Η έννοια της ηθικής αριστείας και ο τρόπος κατάκτησής της

Στο εν λόγω άρθρο, γίνεται λόγος για μια έννοια με ιδιαίτερη ηθική βαρύτητα. Η βαρύτητα αυτή αποδίδεται από πολλούς ερευνητές και μελετητές της φιλοσοφίας λόγω της σημασίας της έννοιας αυτής. Πρόκειται για την ηθική αριστεία, δηλαδή για την αρετή. Τι είναι η αρετή και από πού προκύπτει ο αποδιδόμενος σε αυτήν όρος της ηθικής αριστείας;

Η απάντηση πηγάζει από το παρελθόν και καθίσταται ουσιωδέστατη για την αντιμετώπιση τόσο του παρόντος όσο και του μέλλοντος. Απάντηση προσπάθησε να δώσει ο Όμηρος, ο Σωκράτης, ο Πλάτωνας και άλλοι. Την πιο ολοκληρωμένη απάντηση έδωσε όμως ο Αριστοτέλης, σε ένα μεταγενέστερο στάδιο της ελληνικής φιλοσοφικής σκέψης, με τον πιο κατατοπιστικό ορισμό της αρετής. Ας παρακολουθήσουμε κι ας προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε λοιπόν τη συλλογιστική του Αριστοτέλη, όπως αυτή αναλύεται στα Ηθικά του Νικομάχεια.

Αρχικά, η αρετή προέρχεται από τη φύση του ανθρώπου αποτελώντας προέκταση αυτής. Παράλληλα, αποτελεί και ένα αυτόνομο στοιχείο της ανθρώπινης ύπαρξης και ιδιοσυγκρασίας. Το στοιχείο αυτό βασίζεται μεν στη φύση και εξυψώνεται σε αυτήν, αλλά δεν ενυπάρχει στον άνθρωπο εξ αρχής της γέννησής του. Αποτελεί, με λίγα λόγια, ένα επίκτητο στοιχείο του ανθρώπου που θεμελιώνεται πάραυτα μέσω των λειτουργιών και των σκοπών του. Έτσι, κρίνεται ότι είναι το <<αμετάβλητο>> εννοιολογικό και συστατικό στοιχείο του μεταβλητού και <<φθαρτού>> μέρους της οντολογικής φυσικότητας ή, διαφορετικά, της γήινης υπόστασης.

Η αρετή ενυπάρχει στους άριστους. Άριστος δεν σημαίνει τέλειος κατά τον Αριστοτέλη. Άριστος είναι ο οδεύων προς την ολοκλήρωση κατέχοντας την αρετή, το μέτρο της οποίας αυξάνεται κατά τον μέσο ορθολογικό τρόπο που, χωρίς να υπερβαίνει τα ανεκτά όρια, καθίσταται εν τέλει αποτελεσματικό. Το αποτέλεσμα εκλαμβάνεται ως μια στάση ζωής ικανή να αντιμετωπίσει κάθε πάθος που φθείρει την αρετή και την ηθική διαπλαστικότητα του ανθρώπου.αριστείας

Ο Αριστοτέλης διακρίνει μεταξύ αρετής και παθών. Τα πάθη δεν βασίζονται στην ανθρώπινη βουλητική καθοδήγηση των συναισθημάτων του ανθρώπου, αλλά στις αδυναμίες του οι οποίες λειτουργούν ως φυσικά και ψυχικά <<reflex>> που καθιστούν ανίκανο κατ΄ουσίαν τον άνθρωπο να αντισταθεί. Κι αυτό διότι ισχυρότατο στοιχείο της ανθρώπινης ιδιοσυγκρασίας είναι οι <<δυνάμεις>>, δηλαδή οι αισθητήριες ψυχικές δομές που αφήνουν περιθώρια επίδρασης του έσω κόσμου, των ενδόμυχων πτυχών και των συναισθημάτων προς τον έξω κόσμο που δεν είναι παρά η συνισταμένη των εκδηλώσεων του καθενός. Όταν τα συναισθήματα και οι ορμές κυριαρχήσουν λόγω των δυνάμεων ξεπερνώντας το προσήκον μέτρο, τότε οι εξωτερικές εκδηλώσεις προσιδιάζουν στο λάθος που οδηγεί σε ένα αξιακό χάος του κοινωνικού οικοδομήματος του ανθρώπου ( βλέπε Πολιτικά Νικομάχεια περί Πολιτείας).

Advertisement
Η ευδαιμονία= το τέλος, ο σκοπός κάθε ανθρώπινης πράξης

 

Το φθαρτό στοιχείο της ανθρώπινης ύπαρξης δεν κρίνεται ικανό να αντιμετωπίσει όλα τα παραπάνω. Μπορεί να καθορίσει όμως τη διάσταση που μπορούν να λάβουν όλα τα παραπάνω, δηλαδή τον βαθμό στον οποίο θα ασκήσουν όλα αυτά επιρροή στον έξω κόσμο. Εδώ εισάγεται η έννοια των έξεων, δηλαδή των συνηθειών. Ο άνθρωπος καθορίζει σε τι αντιδράσεις και σε τι εκδηλώσεις θα συνηθίσει δια συνειδήσεως και βουλήσεως την ψυχή του. Με λίγα λόγια, ο άνθρωπος ορίζει την ψυχή του. Στις έξεις ανήκει και η αρετή. Ουσιαστικά, η τελευταία είναι μια επιλογή του ανθρώπου, ένας δρόμος προς την αιωνιότητα του άριστου μέσα από τα στενά μονοπάτια της μεσότητας που ο καθένας ακολουθεί προκειμένου να διανύσει με αμεσότερο τρόπο την απόσταση μεταξύ γέννησης και εντελέχειας παραβλέποντας κάθε εμπόδιο της φθαρτότητας. Τόσο πολύπλοκο, μα συνάμα τόσο απλό!

Αφού, λοιπόν, η αρετή είναι το συμφέρον μας, αποτελώντας το ποιοτικό στοιχείο της ψυχοσύνθεσής μας, γιατί επιλέγουμε σχεδόν πάντοτε το εικονικά συμφέρον για μας; Με άλλα λόγια, γιατί επιλέγουμε το αντίθετο της αρετής; Γιατί δεν είμαστε άριστοι; Μάλλον γιατί δεν επιθυμούμε να γίνουμε άριστοι, εξαιτίας βέβαια των συγκυριών που δημιουργούμε εμείς οι ίδιοι. Και πλάθουμε καθετί με εσφαλμένο τρόπο καθώς ο θυμός είναι αυτός που κατευθύνει τις επιθυμίες μας. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, το ότι η λέξη επιθυμία κρύβει μέσα της τη λέξη θυμός. Άρα, τα συναισθήματα μάς κατευθύνουν και μόνον αυτά. Ο Αριστοτέλης μας δικαιολογεί που ακολουθούμε λάθος δρόμους. Εμείς δικαιολογούμαστε;

Advertisement

 

 


SHARE:

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG

Advertisement

Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Γεννήθηκε στη Λαμία. Σπουδάζει νομικά στην Κομοτηνή. Δηλώνει ότι αγαπά το γράψιμο διά της λογικής εγκεφαλικής οδού.

Αφήστε το σχόλιο σας

Το MAXMAG είναι ένα περιοδικό που μπήκε δυναμικά στο χώρο της διαδικτυακής ενημέρωσης. Κοινό όλων: η αγάπη για την αρθρογραφία, την οποία ο καθένας ξεχωριστά τη συνδέει με το αντικείμενο που γνωρίζει καλά και, συνήθως, έχει σπουδάσει.

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG