Η ιστορία της πρώτης ελληνικής εφημερίδας «Εφημερίς»

«Εφημερίς»
Πηγή εικόνας: farosthermaikou.blogspot.com

Η «Εφημερίς» είναι η πρώτη σωζόμενη ελληνική εφημερίδα. Η πρώτη της έκδοση έγινε τον Δεκέμβριο του 1790 και συνεχίστηκε μέχρι και το 1797. Αρχικά, η εφημερίδα ήταν δίφυλλη, με διαστάσεις 22×17 εκατοστά, ενώ από το δεύτερο χρόνο έως και το τέλος της έβγαινε σε μικρότερο μέγεθος, 17×11 εκατοστά, ενώ τυπωνόταν σε 8,12 ή 16 σελίδες. Η γλώσσα της  ήταν η δημοτική της εποχής, με πολλούς ιδιωματισμούς και λέξεις τις καθαρεύουσας. Η εφημερίδα κυκλοφορούσε δύο φορές την εβδομάδα, κάθε Τρίτη και Πέμπτη.

Εκδότες της «Εφημερίς» ήταν οι αδερφοί Μαρκίδες (οι γιοι του Μάρκου που χρησιμοποίησαν το πατρώνυμο για κοινό τους όνομα αντί των Γεώργιος και Πούλιος που ήταν τα ονόματα τους) Πούλιου, με καταγωγή από τη Σιάτιστα της Δυτικής Μακεδονίας. Αυτοί ίδρυσαν και εξέδωσαν την «εφημερίδα» στο τυπογραφείο του Ιωσήφ Μπαουσμάιτερ,  στη Βιέννη. Στο τυπογραφείο τυπώθηκαν, παράλληλα στο ίδιο διάστημα (1790-1797), 56 ελληνικά βιβλία, μεταξύ των οποίων το «Σχολείον των ντελικάτων εραστών» του Ρήγα Βελεστινλή.

«Εφημερίς»
Πηγή εικόνας: wikimedia.org

Ο πατέρας των Μαρκίδων Πούλιου, Μάρκος Πούλιου, εγκαταστάθηκε στη Βιέννη ως έμπορος και από το 1776 πήρε κοντά του τους δυο γιους του, Πούλιο (μικρό όνομα που συνηθιζόταν στη Σιάτιστα) και Γεώργιο. Τα δυο αδέρφια μορφώθηκαν, έμαθαν ξένες γλώσσες, ασχολήθηκαν με το εμπόριο και πήραν την αυστριακή υπηκοότητα. Ο Πούλιος (ή Πούπλιος) εργάστηκε ως εφοριακός υπάλληλος και ο Γεώργιος ως εμπορομεσίτης ανατολικών ειδών.

Η έκδοση των βιβλίων

Τα δύο αδέρφια, από το 1790, στράφηκαν στην τυπογραφία και την έκδοση βιβλίων. Αρχικά, εργάστηκαν στο τυπογραφείο του Ιωσήφ Μπαουμάιστερ, το οποίο και ανέλαβαν από το 1792 έως και το 1797, όπου και οι αυστριακές αρχές το έκλεισαν μετά τη σύλληψη του Ρήγα.  Ως εμπορική φίρμα των εκδοτικών επιχειρήσεών τους καθιερώθηκε το όνομα  Μαρκίδες, δηλαδή οι γιοι του Μάρκου.

Το 1790 εκδόθηκε για πρώτη φορά η «Εφημερίς» από τα δύο αδέρφια, ενώ παράλληλα στο τυπογραφείο τυπώθηκαν και πολλά ελληνικά βιβλία. Το 1797 διώχτηκαν ως στενοί συνεργάτες του Ρήγα και τυπογράφοι του επαναστατικού μανιφέστου του. Ο Γεώργιος Μαρκίδης Πούλιου εξορίστηκε, πήρε άσυλο στη Γαλλία, πήγε στην Ανκόνα, όπου δρούσε κέντρο επαναστατικών πυρήνων με προορισμό την Ελλάδα, και, τελικά, εγκαταστάθηκε στη Νυρεμβέργη. Πέθανε το 1830 και θάφτηκε σε οικογενειακό τάφο στη γειτονική πόλη Φιρτ.

Ο Πούλιος Μαρκίδης Πούλιου, που βρισκόταν εκτός της αυστριακής επικράτειας όταν συνελήφθη ο αδερφός του, κατέβηκε με μια ομάδα δημοκρατών στην Ιταλία για να τεθεί στην υπηρεσία του Ναπολέοντα και κατέληξε στη Βενετία για να συνεχίσει την εκδοτική του δράση. Επιδίωξε να βγάλει εφημερίδα στην Ιόνιο Πολιτεία, αλλά για την τελευταία φάση της ζωής του δεν υπάρχουν τεκμηριωμένα βιογραφικά στοιχεία.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Το τυπογραφείο

Το τυπογραφείο όπου εκδόθηκε η πρώτη ελληνική εφημερίδα «Εφημερίς», άνηκε στον νομοδιδάσκαλο και παιδαγωγό Ιωσήφ Μπαουμάιστερ.  Τα δύο αδέρφια, αρχικά, εργάστηκαν εκεί ως τυπογράφοι, ανέλαβαν τη διεύθυνσή του από το 1792, όταν ο Μπαουμάιστερ προσλήφθηκε ως οικοδιδάσκαλος των πριγκίπων του αυστριακού θρόνου.

Κατά την περίοδο 1791 – 1797, πέρα από την «Εφημερίς», οι Μαρκίδες Πούλιου τύπωσαν στο τυπογραφείο τους  56 ελληνικά βιβλία, αρκετά από αυτά με τη φίρμα του Μπαουμάιστερ.  Τα πρώτα χρόνια υπάρχει η εκδοτική ένδειξη «Παρά Ιωσήφ Βαουμαϋστέρω»  και αργότερα «Παρά Μαρκίδ. Πούλιου και άλλες συναφείς καταγραφές», όπως «Παρά τοις αυταδέλφοις Μαρκίδ. Πούλιου».

Τα δύο αδέρφια εκτός από την «Εφημερίς», εξέδωσαν στη Βιέννη και την πρώτη σέρβικη εφημερίδα. Πρόκειται για την Serbskija Novini (Σέρβικες εφημερίδες) η οποία τυπωνόταν επί περίπου δύο χρόνια (14 Μαρτίου 1791-31 Δεκεμβρίου 1792) στο τυπογραφείο του Κούρτσβεκ με εκδότες τα δύο αδέρφια που ήταν και υπεύθυνοι για τη σύνταξή της.

Το τυπογραφείο του Ιωσήφ Μπαουμάιστερ έκλεισε από τις αυστριακές αρχές το 1797, μετά τη σύλληψη του Ρήγα και την αποκάλυψη ότι σε αυτό τυπώθηκε το επαναστατικό μανιφέστο του πρωτομάρτυρα της ελληνικής εθνεγερσίας.

Η δημοτική γλώσσα της εποχής

Η «Εφημερίς» δημοσίευε ειδήσεις και ανταποκρίσεις σχετικά με τις εξελίξεις στα πολεμικά μέτωπα της εποχής, δίνοντας έμφαση στη Γαλλία, στη Τουρκία και στη Ρωσία. Δημοσίευε, ακόμη, ειδήσεις σχετικές και με την πολιτική και κοινωνική ζωή διάφορων χωρών, εμπορικές ειδήσεις, αναγγελίες εκδόσεων, μικρές αγγελίες, ποιήματα αλλά και γυναικεία μόδα. Δεν χρησιμοποιούνταν τίτλοι, αλλά δημοσιεύονταν  ειδήσεις με βάση τη χώρα ή την πόλη προέλευσής τους. Πηγές των ανταποκρίσεων ήταν, κυρίως, δημοσιεύματα ξένων εφημερίδων.

Η «Εφημερίς» είχε συνδρομητές σε όλη την ορθόδοξη Ανατολή και σε όλες τις ελληνικές κοινότητες της Ευρώπης. Φύλλα της εφημερίδας  βρίσκονται σε διάφορες βιβλιοθήκες στην Αθήνα, στην Κοζάνη, στο Ιάσιο, στο Βουκουρέστι  και σε άλλες.  Μέχρι και σήμερα,  δεν έχουν, ακόμη, εντοπιστεί φύλλα των ετών 1795 και 1796.

Η γλώσσα της εφημερίδας ήταν η δημοτική της εποχής με πολλούς ιδιωματισμούς, λέξεις της καθαρεύουσας, της εκκλησίας και της διπλωματίας. Ήταν μια εφημερίδα γραμμένη «εις την απλήν ρωμαικήν γλώσσαν» όπως σημειώνουν οι εκδότες της. Το τελευταίο φύλλο της εφημερίδας (μετά από 700 περίπου εκδόσεις) κυκλοφόρησε στις 22 Δεκεμβρίου του 1797, μετά τη σύλληψη του Ρήγα Φεραίου.

Οι στενές σχέσεις με τον Ρήγα Φεραίο

Ο Ρήγας Φεραίος συνδέθηκε στενά με τους εκδότες Μαρκίδες Πούλιου από το πρώτο ταξίδι του στη Βιέννη, το 1790, όταν τύπωσε στο τυπογραφείο τους το βιβλίο του «Σχολείον των ντελικάτων εραστών». Επίσης,  στο τυπογραφείο των Μαρκίδων Πούλιου τυπώθηκε το επαναστατικό μανιφέστο του Ρήγα που περιείχε την Επαναστατική προκήρυξη, «Δίκαια του Ανθρώπου» και τον «Θούριο». Η επιχείρηση των δύο αδερφών ανέλαβε την κεντρική πώληση και τη διακίνηση των χαρτών του Ρήγα Φεραίου.

Από το καλοκαίρι του 1796 ως το τέλος του 1797, ο Ρήγας, είχε μόνιμο καθημερινό στέκι τα γραφεία της «Εφημερίς». Η επιχείρηση των Μαρκίδων Πούλιου είχε αναλάβει την κεντρική πώληση και τη διακίνηση των χαρτών του Ρήγα, ενώ η Εφημερίς δημοσίευε τακτικά αγγελίες για τη «Χάρτα της Ελλάδος». Στο πατάρι ο Ρήγας με τους Σιατιστινούς αδερφούς και τον πατριωτικό κύκλο λογίων και σπουδαστών της Βιέννης προετοίμαζαν τα επαναστατικά τους σχέδια.


Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν:

“Εφημερίς”: Η ιστορία της πρώτης ελληνικής εφημερίδας. Ανακτήθηκε από https://farosthermaikou.blogspot.com/2018/01/blog-post_81.html?m=1&fbclid=IwAR3ACnvGusSNpmkX-Wq73wmY9vfKTLrCUWhnwlAEPF4zyRDKpFhfhMVdhoU (Τελευταία προβολή 08/02/2021)

Εφημερίς (εφημερίδα Βιέννης). Ανακτήθηκε από https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CF%86%CE%B7%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%AF%CF%82_(%CE%B5%CF%86%CE%B7%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%AF%CE%B4%CE%B1_%CE%92%CE%B9%CE%AD%CE%BD%CE%BD%CE%B7%CF%82) (Τελευταία προβολή 08/02/2021)


Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Χριστίνα Μαυρέα

Είμαι η Χριστίνα. Γεννήθηκα στη Θεσσαλονίκη και μεγάλωσα στο Ηράκλειο, Κρήτης. Απόφοιτη Φιλοσοφικής Σχολής, του τμήματος Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών. Μεγάλες μου αγάπες ο αθλητισμός, το διάβασμα, η μουσική και το γράψιμο.

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;