Όταν ο Θεός ήταν γυναίκα

SHARE

Θεός
Πηγή εικόνας: pinterest.ca

Όταν ακούμε τη λέξη «Θεός» ποια μορφή μας έρχεται στο μυαλό; Μήπως ένας λευκός, γέρος, γενειοφόρος άνδρας που ζει στον ουρανό και μας παρακολουθεί από ψηλά; Τουλάχιστον, έτσι τον φανταζόμασταν όλοι όταν βρισκόμασταν σε μικρότερη ηλικία. Υπήρχε, ωστόσο, μία ιστορική περίοδος όπου ο Θεός δεν ήταν απαραίτητα λευκός. Δεν ήταν ούτε γέρος. Ο Θεός δεν ήταν καν άνδρας.

 

Θεός
Πηγή εικόνας: maxmag.gr

 

Το ζήτημα του φύλου του Θεού έχει απασχολήσει τις διάφορες μονοθεϊστικές θρησκείες και τους ερμηνευτές των ιερών τους κειμένων, αναδεικνύοντας και καθιερώνοντας τελικά το άφυλο του Θεού. Λίγους μήνες πριν, ο καθολικός αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπερι, ο αιδεσιμότατος που πάντρεψε τον πρίγκιπα Χάρι και τη Μέγκαν Μαρκλ, μίλησε και για την αξίωσή του να θυμούνται οι πιστοί «ποιος είναι ο Θεός». Μιλώντας στην εκκλησία St Martin in the Fields στην Πλατεία Τραφάλγκαρ του Λονδίνου, ο αιδεσιμότατος είπε: «Η ανθρώπινη γλώσσα για τον Θεό είναι ανεπαρκής και ως έναν βαθμό μεταφορική. Ο Θεός δεν είναι πατέρας με τον ίδιο τρόπο που γίνεται ένας άνθρωπος πατέρας. Ο Θεός δεν είναι άντρας ή γυναίκα. Ο Θεός είναι ουδέτερου φύλου. Ο Θεός δεν μπορεί να οριστεί». Το ίδιο είχε δηλώσει επισήμως και η Καθολική Εκκλησία το 1992, με την Κατήχηση Νο 239 από τον Πάπα Ιωάννη Παύλο: «Ο Θεός δεν είναι άντρας ή γυναίκα: είναι ο Θεός»…

Έχει αποδειχθεί, από έρευνες ειδικών νευροεπιστημόνων, ότι η πίστη εστιάζεται στα εγκεφαλικά κύτταρα, είναι, δηλαδή, προϊόν των νευρώνων. Αλλά η συγκεκριμενοποίηση του θείου, σε κάθε ιστορική περίοδο και κάθε πολιτισμό, είναι πολυποίκιλη και λίαν διαφορετική (παγανισμός, ειδωλολατρεία, πολυθεϊσμός, μονοθεϊσμός, πανθεϊσμός), δηλαδή, δεν σημειώνεται η πίστη μόνον σε ένα θεό για όλους και εσαεί. Έτσι, αν πάμε στις απαρχές του ανθρώπινου πολιτισμού, βρίσκουμε αποδείξεις ότι για χιλιετίες λατρεύονταν σχεδόν αποκλειστικά γυναικείες θεότητες. Πολύ προτού καθιερωθούν οι βασικές παγκόσμιες θρησκείες, στις πρώτες περιόδους της ανθρώπινης εξέλιξης, πολλά συστήματα πεποιθήσεων λάτρευαν μια ανώτατη θηλυκή δημιουργό.

Advertisement

Στο πρωτοποριακό βιβλίο, When God Was a Woman (Όταν ο Θεός Ήταν Γυναίκα), του 1976, η ιστορικός Merlin Stone εντοπίζει στοιχεία λατρείας προς τις θεές από την Παλαιολιθική και τη Νεολιθική εποχή. Γράφει:

Στην Εγγύς και Μέση Ανατολή βρίσκουμε στοιχεία ότι η εξέλιξη της θρησκείας της γυναικείας θεότητας στην περιοχή ήταν συνδεδεμένη με τις απαρχές της θρησκείας που έχουν βρεθεί οπουδήποτε στη Γη. Αυτή η θεά ήταν αναμφίβολα η ανώτατη θεότητα που κυριαρχούσε, δημιουργός και νομοθέτης του Σύμπαντος, προφήτης, δημιουργός του ανθρώπινου πεπρωμένου, εφευρέτρια, θεραπεύτρια, κυνηγός και γενναία αρχηγός στη μάχη.

 

Θεός
Η θεά της Μακεδονίας. Πηγή εικόνας: hellenicculture.gr

 

Σύμφωνα με πολλούς ανθρωπολόγους, οι κοινωνίες, σε εκείνη τη φάση της ιστορικής εξέλιξης, είχαν μια μητριαρχική δομή. Ο πρωτόγονος καταμερισμός της δουλειάς στερεώνει τη μητριαρχική της γυναίκας θέση. Η Stone εξηγεί ότι αυτές οι κοινότητες τιμούσαν τη λατρεία των προγόνων, με βάση την οποία «η έννοια της δημιουργού όλης της ανθρώπινης ζωής μπορεί να είχε σχηματιστεί από την εικόνα που είχε η φατρία για τη γυναίκα που ήταν ο πιο αρχέγονος πρόγονός τους». Με άλλα λόγια, τη Θεία Πρόγονο. Ο προϊστορικός άνθρωπος, έτσι, πρόσεξε έναν ιδιαίτερο ρόλο της Γυναίκας και πίστεψε πως έκρυβε μέσα της μια μυστική, ανεξήγητη δύναμη. Μη μπορώντας αλλιώς να εξηγήσει τις ζωοδότρες αυτές δυνάμεις, τις μορφοποίησε με την τέχνη της ειδωλοπλαστικής, τονίζοντας, κατά την κατασκευή των πήλινων, λίθινων, μαρμάρινων ειδωλίων το γενετήσιο χαρακτήρα της γυναίκας.

Η γυναίκα αποτέλεσε, για τον άνθρωπο, αντικείμενο του πρώτου του θαυμασμού για τη ζωή και τη δημιουργία. Πράγματι, ανθρωπολόγοι, που ερευνούν τα τελετουργικά των παλαιολιθικών κοινοτήτων τους δύο τελευταίους αιώνες, έχουν ανακαλύψει αμέτρητα πέτρινα αγαλματίδια εγκύων σε όλη την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Ινδία –κάποια από το 25.000 π.Χ.– που δείχνουν τη λατρεία του θείου θηλυκού. Κατά την Παλαιολιθική Εποχή, η ανδρική συμμετοχή στην όλη διαδικασία της δημιουργίας ήταν ασαφής κι ασφαλώς ακατανόητη. Γι’ αυτό, κατά τη μορφοποίηση της πράξης της δημιουργίας, η ανδρική μορφή απουσιάζει.

Advertisement

 

Αφροδίτη του Βίλλεντορφ, Παλαιολιθική εποχή. Πηγή εικόνας: news.gr

 

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου στον αρχαίο κόσμο, η λατρεία των γυναικείων θεοτήτων ήταν, λοιπόν, ευρέως διαδεδομένη και τρομερά ισχυρή. Αλλά ξεκίνησε να απογειώνεται με την έλευση της γεωργίας κατά την Παλαιολιθική εποχή. Αγαλματίδια αυτής της περιόδου, που αναπαριστούν τη Μητέρα Φύση, έχουν εμφανιστεί στην Κανά (τώρα Παλαιστίνη/ Ισραήλ) και στην Ανατολία (τώρα Τουρκία) και αγαλματίδια θεοτήτων έχουν εμφανιστεί σε όλες τις νεολιθικές κοινότητες της Αιγύπτου, μέχρι και το 4.000 π.Χ., ενώ έχουμε αναπαραστάσεις μιας ανώτατης γυναίκας Δημιουργού και στη Σουμερία, στην Κρήτη, στην Ελλάδα, στην Αιθιοπία, στη Λιβύη, στην Ινδία, στην Ελάμ, στη Βαβυλώνα, στην Ιρλανδία, στη Μεσοποταμία, ακόμη και στην αρχαία Ιουδαία και το Ισραήλ.

Στη Νεολιθική, όμως, Εποχή τα πράγματα αλλάζουν. Ο άνθρωπος πλησιάζει περισσότερο την αλήθεια. Καταλαβαίνει ότι κι ο άνδρας συμμετέχει στη δημιουργία, ότι έχει κι αυτός μέσα του ένα μέρος από τη μυστική δύναμη που καθορίζει τη διαιώνιση. Ταυτόχρονα, έχουμε τη ριζική μεταλλαγή των παραγωγικών δυνάμεων, την εφεύρεση του αλετρίου και την άνθιση της γεωργίας και της κτηνοτροφίας.

Το πέρασμα από την κυνηγητική στη γεωργική και κτηνοτροφική οικονομία κλονίζει την κοινοκτημονική βάση και την ισοκρατική ισορροπία των σχέσεων τής παλαιότερης κοινωνίας, αναδεικνύοντας το ζήτημα της περιουσιακής ιδιοκτησίας και αλλάζοντας ριζικά τη θέση του άνδρα. Δεν είναι, πλέον, το κυνήγι η αποκλειστική ενασχόληση του άνδρα και μοναδική του συμβολή στην κοινότητα. Αποκτά περιουσία και γυρεύει, πλέον, τρόπους ώστε να εξασφαλίσει την πατρότητα των παιδιών του και να μπορεί να μεταβιβάζει την όποια περιουσία του σε αυτά μετά το θάνατό του. Διαφορετικά, αυτή περνά στο μητρικό του γένος. Αυτή η αξίωση, για εξασφάλιση της πατρότητας των απογόνων του, συμπερπατά με τη διαμόρφωση της ατομικής οικογένειας, ενώ καθιστά αναγκαίο και τον περιορισμό της γυναικάς στο σπίτι και την υποβάθμιση της θέσης της. Όταν ο άνδρας απουσιάζει στον πόλεμο ή αλλού, πρέπει να είναι βέβαιος ότι η γυναίκα δεν θα «ξεπορτίσει».

Advertisement

Κάπως έτσι, λοιπόν, μεταξύ της 2ης και της 3ης χιλιετηρίδας π. Χ., η πατριαρχία (όρος της κοινωνικής ανθρωπολογίας)  βαθμιαία αντικαθιστά την μητριαρχία. Ταυτόχρονα άλλαξαν τα πρυτανεύοντα σύμβολα, όχι πλέον η θηλυκή σελήνη, η ανώτατη θεότης πρωτίστως στην Παλαιολιθική, Μεσολιθική, εν μέρει και στην Νεολιθική εποχή, αλλά ο αρσενικός ήλιος, ως ανώτατος θεός, όχι Η Θεά αλλά Ο Θεός. Οι παλιές παραδόσεις και μυθολογικές αφηγήσεις αντικαθίστανται με νέες, ξεπηδούν σε όλους τους πολιτισμούς και τις θρησκείες. Ιστορίες που επιχειρούν να εξηγήσουν και να θεμελιώσουν την υποδεέστερη θέση της γυναίκας. Από τη Μεσοποταμία, για παράδειγμα, αντλούμε έναν σκληρό και εξοντωτικό αγώνα μεταξύ θηλυκών και αρσενικών θεών, στον οποίο επικράτησαν οι δεύτεροι.

 

Θεός
Η αρχαία μάχη των φύλων. Πηγή εικόνας: historicalbaggage.blogspot.com

 

Σήμερα, αντί να γνωρίζουμε την ιστορία των αρχαίων γυναικείων θρησκειών που υπήρχαν για χιλιάδες χρόνια, μας είναι πιο γνώριμη η ιστορία της δημιουργίας του Αδάμ και της Εύας και ο διωγμός τους από την Εδέμ εξαιτίας της Εύας, καθιστώντας την, ξέρετε, υπεύθυνη για την πτώση του ανθρώπου από τον Παράδεισο. Όσο για την ανώτατη γυναικεία θεότητα; Γράφει η Stone στο βιβλίο της:

Η Παλαιά Διαθήκη δεν έχει καν τη λέξη Θεά. Στη Βίβλο η Θεά αναφέρεται ως Ελοχίμ, στο αρσενικό, για να μεταφραστεί ως Θεός. Αλλά το Κοράνι των Μωαμεθανών ήταν ξεκάθαρο. Διαβάζουμε: “ο Αλλάχ δεν θα ανεχτεί την ειδωλολατρία… οι παγανιστές προσεύχονται σε γυναίκες..

Υπάρχει, επομένως, μια ιστορία λατρείας γυναικών θεοτήτων ξεχωριστή από τις πατριαρχικές θρησκείες, τα έθιμα και τους νόμους με τους οποίους μεγαλώσαμε οι περισσότεροι. Αρχαιολογικά στοιχεία δείχνουν ότι ο Θεός θεωρούνταν γυναίκα τα πρώτα 200.000 χρόνια της ανθρώπινης ζωής στη Γη, ακόμη και αν οι ανδροκρατούμενες θρησκείες προσπάθησαν να εκτοπίσουν τη μητριαρχική τάξη.


Πηγές:

Παναγή Λεκατσά «Η ΜΗΤΡΙΑΡΧΙΑ» Εκδόσεις Καστανιώτη – έκδοση του 1977

«When God Was a Woman», Merlin Stone,‎ Εκδόσεις Barnes and Noble, 1976

«Ο Θεός Ήταν Γυναίκα τα Πρώτα 200.000 Χρόνια της Ανθρώπινης Ζωής στη Γη», ανακτήθηκε από  https://www.vice.com/gr

«Από την Γυναίκα-Μητέρα στη Γυναίκα Θεά», ανακτήθηκε από https://agonigrammi.wordpress.com

«Θεός στη Μυθολογία και στην Θρησκεία, Πατριαρχία vs Μητριαρχία,Πολυθεϊσμός, Ιερά Οκταλογία, 3ο , Εχνάτων Μονοθεϊσμός Ζαρατούστρα Υμνος», ανακτήθηκε από Pano’s Terz Blog

«Ο Θεός είναι «ουδέτερου φύλου», σύμφωνα με τον αρχιεπίσκοπο του Καντέρμπερι», ανακτήθηκε από www.newsbeast.gr

Παρόμοια άρθρα που μπορεί να σ’ενδιαφέρουν:

SHARE:

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG

Advertisement

Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Γεννημένη το 2000 στη Λάρισα, με καταγωγή από Βέροια. Φοιτώ στο πρώτο έτος στο Τμήμα Νομικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ασχολούμαι με το διάβασμα, τη ζωγραφική, τον εθελοντισμό και από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου γράφω. Είμαι ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένη σε ζητήματα που αφορούν την κοινωνία και κυρίως την εκπαίδευση.

Το MAXMAG είναι ένα περιοδικό που μπήκε δυναμικά στο χώρο της διαδικτυακής ενημέρωσης. Κοινό όλων: η αγάπη για την αρθρογραφία, την οποία ο καθένας ξεχωριστά τη συνδέει με το αντικείμενο που γνωρίζει καλά και, συνήθως, έχει σπουδάσει.

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG