτή την ενασχόληση ως πρόκληση.

Βασίλης Παπαθεοδώρου

Η συζήτηση μας τελειώνει. Κατά την επεξεργασία του άρθρου και διαβάζοντας το ξανά και ξανά συνειδητοποιώ ένα πράγμα. O Βασίλης Παπαθεωδόρου είναι ένας αντισυμβατικός (με την καλή έννοια) συγγραφέας. Γράφει πάντα με την καρδιά. Μέσω των βιβλίων του αναζητά παρέα με τα παιδιά για να συνεχίζει και ο ίδιος να είναι παιδί…

*Για τις ανάγκες του άρθρου, ο συγγραφέας μας παραχώρησε φωτογραφίες από το προσωπικό του αρχείο.

Παρόμοια άρθρα που μπορεί να σ’ενδιαφέρουν:


SHARE:

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG

Advertisement

Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Σπουδάζω στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Αθηνών. Δύο είναι τα πάθη μου: Τα παιδιά και η Αγγλία! Αν και αταίριαστα μεταξύ τους, αυτά τα δυο κρύβουν ολόκληρες ιστορίες...

Αφήστε το σχόλιο σας

Το MAXMAG είναι ένα περιοδικό που μπήκε δυναμικά στο χώρο της διαδικτυακής ενημέρωσης. Κοινό όλων: η αγάπη για την αρθρογραφία, την οποία ο καθένας ξεχωριστά τη συνδέει με το αντικείμενο που γνωρίζει καλά και, συνήθως, έχει σπουδάσει.

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG