User name: Εαρινή επίθεση 9.3.41, password: Ύψωμα 731

SHARE

Ύψωμα 731. Πηγή εικόνας: papaioannou-j.gr

Δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος και στα σύνορα του ελληνικού κράτους εμφανίζονται οι Ιταλοί απαιτώντας γην τε και ύδωρ. Η αποτροπή διέλευσης του εχθρού σ’ αυτή τη χώρα κρίθηκε, πολλές φορές, από ένα μικρό πέρασμα, το οποίο έμεινε για πάντα χαραγμένο στη μνήμη της παγκόσμιας κοινότητας, εμπνέοντας γενιές και λαούς. Οι Έλληνες στρατιώτες έδωσαν κυριολεκτικά εαυτόν προκειμένου να διατηρήσουν τον έλεγχο ενός υψώματος που στους χάρτες αναφερόταν με τον αριθμό 731.

Στα στενά της Κλεισούρας (20 χλμ) υπάρχει ένα σημείο-κλειδί που οδηγεί στην κοιλάδα του Καλπακίου. Πρόκειται για το ιστορικό, πια, Ύψωμα 731 που βρίσκεται στο βουνό Τρεμπεσίνα της περιφέρειας Τεπελενίου. Η κατάληψη του συγκεκριμένου περάσματος από τους Ιταλούς, εάν στεφόταν με επιτυχία, κατά την εισβολή τους στην Ελλάδα, ίσως ν’ άλλαζε την έκβαση του πολέμου ανάμεσα στους Έλληνες και τους Ιταλούς.

Στο 5ο Σύνταγμα (Ι Μεραρχία) Τρικάλων ανήκε η προστασία του Υψώματος 731. Η μοίρα έφερε τον Δημήτριο Κασλά, ο οποίος διοικούσε το 2ο Τάγμα, να ηγηθεί του συγκεκριμένου Συντάγματος και να αντιμετωπίσει την ιταλική επίθεση. Στη συνέχεια,  τα ηνία της υπεράσπισης  του Υψώματος 731 παρέλαβε, από το 2ο Τάγμα (12/3/1941), ο λοχαγός Κουτρίδης, ο οποίος ανήκε στο 19ο Σύνταγμα (IV Μεραρχία) Σερρών.

Τη μάχη στο Ύψωμα 731 αποφάσισε να παρακολουθήσει ο Μουσολίνι από κοντά και έτσι βρέθηκε στην πρώτη γραμμή. Η αναλογία δυνάμεων, η υπεροπλία των Ιταλών και η οικτρή κατάσταση των εξαθλιωμένων Ελλήνων τον γέμιζαν με την βεβαιότητα της νίκης. Έτσι εκείνο το ανοιξιάτικο πρωινό τέθηκε επικεφαλής της ιταλικής επίθεσης. Η μάχη που ακολούθησε ήταν από τις σφοδρότερες του πολέμου.

Ξημέρωνε η 9η Μαρτίου 1941, όταν το ιταλικό πυροβολικό και η αεροπορία του 8ου σώματος στρατού, διαθέτοντας 4 μεραρχίες και 3 τάγματα μελανοχιτώνων, με πυροβόλα όπλα και βομβαρδισμούς, αντίστοιχα, έπληξαν τις ελληνικές θέσεις.

Advertisement

 

Στο Ύψωμα 731. Πηγή εικόνας: blogspot.com

 

Η μέρα της μάχης

Ο Ιταλικός στρατός απαρτιζόταν από έμπειρους, καλά εξοπλισμένους, στρατιώτες που είχαν πολεμήσει σε Σουδάν, Σομαλία, Αιθιοπία, Λιβύη, Αλβανία και είχαν κερδίσει μάχες. Οι Έλληνες, αντιθέτως, ήταν απειροπόλεμοι, χωρίς προστασία και με παλιό εξοπλισμό.

Οι Ιταλοί φρόντισαν να ξυπνήσουν τους Έλληνες νωρίς το πρωί, υπό τον ήχο των όλμων, ενώ, την ίδια στιγμή, οι βόμβες έπεφταν βροχηδόν επάνω και γύρω τους. Έστρεψαν 400 κανόνια και 250 αεροπλάνα στο στόχο τους: το Ύψωμα 731.

«Η πρώτη ομοβροντία, μιας βαρέως πυροβολαρχίας, ερρίφθη ακριβώς την 6ην και 30′ επί του υψώματος 731. Οι ημιονηγοί μετά των ημιόνων των που ήλθον εκείνην την στιγμήν με εφόδια, ο σύνδεσμος του Τάγματος Λοχίας Παπαθανασίου, εις μόνιμος Ανθυπολοχαγός του 1ου Τάγματος του 51ου συντάγματος που παρέμεινε οικειοθελώς δια να φύγει το πρωί διεμελίσθησαν άπαντες. Ο βομβαρδισμός συνεχίζεται με αυξάνουσα έντασιν.» γράφει στο ημερολόγιό ο διοικητής του 2ου  Τάγματος Δημήτρης Κασλάς.

 

Ύψωμα 731
Το Ύψωμα 731 όπου βρήκαν φρικτό θάνατο Έλληνες και Ιταλοί στρατιώτες. Πηγή εικόνας: pronews.gr

 

Προτού περάσουν 3 ώρες, στο Ύψωμα 731, τα ιταλικά αεροπλάνα έριξαν 100 χιλιάδες βόμβες, με αποτέλεσμα το έδαφος να υποχωρήσει και το  Ύψωμα να πέσει στα 726 μέτρα.

Οι Έλληνες στρατιώτες, που κάλυπταν τα άλλα υψώματα γύρω από το 731, βλέποντας την ανηλεή σφοδρότητα της επίθεσης, θεωρούσαν ότι κάνεις δεν είχε απομείνει ζωντανός. Μετά το βομβαρδισμό είδαν, έκπληκτοι, να ξεπετάγονται από το έδαφος ζωντανοί συνάδελφοί τους και δεν πίστευαν τα μάτια τους. Όσοι επέζησαν όφειλαν την ζωή τους στο διοικητή Κασλά. Ήταν εκείνος που, όταν ήρθε η σειρά του να αναλάβει τη φύλαξη του Υψώματος 731, δεν έμεινε σε ότι παρέλαβε αλλά φρόντισε να δημιουργήσει τα κατάλληλα αναχώματα για την προστασία των ανδρών του. Μετακίνησε πολυβόλα σε στρατηγικά σημεία, ζήτησε από τους στρατιώτες να σκάψουν ορύγματα σε βάθος 80 εκ. για να μπορούν να προφυλαχθούν χωρίς να γνωρίζει πως σε λίγες ώρες 11 βλήματα, κάθε διαμετρήματος, θα έπεφταν επάνω τους κάθε δευτερόλεπτο που θα περνούσε.

Advertisement

 

 

Ο ταγματάρχης Κασλάς αναφέρει χαρακτηριστικά «το Τάγμα μου σείεται συνεχώς, σκόνη, φωτιά, καπνός, η ατμόσφαιρα είναι βαριά, δύσκολα αναπνέει κανείς από τα αέρια των εκρήξεων. Κόλασης πυρρός. Μας περιβάλλουν οι καπνοί και οι φλόγες. Δεν μπορούμε να διακρίνουμε στα 10 μέτρα. Το ύψωμα 731 ήτο δασωμένο με δένδρα 4-5 μέτρα· εντός διώρου έμεινεν γυμνό.»

«Επί των θέσεων σας θα αμυνθείτε μέχρις εσχάτων, η Πατρίς, η ανωτάτη Διοίκησις απαιτεί να κρατήσητε ψηλά την τιμή των όπλων» απαιτεί η διαταγή που λαμβάνουν.

 

Ύψωμα 731
Ανάπαυλα με το όπλο ανά χείρας. Πηγή εικόνας: huffingtonpost.com

 

Μετά το βομβαρδισμό, οι Ιταλοί στέλνουν το πεζικό τους να καταλάβει το Ύψωμα 731. Ήταν, πια, πέντε μέτρα κοντύτερο, γυμνό από δέντρα και χωρίς ίχνος ζωής. Ο Κασλάς, όμως, βρισκόταν, ακόμη, εκεί όπως και οι στρατιώτες του. Δεν είχε πια βαριά όπλα για να πολεμήσει, ωστόσο διέταξε τους άντρες του να παραμείνουν ακίνητοι στις θέσεις τους «οτιδήποτε και αν συμβή δεν θα εγκαταλείψωμεν το 731 και έχω πεποίθησιν ότι δεν θα περάσουν οι Ιταλοί».

Σίγουροι για την εύκολη κατάληψη του οι Ιταλοί στρατιώτες έχουν την πεποίθηση ότι δεν έχει απομείνει κανείς για ν΄αντισταθεί. Πλησιάζουν το Ύψωμα 731 ακάλυπτοι. Όταν Έλληνες στρατιώτες τους επιτίθενται με ότι έχει απομείνει στο οπλοστάσιο τους, αιφνιδιασμένοι οι Ιταλοί υφίστανται πανωλεθρία καθώς ήταν εύκολοι στόχοι στο γυμνό ύψωμα που οι ίδιοι δημιούργησαν. Όσοι απέμειναν παραδόθηκαν. Από την ένταση της μάχης οι Έλληνες συνεχίζουν να πυροβολούν και ακολουθεί καταδίωξη με αποτέλεσμα να φτάσουν μέχρι τις ιταλικές γραμμές.

«… 10η  Μαρτίου 1941, ημέρα Δευτέρα, και το πυροβολικό του Καβαλέρο, του Ιταλού Στρατάρχη ξαναρχίζει. … Είναι τέτοιο που μόνο με τους θρυλικούς βομβαρδισμούς του Βερντέν, στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, μπορεί να παραβληθεί. Τ’ ακούει και ζαρώνει περίτρομη η ψυχή του ανθρώπου … Στις 6 τ’ απόγεμα οι Ιταλοί άνοιγαν μεγάλη φωτιά κατά του 731 … Ήταν η έβδομη επίθεσή τους για το 731. Το ύψωμα έμπαινε πια, ζωσμένο με φλόγες στο θρύλο». Άγγελος Τερζάκης

Advertisement

Η έκβαση της μάχης είχε ως αποτέλεσμα:

Απώλειες Ελλήνων: νεκροί: 128, τραυματίες: 425, εξαφανισθέντες: 28

Απώλειες Ιταλών: νεκροί: 1.000, τραυματίες: 3.000

 

Λίγα λόγια για τον Δημήτριο Κασλά

Ο ταγματάρχης Κασλάς είχε εξαιρετικές διοικητικές και οργανωτικές ικανότητες, όπως αποδείχθηκε και στην πράξη από τους χειρισμούς του στο Ύψωμα 731. Ήταν ήπιος χαρακτήρας και φερόταν στους υφισταμένους του με τον καλύτερο τρόπο. Είχε συμμετάσχει στη Μικρασιατική εκστρατεία όπου αιχμαλωτίστηκε. Η οικογένεια του τον θεωρούσε νεκρό ώσπου εμφανίστηκε μισότυφλος μπροστά τους. Από τότε και έως τη στιγμή που βρέθηκε στο Ύψωμα 731 δεν είχε άλλη πολεμική συμμετοχή.

Η εμπειρία του από την αιχμαλωσία έκανε τον Κασλά να μην θέλει, με κανένα τρόπο, να βρεθεί ξανά σε παρόμοια θέση. Ήταν αποφασισμένος να πολεμήσει και να πέσει στο πεδίο της μάχης, αφήνοντας εκεί την τελευταία ρανίδα του αίματος του παρά να συλληφθεί. Φρόντισε να ενισχύσει με τα φτωχά μέσα που διέθετε την άμυνα στο Υψώμα 731. Το 2ο Τάγμα του Ταγματάρχη Κασλά ήταν το μόνο Τάγμα που έμεινε οργανωμένο ως το τέλος και προστάτεψε του μαχητές του.

Το ψυχικό σθένος του διοικητή Κασλά φαίνεται, καθαρά, από τις διαταγές που έδινε, μέσω του ασυρματιστή του, την ώρα της μάχης: «Επί των κατεχομένων θέσεων θα αμυνθώμεν μέχρις εσχάτων. Ουδείς θα κινηθή προς τα οπίσω. Εμψυχώσατε άνδρας σας και τονώσατε το ηθικόν των. Προμηνύεται λυσσώδης επίθεσις του εχθρού, η οποία οπωσδήποτε θα αποκρουσθή και θα συντριβή. … Επαναλαμβάνω, τότε μόνον θα διέλθη ο εχθρός εκ της τοποθεσίας μας, όταν αποθάνωμεν άπαντες επί των θέσεών μας».

Ο ταγματάρχης Κασλάς έλαβε το Χρυσό Αριστείο Ανδρείας και αργότερα έγινε διοικητής του 52ου Συντάγματος. Μετά τη λήξη του πολέμου προάγεται σε αντισυνταγματάρχη και αποστρατεύεται χωρίς να το επιθυμεί.  Η πατρίς δεν υπήρξε ευγνωμονούσα στο Δημήτριο Κασλά. Λόγω των δημοκρατικών του φρονημάτων οδηγήθηκε στην εξορία (1945-1940) σε Σέριφο, Ικαρία και Σαντορίνη. Έφυγε από τη ζωή με το βαθμό του στρατιώτη (Φεβρουάριος 1966) ξεχασμένος, ταλαιπωρημένος αλλά αξιοπρεπής και περήφανος.

Η Εαρινή Επίθεση των Ιταλών διήρκεσε από 8 έως τις 23 Μαρτίου του 1941 και έκρινε την έκβαση της ελληνο-ϊταλικής σύγκρουσης. Σήμερα το Ύψωμα, το επονομαζόμενο και Γολγοθάς, δεν υφίσταται πια ως 731 είναι χαρτογραφημένο ως Ύψωμα 726.

Οι ηρωική στάση εκείνων των Ελλήνων στρατιωτών ενέπνευσε τη δημιουργία και παρουσίαση της θεατρικής παράστασης με τον ομώνυμο τίτλο Ύψωμα 731 που παρουσιάστηκε για πρώτη χρονιά στο θεατρικό κοινό τον περασμένο χρόνο σε σκηνοθεσία του Άρη Μπινιάρη.

«Παρακαλώ, μετά τον πόλεμο, διατηρείτε τον κόσμο καθαρό, όπως τον βρήκατε.» Kurt Vonnegut


Πηγές:

Η τρομερή μάχη του ελληνο-ϊταλικού πολέμου που την παρακολούθησε από κοντά ο Μουσολίνι. Διαθέσιμο στο διαδικτυακό τόπο: www.mixanitouxronou.gr [Τελευταία πρόσβαση 29/10/19]

Οι νεκροί περιμένουν στο ύψωμα 731. Διαθέσιμο στο διαδικτυακό τόπο: www.elliniki-gnomi.eu [Τελευταία πρόσβαση 29/10/19]

Οι νεκροί του αλβανικού μετώπου και τα ονόματά τους. Διαθέσιμο στο διαδικτυακό τόπο: www.elisme.gr [Τελευταία πρόσβαση 30/10/19]

Παρόμοια άρθρα που μπορεί να σ’ενδιαφέρουν:

SHARE:

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG

Advertisement

Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Οι σπουδές μου επικεντρώνονται στον Ελληνικό Πολιτισμό και την Εκπαίδευση. Ασχολούμαι με την Τέχνη και την αξιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Το MAXMAG είναι ένα περιοδικό που μπήκε δυναμικά στο χώρο της διαδικτυακής ενημέρωσης. Κοινό όλων: η αγάπη για την αρθρογραφία, την οποία ο καθένας ξεχωριστά τη συνδέει με το αντικείμενο που γνωρίζει καλά και, συνήθως, έχει σπουδάσει.

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG