Οι πρώτοι νεκροί στο όνομα της ελληνικής γλώσσας

γλώσσας
Πηγή εικόνας: cnn.gr

 

«Αι ελεεινοί πρωταγωνισταί της βεβηλώσεως του Ευαγγελίου θα τρίβωσιν αναμφιβόλως εξ ευχαριστήσεως τας χείρας, διότι εγένοντο παραίτιοι του αγριωτέρου θεάματος, το οποίον παρέστησαν αι Αθήναι από της αλώσεως υπό του Σύλλα. Πόλεως αλισκομένης, πόλεως σφαζομένης, πόλεως δολοφονουμένης. Αι σφαίραι του ναυτικού και του πυροβολικού, σφαίραι αδελφών, οπλισθέντων εναντίων αδελφών, διέρρηξαν κρανία, συνέτριψαν στήθη, εξώρυξαν οφθαλμούς, έθραυσαν κνήμας και κατέστησαν την οδόν Κοραή και τα πέριξ ερυθράς εκ του αίματος».

Με αυτά τα λόγια περιεγράφηκε το ανατριχιαστικό σκηνικό πολέμου της 8ης Νοεμβρίου του 1901, το οποίο φιλοξενήθηκε στο πρωτοσέλιδο της επόμενης ημέρας, της εφημερίδας «Εμπρός», υπό τον τίτλο «ΗΜΕΡΑ ΠΕΝΘΟΥΣ». Ο συντάκτης συνέκρινε, μάλιστα, την αγριότητα των επεισοδίων, με εκείνη της καταστροφής της Αθήνας, το 86 π.Χ., από τους Ρωμαίους υπό τον Σύλλα. Τα επεισόδια αυτά έμειναν στην ιστορία ως «Ευαγγελικά» ή «Ευαγγελιακά», επεισόδια που οδήγησαν στους πρώτους νεκρούς στο όνομα της ελληνικής γλώσσας.

Οκτώ άνθρωποι (σύμφωνα με άλλες πηγές έντεκα) έχασαν τη ζωή τους και άλλοι 70 τραυματίστηκαν σε αυτά τα επεισόδια στην καρδιά της Αθήνας, λόγω της ελληνικής γλώσσας. Αιχμή των επεισοδίων, συγκεκριμένα, αποτέλεσε η απόπειρα απόδοσης των Ιερών Ευαγγελίων στη δημοτική.

Η εποχή από το 1897 και μετά παρουσιάζει ιδιαίτερο ιστορικό ενδιαφέρον. Όλα ξεκίνησαν λίγο μετά τον «μαύρο» ή «ατυχή», όπως ονομάστηκε, πόλεμο του Βασιλείου της Ελλάδας με τους Οθωμανούς για το κρητικό ζήτημα, κατά τον οποίο οι Έλληνες ηττήθηκαν.

Κατά την ίδια περίοδο, σλαβικά και γερμανικά συμφέροντα άρχισαν να διαγκωνίζονται μέσω των θυλάκων της βασιλικής αυλής επί του σχετικά νεότευκτου ελληνικού κράτους. Παράλληλα, η πανεπιστημιακή κοινότητα «βράζει», καθώς μετά την ήττα αλλά και με την πίεση που δέχεται η Μακεδονία από τη δράση των Βούλγαρων κομιτατζήδων, καθηγητές και κυρίως φοιτητές είναι πεπεισμένοι πως μια συνωμοσία αρχίζει να φαίνεται σε βάρος των Ελλήνων και μάλιστα «εκ των έσω». Ως εκ τούτου, το περιβάλλον του πανεπιστημίου είναι έτοιμο για μία έκρηξη.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Η επίσημη γραπτή γλώσσα του ελληνικού έθνους, την εποχή αυτή, είναι η καθαρεύουσα. Πριν την επανάσταση του 1821, παρατηρείται μια ποικιλία της ελληνικής γλώσσας, ένα μωσαϊκό διαφορετικών διαλέκτων. Η καθαρεύουσα, όμως, δεν αντιστοιχεί στις ομιλούμενες μορφές, είναι αρχαϊστική. Προσπαθεί να μιμηθεί την αρχαία ελληνική και κυρίως τη διάλεκτο της αρχαίας Αθήνας, η οποία θεωρείται πιο ένδοξη, αλλά και πιο «καθαρή» από επιδράσεις άλλων διαλέκτων. Αυτή, όμως, είναι η γλώσσα των λογίων και ο απλός λαός δυσκολεύεται να την παρακολουθήσει.

Το πρόβλημα της γλώσσας βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος μιας ομάδας ειδικών επιστημόνων, με επικεφαλής τον Ιωάννη Ψυχάρη, καθηγητή στο πανεπιστήμιο του Παρισιού. Υποστηρίχθηκε, λοιπόν, η απλούστευση της αρχαΐζουσας και την καθιέρωση της δημοτικής, δηλαδή της γλώσσας του δήμου, των πολλών. Από τις παραμονές της επανάστασης, πλήθος λογοτεχνών προσπαθούσαν να εισαγάγουν στην καθημερινότητα αυτή ακριβώς την απλουστευμένη γλώσσα του δήμου. Ο Διονύσιος Σολωμός, λίγο μετά την επανάσταση, έγραψε στη δημοτική τον Ύμνο εις την Ελευθερίαν, που γίνεται ο εθνικός ύμνος της Ελλάδας.

Το 1897, ο θρησκευτικός σύλλογος «Ανάπλασις» κυκλοφορεί μια υποτυπώδη «μετάφραση» πατερικών κειμένων, που περνάει σχεδόν απαρατήρητη.

Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μερικές προσευχές και μια συνοπτική ερμηνεία του κατά Ματθαίον Ευαγγελίου σε απλή καθαρεύουσα, με την έγκριση, μάλιστα, της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος. Από τις αρχές του 18ου αιώνα, η ορθόδοξη ελληνική Εκκλησία είχε απαγορεύσει επί ποινή αφορισμού, την κατοχή ή την ανάγνωση μεταφράσεων της Αγίας Γραφής στην καθoμιλουμένη.

Βασιλιάς της Ελλάδας, εκείνη την εποχή, είναι ο Γεώργιος ο Α΄ και η σύζυγός του, δούκισσα Όλγα της Ρωσίας. Με τις επισκέψεις της στα μέτωπα του πολέμου, διαπιστώνει πως οι στρατιώτες αδυνατούν να διαβάσουν τη Βίβλο που είναι γραμμένη σε καθαρεύουσα. Αυτό επικαλέστηκε το παλάτι, όταν επιχείρησε να αιτιολογήσει την ανάθεση, του έργου της απόδοσης των Ευαγγελίων στη δημοτική, της βασίλισσας στη γραμματέα της, Ιουλία Σωμάκη – Καρόλου.

Το μεταφραστικό έργο είναι έτοιμο το 1900, εκδίδεται σε 1.000 αντίτυπα και μοιράζεται  αποκλειστικά για οικογενειακή χρήση (ο ακριβής τίτλος του είναι «Κείμενον και μετάφρασις του Ιερού Ευαγγελίου προς αποκλειστικήν οικογενειακήν του ελληνικού λαού χρήσιν μερίμνη της Α.Μ. της βασιλίσσης των Ελλήνων Όλγας εκδιδόμενα. Εν Αθήναις τύποις Π. Δ. Σακελλαρίου 1900») και σε νοσοκομεία, προκαλώντας την οργή των αρχαϊστών. Για την ευρεία κυκλοφορία της έκδοσης, απαιτήθηκε άδεια από το αρμόδιο υπουργείο, το οποίο με τη σειρά του ζήτησε την έγκριση της Ιεράς Συνόδου.

Εκείνη, παρά την παραίνεση του αρχιεπισκόπου Αθηνών Προκοπίου Β΄, δεν την έδωσε, χαρακτηρίζοντας τη δημοτική γλώσσα ως «χυδαία και ταπεινή γλώσσα μη αρμόζουσα εις το μέγεθος των πατερικών κειμένων». Τα αντίτυπα της απόδοσης που η βασίλισσα έχει βιαστεί να επανεκδώσει πριν εξασφαλίσει την άδεια της Συνόδου, κατάσχονται. Η βασίλισσα, όμως, συστήνει επιτροπή πανεπιστημιακών και ιεραρχών, από την οποία προτείνεται «νέα μετάφρασις». Το ανώτατο εκκλησιαστικό συμβούλιο παραμένει αμετακίνητο στην αρχική του θέση περί «ταπεινής δημοτικής γλώσσας».

Όλα αλλάζουν τον Σεπτέμβριο του 1901, όταν στην πρώτη της σελίδα η εφημερίδα «Ακρόπολις» προαναγγέλλει τη δημοσίευση σε συνέχειες των Ευαγγελίων στη δημοτική, ξεκινώντας από το κατά Ματθαίον. Το μεταφραστικό έργο υπογράφει ο δημοτικιστής γλωσσολόγος, συγγραφέας και έμπορος Αλέξανδρος Πάλλης. Ο ιδρυτής και διευθυντής της εφημερίδας, Βλάσης Γαβριηλίδης, έχει πάρει το «πράσινο φως» από τον ιεράρχη Προκόπιο και τον κοσμήτορα της Θεολογικής Σχολής του πανεπιστημίου Εμμανουήλ Ζολώτα. Δεν έχει υπολογίσει, όμως, τους παθιασμένους αντιδημοτικιστές πανεπιστημιακούς, Μιστριώτη, Κόντο και Βάση, που πυροδοτούν την αντίδραση στα μυαλά των φοιτητών τους. Σε μία κοινή ανακοίνωση, διδάσκοντες και διδασκόμενοι κάνουν λόγο για «γελοιοποίηση των τιμαλφεστέρων του έθνους κειμηλίων».

«Σε χαιρετώ, Ραβί…»

Στις 9 Σεπτεμβρίου του 1901, ημέρα Κυριακή, με τίτλο «ΤΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΓΛΩΣΣΑΝ ΤΟΥ ΛΑΟΥ, ΤΟ ΕΡΓΟΝ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΙΣΣΗΣ Η ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ», ο Βλάσης Γαβριηλίδης δημοσιεύει το πρώτο κομμάτι της απόδοσης, αφού προηγουμένως εκθειάζει το έργο του Πάλλη, κάνοντας λόγο για «άθλον». «Σπανίως, πρώτην ίσως φοράν, η δημώδης γλώσσα, επρόσλαβε τοιαύτην θεοειδή πραότητα και γλυκύτητα και αρμονικότητα ως εις την γλώσσαν του κ. Πάλλη. Νομίζει κανείς ότι ενωτίζεται από μακρυά ποιμνίου γλυκά κουδουνίσματα από εκείνα τα οποία επρωτοχαιρέτησαν την γέννησιν του Χριστού!» γράφει ο εκδότης.

Για τον εκδότη, η μετάφραση διαποτίζεται από «πραότητα και γλυκύτητα, μια μετάφραση που οδήγησε σε πολλές αντιδράσεις. «Κι ενώ μιλούσε ακόμα, να ο Ιούδας ένας από τους δώδεκα ήρθε, και μαζί του πλήθος πολύ με μαχαίρια και ξύλα από τους αρχιπαππάδες και δημογερόντους. Κι ο παραδότης του τούς έδωκε σημάδι κι είπε: “Οποιονε φιλήσω, αυτός είναι, πιάστε τον”. Κι αμέσως πήγε στον Ιησού και είπε: “Σε χαιρετώ, Ραββί” και τόνε φίλησε…»

Ο νέος αιώνας βρήκε την Ελλάδα σε ένα κλίμα εθνικισμού

Οι προσπάθειες της βασίλισσας για εκδημοτικισμό και απλούστευση του ευαγγελικού λόγου αντιμετωπίζονται ως ευθείες απόπειρες για άλωση της «καθαρής» ελληνικής γλώσσας και διάνοιξη του δρόμου, που θα οδηγήσει στην απόδοση των Ευαγγελίων στη σλαβική. Αυτή θεωρείται μια απειλή «εκ των έσω», την οποία υποψιάζονται τα μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας.

Ο εκδότης της Ακροπόλεως, χωρίς να το συνειδητοποιήσει, βάζει την ταφόπλακα σε κάθε μελλοντική απόπειρα απλούστευσης της Βίβλου. Ο εθνικισμός, από τη μία, βρίσκει μεγάλη την απειλή του πανσλαβισμού. Από την άλλη, η άκαμπτη ματιά αρκετών «υπηρετών» της Εκκλησίας μετατρέπει μεγάλη μερίδα του κλήρου σε πολύτιμο εργαλείο προς τη διατήρηση των πατερικών γραφών. Η επίσημη αντίδραση κινείται προς τη λογική «αν η Βίβλος “μεταφρασθεί” από τα Ελληνικά στα Ελληνικά, πώς θα μπορέσει κανείς να αντιδράσει στην απόπειρα μετάφρασής της από τα Ελληνικά στα Σλαβικά;»

Ο Γαβριηλίδης δέχεται ισχυρές πιέσεις, αλλά αντιστέκεται. Στις 29 Οκτωβρίου, φτάνει στο γραφείο του εκδότη επιστολή από τον καθηγητή Ιστορίας Παύλο Καρολίδη, ο οποίος κάνει λόγο για «μετάφρασην ολεθριωτάτην εις στα εθνικά συμφέροντα».

Στην επιστολή αναφέρεται, μεταξύ άλλων: «Εξ επόψεως πρακτικής οιαδήποτε μετάφρασις του Ευαγγελίου εις γλώσσαν απλουστέραν, είναι όλως άσκοπος, άμα δε και αδύνατος. Άσκοπος διότι μετάφρασις οιαδήποτε δεν καθιστά το κείμενον εύληπτότερον, είτε εις χυδαίον μετενεχθή ιδίωμα είτε εις το καθαρεύον. Το Ευαγγέλιον δείται ερμηνείας κατ’ έννοιαν, ουχί μεταφράσεως κατ’ ιδίωμα. Εξ επόψεως ηθικής και θρησκευτικής εξεταζομένου του ζητήματος, αι σήμερον γινόμεναι μεταφράσεις καθιερούσιν ηθικήν και θρησκευτικήν αναρχίαν … Εξ εθνικής επόψεως κρίνων το πράγμα θεωρώ την εις την απλήν δήθεν γλώσσαν μετάφρασιν … ολεθριωτάτην εις τα εθνικά συμφέροντα. Αν ημείς οι Έλληνες κηρύξωμεν εις τον κόσμον, ότι ο λαός της Ελλάδος δεν εννοεί την γλώσσαν του Ευαγγελίου και έχει ανάγκην μεταφράσεως, πώς θα διαμαρτυρηθώμεν κατά της εν βλαχική, βουλγαρική και αλβανική μεταφράσει διαδόσεως του Ευαγγελίου μεταξύ των βλαχοφώνων και βουλγαροφώνων και αλβανοφώνων ορθοδόξων, πώς θα κωλύσωμεν την εκ της γλώσσης ταύτης μετάφρασιν πάντων των εκκλησιαστικών βιβλίων και την εισαγωγήν τοιαύτης γλώσσης εις την Εκκλησίαν αυτών;»

Ο πρωθυπουργός Γεώργιος Θεοτόκης, από τη μία προσπαθεί να εφαρμόσει ένα φιλόδοξο πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων σε δημόσια διοίκηση και οικονομία, από την άλλη αντιμετωπίζει το  μεγάλο ζήτημα της γλώσσας. Ο Γαβριηλίδης αντέχει στις πιέσεις και δημοσιεύει τις συνέχειες των Ευαγγελίων στη δημοτική. Οι πρόμαχοι της αρχαΐζουσας καθαρεύουσας οργανώνουν παραστάσεις στα γραφεία της Ακροπόλεως, με αίτημα τη διακοπή των δημοσιεύσεων, συλλαλητήρια και διαμαρτυρίες. Παράλληλα, στο πεδίο της αντιπαράθεσης μπαίνουν εύκολα και οι συντηρητικές ανταγωνιστικές της Ακροπόλεως εφημερίδες «Εμπρός» και «Καιροί» καθώς και το σατιρικό έντυπο «Σκριπ». Με δημοσιεύματα περί «παραφράσεως των Ευαγγελίων» και «κινδύνων που εξ αυτών ελλοχεύουν για το έθνος» δυναμιτίζουν μια ζέουσα κατάσταση.

Mέσα στο πρώτο δεκαήμερο του Νοεμβρίου, φοιτητικές επιθέσεις εναντίον εφημερίδων, πορεία προς το παλάτι, επιθέσεις στρατού εναντίον διαδηλωτών, θανατηφόρες συγκρούσεις, παραίτηση του μητροπολίτη, παραίτηση του πρωθυπουργού.

Πρωτοσέλιδα εφημερίδων της 3ης και 4ης Νοεμβρίου περιγράφουν ως «παλλόμενο» το κέντρο της Αθήνας από εκατοντάδες διαδηλωτές, οι οποίοι παρά την υπαναχώρηση του εκδότη Γαβριηλίδη και απόσυρση των κειμένων, απειλούν με πυρπόληση τα γραφεία της εφημερίδας του. Απαιτούν από τον Πατριάρχη Ιωακείμ τον Γ΄ να αφορίσει τον «μεταφραστή» Αλέξανδρο Πάλλη και από την Ιερά Σύνοδο να αποπέμψει τον αρχιεπίσκοπο Προκόπιο, που άνοιξε τον δρόμο στον εκδότη της Ακροπόλεως.

Ένα ετερόκλητο πλήθος, αποτελούμενο από εξαγριωμένους πανεπιστημιακούς, βουλευτές, φοιτητές, δασκάλους, παπάδες, απλούς πολίτες, ρίχνεται σε μια πολεμική σύρραξη στο όνομα της «γλώσσης των προγόνων». Τα επεισόδια παίρνουν μεγάλη έκταση. Το θέμα της γλώσσας δεν αποτελεί πλέον το μοναδικό πρόβλημα. Είναι, επιπλέον, θρησκευτικό, αλλά κυρίως πολιτικό, καθώς απαιτείται η παραδειγματική τιμωρία των «προδοτών του έθνους, που παίζουν το παιχνίδι του πανσλαβισμού».

Η Αθήνα φλέγεται από την  «επανάσταση». Κάποιοι επιχειρούν να παραβιάσουν την είσοδο της Βουλής, κάποιοι άλλοι καταλαμβάνουν το κτήριο της Αρχιεπισκοπής. Οι ταραχές διαρκούν για μέρες και κανείς δεν μπορεί να τις περιορίσει. Οι διαδηλωτές ζητούν επί πίνακι κεφαλές πολιτικών και θρησκευτικών ηγετών. Και τις παίρνουν. Θεοτόκης και Προκόπιος θα οδηγηθούν αργότερα σε παραίτηση.

Πολιτικοί παρατηρητές της εποχής, βλέπουν πίσω από τα γεγονότα «γερμανικό δάκτυλο», κινούμενο από τη γερμανοτραφή σύζυγο του διαδόχου Κωνσταντίνου, Σοφία (αδερφή του Κάιζερ). Αποδίδουν την όξυνση της κατάστασης σε προβοκάτσιες με στόχο την πτώση του αγγλόφιλου Γεωργίου από τον θρόνο και την άνοδο του γερμανόφιλου διαδόχου του, Κωνσταντίνου.

 

Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν στο άρθρο αυτό:

«Σε χαιρετώ, Ραββί» – Πώς «έπεσαν» οι πρώτοι νεκροί στο όνομα της ελληνικής γλώσσας. Ανακτήθηκε από https://www.news.gr/ellada/article/2405632/se-chereto-ravvi-pos-epesan-i-proti-nekri-sto-onoma-tis-ellinikis-glossas.html (Τελευταία προβολή 17/11/2020)

«Σε χαιρετώ, Ραββί»: Πώς «έπεσαν» οι πρώτοι νεκροί στο όνομα της ελληνικής γλώσσας. Ανακτήθηκε από https://www.cnn.gr/focus/story/241802/se-xaireto-ravvi-pos-epesan-oi-protoi-nekroi-sto-onoma-tis-ellinikis-glossas?fbclid=IwAR0ajaafi7QJfyd8p0_jcbgHcnnCLSRQb3wkHlPiqnBpaauensMTuhe1W8w (Τελευταία προβολή 17/11/2020)

 


Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Χριστίνα Μαυρέα

Είμαι η Χριστίνα. Γεννήθηκα στη Θεσσαλονίκη και μεγάλωσα στο Ηράκλειο, Κρήτης. Απόφοιτη Φιλοσοφικής Σχολής, του τμήματος Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών. Μεγάλες μου αγάπες ο αθλητισμός, το διάβασμα, η μουσική και το γράψιμο.

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;