Ιστορία | Ναζιστική Γερμανία και Κομμουνιστική ΕΣΣΔ: Ήταν πάντα εχθροί;
Athens
23°
mist
Υγρασία: 94%
Άνεμος: 4m/s Ν-ΝΔ
Ανώτερη 26 • Κατώτερη 26
Weather from OpenWeatherMap

Ναζιστική Γερμανία και Κομμουνιστική ΕΣΣΔ: Ήταν πάντα εχθροί;

Ναζιστική Γερμανία-Κομμουνιστική ΕΣΣΔ

Όταν οι ιδεολογίες αντικαθίστανται από ανάγκη για εξουσία:

Είναι ευρέως γνωστό το γεγονός πως οι αποτυχημένες εκστρατείες του Άξονα απέναντι στην Σοβιετική Ένωση τόσο στην Αγία Πετρούπολη (Λένινγκραντ) όσο και στο Βόλγκοραντ (Στάλινγκραντ), στιγμάτισαν σε μεγάλο ποσοστό την τελική έκβαση του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου καθώς τουλάχιστον μέχρι το 1941 η Ναζιστική Γερμανία και Κομμουνιστική ΕΣΣΔ κρατούσαν τα ηνία του πολέμου. Πως εξηγείται λοιπόν η στρατιωτική δύναμη που σήμανε το τέλος της Γερμανίας, να ήταν σύμμαχος της για δύο χρόνια;

Το σκηνικό στην Ευρώπη λίγο πριν την κήρυξη του πολέμου

Μετά την υπογραφή της συμφωνίας του Μονάχου στις 30 Σεπτεμβρίου 1938 και την προσάρτηση της Σουδητίας (περιοχή της Τσεχοσλοβακίας με σημαντικό γερμανικό πληθυσμό), “σύννεφα πολέμου” εμφανίστηκαν περισσότερο από ποτέ στον ουρανό της Γηραιάς Ηπείρου. Την ώρα που η Ιταλία συνθηκολογούσε με την Αλβανία και το Γ’ Ράιχ γινόταν ολοένα και δυνατότερο, η Σοβιετική Ένωση βρισκόταν στην αναζήτηση συμμάχων στην Ευρώπη. Παρά το γεγονός πως ΕΣΣΔ και Μ. Βρετανία βρίσκονταν σε συνεχή επαφή, οι Βρετανοί διακρίνονταν από απροθυμία σχετικά με μια ενδεχόμενη συμφωνία με την Ένωση. Τον Ιούνιο του 1939 η ΕΣΣΔ κάλεσε τον τότε υπουργό εξωτερικό της Μ. Βρετανίας Χάλιφαξ, να επισκεφθεί την Μόσχα. Η συνάντηση εν τέλει διαδραματίστηκε στα τέλη του Ιουλίου χωρίς όμως ουσιαστικό αποτέλεσμα. Η στάση των Βρετανών πάντως ήταν ξεκάθαρη: δεν επιθυμούσαν την σύναψη συμφωνίας παρά μόνο από κοινού αντιμετώπιση μιας ενδεχόμενης γερμανικής εισβολής στην Πολωνία και την Ρουμανία. Βέβαια, η στάση αυτή δικαιολογείται εν μέρει λόγω της συνεχούς άρνησης των κρατών της Βαλτικής και της Φινλανδίας για υπογραφή οποιασδήποτε συμφωνίας είτε με την Μ. Βρετανία, είτε με την Σοβιετική Ένωση.  Σε κάθε περίπτωση, η παρουσία του Νέβιλ Τσάμπερλεν (αριστερά στη φωτογραφία από κάτω) στον πρωθυπουργικό θώκο δεν έδινε πολλές ελπίδες στους σοβιετικούς για σύναψη συμφωνίας καθώς η διστακτικότητα του για οποιαδήποτε εμπλοκή της Μ. Βρετανίας σε πολεμική σύρραξη και η ατέρμονη εμμονή του να “κατευνάσει” τον Αδόλφο Χίτλερ, τον συνόδεψαν μέχρι και την παραίτηση του στις 10 Μαΐου 1940.

Το σχέδιο “κατευνασμού” και η ΕΣΣΔ σε πόλεμο “δύο μετώπων”

Επομένως, οι δυνάμεις της “Αντάντ” επιλέγουν την διπλωματία του κατευνασμού, απέναντι στην συμμαχία Φασιστικής Ιταλίας-Ναζιστικής Γερμανίας και η ΕΣΣΔ βρίσκεται χωρίς σύμμαχο την ώρα που ήδη από το 1936 κοντά στα νοτιοανατολικά σύνορα της, στη Μογγολία, ο “Ερυθρός Σταυρός” μάχεται απέναντι στην ιμπεριαλιστική Ιαπωνία της τότε εποχής η οποία ονειρεύεται μια ενδεχόμενη στρατιωτική νίκη απέναντι στην κομμουνιστική Κίνα. Βέβαια, δεν είναι λίγοι οι ιστορικοί οι οποίοι θεωρούν πως η Σοβιετική Ένωση απλά περίμενε την ώρα που η Γερμανία θα την προσέγγιζε. Σε κάθε περίπτωση, υπάρχει ένα στοιχείο το οποίο είναι αδιάψευστο και αυτό δε μπορεί να είναι άλλο από την υπογραφή του γερμανοσοβιετικού συμφώνου στις 23 Αυγούστου του 1939. 

Το μίσος του Χίτλερ για τον εβραϊκό πληθυσμό ήταν πασίγνωστο ήδη πριν από την έναρξη του πολέμου καθώς θεωρούσε πως οι Εβραίοι ήταν υπαίτιοι για την κακή οικονομική κατάσταση της Γερμανίας κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου και φυσικά τους θεωρούσε “κατώτερη φυλή”. Βέβαια, δεν ήταν ο μόνος που εξόντωσε εκατομμύρια ανθρώπους καθώς τους θεωρούσε κατώτερους αφού τον είχε προλάβει ο μετέπειτα “σύμμαχος” του, Ιωσήφ Στάλιν το 1932 εξοντώνοντας εκατομμύρια Ουκρανούς με τον “Μεγάλο Λιμό της Ουκρανίας” ή αλλιώς “Γολοντομόρ”. Γνωρίζοντας λοιπόν το μένος του Φύρερ απέναντι στους Εβραίους, η κυβέρνηση του Στάλιν προχώρησε σε μια ιδιαίτερα αμφιλεγόμενη απόφαση. Χωρίς κάποιο ιδιαίτερο λόγο λοιπόν στις 3 Μαϊου 1939 ο Εβραίος Λιτβίνοφ αποπέμφθηκε από τη θέση του κομισάριου εξωτερικών υποθέσεων για να τον αντικαταστήσει ο Μολότοφ (από εκείνον πήρε το όνομα της η βόμβα μολότοφ), ο οποίος διατέλεσε ζωτικής σημασίας ρόλο στις χιλιάδες δολοφονίες σοβιετικών αντισαλινικών που πραγματοποιήθηκαν την διετία 1936-1938 στο πλαίσιο της “Μεγάλης Εκκαθάρισης”. Ο Χίτλερ μετά από αυτή την κίνηση ξεκίνησε να διάκειται θετικά προς την Σοβιετική Ένωση.

Ένα “σύμφωνο φιλίας” ανάμεσα σε δύο εχθρικές ιδεολογίες

Αποκορύφωμα της βελτίωσης των σχέσεων ανάμεσα σε Κομμουνιστική ΕΣΣΔ και Ναζιστική Γερμανία, ήταν η υπογραφή του συμφώνου Ρίμπερτροπ-Μολότοφ(στην φωτογραφία στα δεξιά) ή αλλιώς γερμανοσοβιετικού συμφώνου μη επίθεσης”. Το πρώτο άρθρο του συμφώνου υποδείκνυε και τον λόγο για τον οποίο υπεγράφη (ή μήπως όχι; ) :“Οι δύο χώρες υποχρεούνται να απέχουν από οποιαδήποτε επιθετική ενέργεια και οποιαδήποτε επίθεση μεταξύ τους είτε κατά μονάς είτε από κοινού με άλλες δυνάμεις”. Βέβαια, το σενάριο δύο υπερδυνάμεις να κάνουν μια τόσο “ειρηνική” συμφωνία που να μην ενέχει κανένα στοιχείο επιβολής της δύναμης τους σε άλλα ασθενέστερα κράτη, μάλλον είναι τόσο καλό για να είναι και αληθινό. Μέσα στο σύμφωνο εμπεριεχόταν και  μυστικό πρωτόκολλο το οποίο προέβλεπε με λίγα λόγια το πως Γερμανία και Σοβιετική Ένωση θα μοιράσουν την Ανατολική Ευρώπη σε σφαίρες επιρροής. Σύμφωνα λοιπόν με το πρωτόκολλο, η Φινλανδία, η Εσθονία, η Λετονία, ένα τμήμα της Λιθουανίας (που με μεταγενέστερο πρωτόκολλο διευρύνθηκε σημαντικά) και η Βεσσαραβία παραχωρήθηκαν στη σφαίρα επιρροής της ΕΣΣΔ. Η Πολωνία μοιράστηκε ανάμεσα στη Γερμανία και τη Σοβιετική Ένωση με σύνορο τους ποταμούς Πίσα, Νάρεβ, Βιστούλα και Σαν.  Δε χρειάστηκε να περάσουν πολλές μέρες παρά μόλις οκτώ για να πραγματοποιηθεί η εφαρμογή του συμφώνου, καθώς την 1η Σεπτεβρίου 1939 οι Γερμανοί εισέβαλαν στην Πολωνία κηρύσσοντας παράλληλα και την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου 20 χρόνια και 10 μήνες μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Παρά την σθεναρή αντίσταση της Πολωνίας για 16 μέρες, ήταν σειρά των “συμμάχων” της Γερμανίας να δράσουν. Στις 17 Σεπτέμβρη πραγματοποιείται η εισβολή στην ανατολική Πολωνία από την Σοβιετική Ένωση. Δύο βδομάδες μετά η χώρα έχει παραδοθεί και ΕΣΣΔ-Γερμανία λαμβάνουν αποφάσεις για τον ίση διαμοίραση της. Σχεδόν την ίδια χρονική περίοδο εγκαθίστανται στρατιωτικές βάσεις σε Εσθονία και Λετονία ενώ για να έχουν τον πλήρη έλεγχο της Βαλτικής Θάλασσας οι Σοβιετικοί καταλαμβάνουν με δυσκολία την Φινλανδία στην οποία εισέβαλαν με το πρόσχημα της εκστρατείας “κατά του πολιτικού φασισμού”.

Ενώ οι Γερμανοί καταλαμβάνουν τη Δανία, το Λουξεμβούργο, το Βέλγιο, χρειάζονται τη βοήθεια των “συμμάχων” τους ώστε να επιτεθούν στη Νορβηγία. Οι Σοβιετικοί απλόχερα τους δίνουν την δυνατότητα να επιτεθούν από το σοβιετικής κατοχής λιμάνι του Μουρμάνσκ. Ένα μήνα μετά, η Νορβηγία καταλαμβάνεται από τους Ναζί. Πλέον, το “σύμφωνο μη επίθεσης” λειτουργεί περισσότερο ως “σύμφωνο αλληλοβοήθειας” ανάμεσα σε ΕΣΣΔ και Γερμανία. Μέχρι το τέλος του 1940 όλα βαίνουν καλώς για Σοβιετική Ένωση και Γερμανία αν εξαιρεθεί η Μάχη της Δουνκέρκης.

Μια άλλη διάσταση του γερμανοσοβιετικού συμφώνου

Γίνεται πολύ εύκολα κατανοητό το γεγονός πως με την υπογραφή αυτού του συμφώνου τόσο η Γερμανία όσο και η ΕΣΣΔ θα διέθεταν αμφότερες τους πλουτοπαραγωγικούς πόρους δεκάδων χωρών και με λίγα λόγια, θα μοίραζαν την Ευρώπη και τον κόσμο σύμφωνα με τις δικές τους προσδοκίες. Είναι όμως δυνατόν ο Στάλιν να μην γνώριζε τις προθέσεις του Χίτλερ ο οποίος είχε δείξει εξ ‘αρχής πως ήθελε να κατακτήσει ολόκληρη την υφήλιο; Είναι δυνατόν ο Χίτλερ να κέρδιζε τον πόλεμο σε συνεργασία με την ΕΣΣΔ και να υπήρχαν δύο νικητές τελείως διαφορετικής πολιτικής ιδεολογίας; Μάλλον όχι.

Αμφότεροι ο Στάλιν και ο Χίτλερ γνώριζαν μέσα τους πως το έκτο άρθρο της συμφωνίας: “Η παρούσα συνθήκη συνάπτεται για το χρονικό διάστημα δέκα ετών και αν κανένα από τα δύο κράτη δεν την καταγγείλει, θα συνεχιστεί για τα επόμενα πέντε” θα μπορούσε να χαρακτηριστεί πιο εύκολα ως αυταπάτη, παρά ως πραγματικότητα. Οι λόγοι που αυτή η συμφωνία πραγματοποιήθηκε σαφώς πρέπει να αναζητηθούν σε όσα προσκόμισε η κάθε πλευρά. Μετά από την υπογραφή της συμφωνίας υπήρξαν και άλλες συναντήσεις Γερμανών και Σοβιετικών εμπορικού χαρακτήρα. Μέσα στα πλαίσια της συμφωνίας και οι δύο πλευρές ήταν αναγκασμένες να καταβάλουν εμπόρευμα ύψους 650 Reichsmark (το γερμανικό νόμισμα της εποχής) η μια στην άλλη. Οι Σοβιετικοί έδιναν στους Γερμανούς πρώτες ύλες από πετρέλαιο και σιδηρομεταλλεύματα μέχρι και δημητριακά, ενώ οι Γερμανοί παρείχαν στην ΕΣΣΔ βιομηχανικά προϊόντα και μηχανήματα. Γίνεται ορατό λοιπόν πως η κάθε μια από τις δύο χώρες παρέδιδε απλόχερα στην “σύμμαχο” της οτιδήποτε βρισκόταν σε έλλειψη. Κι’όμως, αυτές οι δύο χώρες περίπου 2 χρόνια μετά την υπογραφή της συμφωνίας βρέθηκαν αντίπαλες με την “επιχείρηση Μπαρμπαρόσα” των Ναζί οι οποίοι φυσικά θεωρούσαν τους Σλάβους υποτελές ανθρώπινο είδος σε σχέση με τους Αρείους. Το πιο πιθανό σενάριο δίχως καμία διάθεση για εξωραϊσμούς, φαίνεται να είναι ο στόχος και των δύο δυνάμεων να ανασυνταχθούν στρατιωτικά και να είναι έτοιμες για οποιαδήποτε σύγκρουση καθώς η Ευρώπη βρισκόταν ήδη στα χέρια τους.

(Η Ευρώπη το 1941, με γκρί οι ουδέτερες χώρες)

Κοινά σημεία Ναζιστικής Γερμανίας και Κομμουνιστικής ΕΣΣΔ:

Πέρα από την ανάγκη για εξουσία και την επέκταση των σφαιρών επιρροής των δύο χωρών, υπάρχουν μερικά κοινά σημεία ανάμεσα σε δύο χώρες που διακρίνονται για τις εκ διαμέτρου αντίθετες ιδεολογίες τους:  

  • Αμφότερες οι χώρες αυτές θεωρούσαν πως για την εδραίωση των πολιτικών τους ιδεολογιών (Ναζισμός, Κομμουνισμός), πρέπει να πεθάνουν όλοι όσοι δε μπορούν να σταθούν αντάξια σε αυτές.
  • Και οι δύο χώρες κατείχαν στρατόπεδα συγκέντρωσης σχεδόν την ίδια χρονική περίοδο (Γκουλάγκ, Ολοκαύτωμα), με μοναδική διαφορά πως οι Γερμανοί δεν αρκούνταν μόνο στο να βασανίζουν όλους όσους βρίσκονταν εκεί.
  • Δολοφόνησαν άμεσα όσους αντιτάχθηκαν στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσαν ανεξάρτητα από την πολιτική τους ιδεολογία (Τρότσκι, Έρνστ)
  • Τόσο ο Στάλιν όσο και ο Χίτλερ δολοφόνησαν περισσότερα εκατομμύρια ανθρώπους, από τα χρόνια που διατέλεσαν στην κυβέρνηση των κρατών τους.

Λαμβάνοντας υπόψιν τα προαναφερθέντα το πιο εύκολο θα ήταν να ολοκληρωθεί το άρθρο με ένα απόφθεγμα όπως “το χειρότερο ζώο είναι ο άνθρωπος”. Το δύσκολο όμως είναι να απεξαρτηθεί ολόκληρο το ανθρώπινο είδος από διαφορές σε ιδεολογίες (είτε πολιτικές, είτε θρησκευτικές) οι οποίες έχουν παρασκευαστεί από ανθρώπους και στοχεύουν σε συγκεκριμένους σκοπούς και συμφέροντα. 

https://www.youtube.com/watch?v=EFIboyLUnIs

Παρόμοια άρθρα που μπορεί να σ’ενδιαφέρουν:


SHARE:

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG

Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Όταν κατηγορείς άλλους για την ενδεχόμενη αποτυχία σου, έχεις ήδη αποτύχει.

Αφήστε το σχόλιο σας

Το MAXMAG είναι ένα περιοδικό που μπήκε δυναμικά στο χώρο της διαδικτυακής ενημέρωσης. Κοινό όλων: η αγάπη για την αρθρογραφία, την οποία ο καθένας ξεχωριστά τη συνδέει με το αντικείμενο που γνωρίζει καλά και, συνήθως, έχει σπουδάσει.

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG