Καζακστάν: το νέο «Μεγάλο Παιχνίδι» στην Κεντρική Ασία

SHARE

Το Καζακστάν δεν είναι μόνο η “περίεργη” Αστάνα αλλά και αυτά που κάνουν να είναι ιδιαίτερη η πρωτεύουσα του. 
Ένα κείμενο από το neftegaz.ru, που δίνει το ευρύτερο πλαίσιο  ανάπτυξης της πόλης, με αφορμή συζήτηση για τις “πόλεις που οικοδομήθηκαν εξ αρχής”, όπως είναι η Αστάνα.

Τον 19ο αιώνα, η Κεντρική Ασία ήταν στην καρδιά του ενός περίπλοκου παιχνιδιού γεωστρατηγικής με ισχυρό ανταγωνισμό και συγκρούσεις μεταξύ των αυτοκρατοριών των Βρετανών και των Ρώσων για την κυριαρχία στην Κεντρική Ασία [το λεγόμενο έκτοτε Μεγάλο Παιχνίδι (Great Game), με επέκταση σήμερα του όρου σε κάθε ανάλογη περίπτωση που μεγάλες δυνάμεις ασκούν την επιρροή τους σε μικρότερες περιφερειακές για την διασφάλιση των συμφερόντων τους). Εκείνη την εποχή, ο κύριος στόχος για τις δύο χώρες ήταν να επεκτείνουν στο μέγιστο τα εδάφη τους. Η Μεγάλη Βρετανία ήθελε να εξασφαλίσει οι περιοχές γύρω από την πλούσια βρετανική Ινδία και η ρωσική αυτοκρατορία προσπαθούσε να βρει μια πρόσβαση στον Ινδικό Ωκεανό. Στο πλαίσιο αυτό, το κύριο κομμάτι του παιχνιδιού ήταν το Αφγανιστάν, η οποία δημιουργήθηκε ως κράτος διέλευσης μεταξύ των δύο εμπολέμων. Αυτός ο ανταγωνισμός έληξε τελικά το 1917 μετά τη ρωσική επανάσταση των Μπολσεβίκων.

Παρ ‘όλα αυτά, τα τελευταία χρόνια στην περιοχή, φαίνεται ότι βλέπουμε ένα νέο “Great Game”. Η κατάσταση είναι πολύ πιο περίπλοκη από ό, τι  τον περασμένο αιώνα. Πρώτον, οι πολλοί διαφορετικοί παράγοντες που εμπλέκονται. Δεύτερον, δεν είναι πια μόνο θέμα των γεωγραφικών εδαφών ελέγχου. Τα βασικά στοιχεία του νέου αυτού παιχνιδιού στρέφονται γύρω από τους αγωγούς ελέγχου, κοινοπραξίες πετρελαίου, δεξαμενές διαδρομές και τους τομείς του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Τέλος, η κεντρική στρατηγική της θέση δεν λαμβάνει χώρα στην περιοχή του Αφγανιστάν πια, αλλά μετακινήθηκαν προς τα βόρεια στην πραγματική επικράτεια της “νέας” δημοκρατίας του Καζακστάν.

 

Από τις απαρχές του νέου «Μεγάλου Παιχνιδιού»

Advertisement

Είναι η κατάρρευση της ΕΣΣΔ στις αρχές της δεκαετίας του 90, που μπορεί να θεωρηθεί ως η κύρια κινητήρια δύναμη που εκ νέου ισχυρή πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα για ολόκληρη την περιοχή της Κεντρικής Ασίας. Μετά από αυτό το ιστορικό γεγονός, το νέο ρωσικό κράτος βρέθηκε αντιμέτωπο με την έντονη οικονομική, πολιτική και κοινωνική αναταραχή και δεν ήταν σε θέση να κρατήσει κανένα έλεγχο στην πρώην ζώνη επιρροή του, σε γειτονικές χώρες, όπως το Καζακστάν. Η κατάσταση αυτή έφερε στην επιφάνεια νέους φορείς, όπως κρατικές και ιδιωτικές πετρελαϊκές εταιρείες για να επενδύσουν και να προσπαθήσουν να αυξησουν την επιρροή τους στην περιοχή. Όπως και για τις ξένες εταιρείες, που ονειρευόταν τα μετάλα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου στην περιοχής της Κεντρικής Ασίας για δεκαετίες, και ξαφνικά είδαν τα όνειρά τους να πραγματοποιούνται. Εκαναν μια πιθανή σημαντική είσοδο στο υπανάπτυκτο μέρος του θησαυρού υδρογονανθράκων της πρώην Σοβιετικής Ένωσης.

Κεντρική Ασία

Η επιρροή κρατών και ιδιωτικοί παράγοντες

Η Ρωσία ήταν παρούσα στην περιοχή και όταν η Ρωσική Ομοσπονδία ξανασυστήθηκε, το Κρεμλίνο προσπάθησε να προστατεύσει τα συμφέροντά του στο Καζακστάν και πάλι. Οι δύο χώρες μοιράζονται ένα μακρό και ισχυρό ιστορικά, γλωσσικά και οικονομικά υπόβαθρο. Ως εκ τούτου, η ρωσική επιρροή μπορεί να θεωρηθεί ως «φυσική» εκεί. Ωστόσο, η Κίνα, ο άλλος μεγάλος γείτονας, προσπάθησε ταυτόχρονα να παίξει ένα νέο ρόλο στην περιοχή, καθώς και οι ΗΠΑ, ιδίως μέσω των πετρελαϊκών κολοσσών όπως η Chevron. Ακόμη και η Τουρκία χρησιμοποιεί κοινές πολιτιστικές ρίζες και το ιστορικό παρελθόν της για να διευκολύνει επενδύσεις της στη χώρα σε τομείς όπως η βιομηχανία του πετρελαίου και το λιανικό εμπόριο.

Η Δημοκρατία του Καζακστάν, μία στρατηγική περιοχή

Όμως γιατί παρατηρείται μια ιδιαίτερη κινητικότητα στο νέο ανεξάρτητο Καζακστάν; Κυρίως λόγω των τεραστίων αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου. Σύμφωνα με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ενέργειας, το Καζακστάν διαθέτει τα 8ο αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο. Αποδεδειγμένα τα αποθέματά της θα φθάσουν τα 100 δισεκατομμύρια βαρέλια. Η πραγματική παραγωγή προέρχεται κυρίως από τρεις γιγαντιαίες πετρελαιοπηγές: Tengiz (280.000 bbl / d), Karachaganak (250.000 bbl / d) και Uzenmunaigas (135.000 bbl / d). Εκτός από αυτά, το 2000 ανακαλύφθηκε νέος τομέας πετρελαίου στο Kashagan. Αυτός είναι ο μεγαλύτερος που ανακαλύφθηκε εκτός Μέσης Ανατολής κατά τη διάρκεια των τελευταίων 20 ετών με 38 δισεκατομμύρια βαρέλια αποθεμάτων. Όσον αφορά την εκμετάλλευση του φυσικού αερίου, η βιομηχανία είναι σχετικά νέα στο Καζακστάν. Ωστόσο, η χώρα εξακολουθεί να κατέχει το 1% των παγκόσμιων αποδεδειγμένων αποθεμάτων τα οποία εκτιμάται ότι θα είναι μεταξύ 3,3 και 3,7 τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα. Μετά την έντονη ανάπτυξη της εν λόγω βιομηχανίας κατά τα τελευταία χρόνια, το Καζακστάν έχει τη δυνατότητα να γίνει σύντομα ένα από τους παγκοσμίως μεγαλύτερους παραγωγούς φυσικού αερίου.

Advertisement

Επιπλέον, η Δημοκρατία του Καζακστάν δεν είναι μόνο η πλουσιότερη χώρα στην Κεντρική Ασία. Αντίθετα με άλλες χώρες, οι οποίες διαθέτουν σημαντικά κοιτάσματα υδρογονανθράκων, όπως το Ουζμπεκιστάν και το Τουρκμενιστάν, η Αστάνα, κάτω από την πίεση του προέδρου της Νουρσουλτάν Nazarbaev, είχε μαζικά ανοίξει την οικονομία της σε ξένους επενδυτές πρίν ακόμα γίνει ανεξάρτητο το 1992 (ακόμη και σήμερα το Καζακστάν είναι η χώρα με το υψηλότερο ποσοστό των ξένων επενδύσεων στο σύνολο της ΚΑΚ: Κοινοπολιτεία Ανεξάρτητων Κρατών, περιφερειακός διεθνής οργανισμός με χώρες των Πρώην Σοβιετικών Δημοκρατιών που σχηματίστηκαν μετά την διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης).

Ανταγωνισμός και περιορισμοί

Συνέπεια των παραπάνω ήταν, ένας έντονος ανταγωνισμός μεταξύ των μεγαλύτερων διεθνών εταιρειών πετρελαίου για να ελέγξουν την εκμετάλλευση των ορυκτών πόρων της χώρας. Ως αποτέλεσμα, το 87% του πετρελαίου και το 88% της παραγωγής φυσικού αερίου ελέγχονται από 12 επιχειρήσεις, κυρίως ευρωπαϊκές, κινέζικές, ρωσικές ή αμερικανικές. Ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου της Δημοκρατίας του Καζακστάν είναι η κοινοπραξία Tengizchevroil που ελέγχεται από την αμερικανική Chevron. Το σύστημα παράγει περισσότερο από το 24% της εθνικής παραγωγής. Η εθνική εταιρεία πετρελαίου και φυσικού αερίου, KazMunaiGaz, παίρνει τη δεύτερη θέση με πλειοψηφική συμμετοχή του στο έργο Uzenmunaigas, αντιπροσωπεύοντας το 11% της εθνικής παραγωγής. Τέλος, το έργο Karachaganak το οποίο είναι υπό τον έλεγχο της ιταλικής ΕΝΙ, αγγλικής BG, αμερικανικής Chevron και της ρωσική Lukoil, παράγει μόνο το 9% της εθνικής παραγωγής πετρελαίου, αλλά περισσότερο από το 47% της παραγωγής φυσικού αερίου.

Επιπλέον, το 85% των επενδύσεων στη βιομηχανία πετρελαίου και φυσικού αερίου έρχονται από το εξωτερικό. Οι τρεις βασικοί επενδυτές είναι οι ΗΠΑ, η Ιταλία και η Κίνα. Ωστόσο, η κυβέρνηση του Καζακστάν έχει συμφέροντα σε όλα τα έργα. Αυτή η ισχυρή παρουσία πολλών ξένων εταιρειών με αυτή την λογική τομέα ειχε σαν αποτέλεσμα η κυβέρνηση του Καζακστάν να ανακτήσει τον έλεγχο των πόρων της. Πράγματι, η χώρα χρειάζεται την παρουσία των αλλοδαπών μηχανικών, λόγω της σοβαρής έλλειψης γνώσεων και τεχνολογιών για την αξιοποίηση στους διάφορους τομείς του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Αλλά το κύριο πρόβλημα είναι η σοβαρή εξάρτηση της Αστάνα στα εσοδα των υδρογονανθράκων. Ο τομέας αντιπροσωπεύει περισσότερο από το 35% των εσόδων από τις εξαγωγές της χώρας και, σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), περισσότερο από το 20% του κρατικού προϋπολογισμού. Εξ αιτίας αυτής της συνειδητοποίησης αυτής της εξάρτησης η κυβέρνηση του Καζακστάν άρχισε πρόσφατα να ακυρώνει και να επαναδιαπραγματεύεται τις περισσότερες συμβάσεις της με τις εταιρείες πετρελαίου, καθιστώντας την πρόσβαση στο πετρέλαιο του Καζακστάν και του φυσικού αερίου λιγότερο εύκολη. Η νέα κατεύθυνση που ακολουθεί η διοίκηση του Καζακστάν – στην προώθηση της εθνικής εταιρείας KazMunaigas – είναι πλήρως κατανοητή, αν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι το ΔΝΤ έχει προβλέψει 275 δισεκατομμύρια αμερικανικά δολάρια τα έσοδα από την εκμετάλλευση του πετρελαίου και του φυσικού αερίου για τα επόμενα 45 χρόνια.

Advertisement

Ρωσική κυριαρχία για τον έλεγχο των αγωγών

Με την εκμετάλλευση των τομέων του πετρελαίου που διαμοιράζεται μεταξύ του Καζακστάν, της Ρωσίας, της Αμερικής, τις κινεζικές και ευρωπαϊκές εταιρείες για τι είδους ανταγωνισμό μπορούμε να μιλήσουμε; Στην πραγματικότητα, δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα αν τα πετρέλαιο και φυσικό αέριο, δεν μπορούν να μεταφερθούν και να πωληθούν στις διεθνείς αγορές. Η πραγματική δύναμη στην Κεντρική Ασία ανήκει σ ‘εκείνον που μπορεί να ελέγξει τους τρόπους διακίνησης του μαύρου χρυσού. Έτσι, στον τομέα αυτό, η Ρωσία είναι ο αδιαφιλονίκητος νικητής. Ο έλεγχος των αγωγών είναι το νέο κεντρικό βασικό στοιχείο αυτού του νέους «μεγάλου παιχνιδιού» στην οποία τα όπλα έχουν υποκατασταθεί από έναν οικονομικό, πολιτικό και διπλωματικό ανταγωνισμό μεταξύ των διαφόρων κρατών που έχουν οικονομικά συμφέροντα στο Καζακστάν. Για ιστορικούς λόγους, η Ρωσία ελέγχει σχεδόν όλα τα δίκτυα αγωγών της περιοχής και έχει συνείδηση της γιγάντιας δύναμης που διαθέτει. Μέχρι σήμερα, το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου και φυσικού αερίου του Καζακστάν εξακολουθεί να μεταφέρεται μέσω των δύο κύριων ρωσικών αγωγών: The Caspian Pipeline Consortium (CPC) και τον αγωγό Uzen-Atyrau-Samara.

Με πλήρη ρωσικό έλεγχο των αγωγών (μέτριας έντασης και ταχύτητας), η Δημοκρατία του Καζακστάν προσπαθεί τώρα να διαφοροποιήσει τα σημεία απόληξης των υδρογονάνθρακων της. Ωστόσο, παρά το νέο έργο Μπακού-Τιφλίδα-Τσεϊχάν (BTC), που υποστηρίζεται από τις ΗΠΑ, δεν έχει αλλάξει τίποτα. Μόνο οι Κινέζοι, οι οποίοι ήταν έτοιμοι να κάνουν τα πάντα για να εξασφαλίσουν τις ενεργειακές τους ανάγκες, κατασκεύασαν ένα πολύ ακριβό έργο, τον αγωγό Atasu-Alankshu το οποίο λειτουργεί από το 2006. Όσον αφορά τους άλλους εξαγωγείς πετρελαίου και φυσικού αερίου από την Κεντρική Ασία, λίγοι αγωγοί υπάρχουν όπως ο αγωγός Trans-φυσικό αέριο της Κασπίας (TCGP), που υποστηρίζεται και πάλι από τις ΗΠΑ, αλλά τίποτα δεν κινείται λόγω των ισχυρών πολιτικών και οικονομικών πιέσεων που προέρχονται από τη Μόσχα.

Ως τελευταία λέξη, μπορούμε να πούμε ότι η μόνη πραγματική δύναμη στην περιοχή εξακολουθεί να ανήκει στη Ρωσία μέσω του μονοπωλίου των αγωγών της. Παρά τη δημιουργία ενός νέου τρόπου διακίνησης στην Κίνα το 2006, δεν φαίνεται ότι πραγματικά κάποιος μπορεί με αξιώσεις να αφαιρέσει από τη Ρωσική Ομοσπονδία την ηγετική της θέση σε αυτό το νέο  Μεγάλο Παιχνίδι (Great Game), της Κεντρικής Ασίας.

 

 

Επιμέλεια μετάφρασης κειμένου και χάρτη κ. Γ.Σιδηρόπουλος, τμήμα Γεωγραφίας

Παρόμοια άρθρα που μπορεί να σ’ενδιαφέρουν:

SHARE:

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG

Advertisement

Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Καθαρόαιμη Υδροχόος,γεννημένη το 1991, γεμάτη τρέλα, δίψα για εξέλιξη, ενώ λατρεύω τους σκύλους και τα ταξίδια. Αν και πολυάσχολη, καθώς από την τοπογραφία πέρασα στη δημοσιογραφία και από εκεί στα ραδιόφωνα δεν έπαψα ποτέ να αγαπώ την αρθρογραφία....και αυτό συνεχίζω να κάνω....να ταξιδεύετε μέσα από τα άρθρα και τις σκέψεις μου. Have fun!!!

Το MAXMAG είναι ένα περιοδικό που μπήκε δυναμικά στο χώρο της διαδικτυακής ενημέρωσης. Κοινό όλων: η αγάπη για την αρθρογραφία, την οποία ο καθένας ξεχωριστά τη συνδέει με το αντικείμενο που γνωρίζει καλά και, συνήθως, έχει σπουδάσει.

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG