Βιοεμπόριο και προϊόντα ΠΟΠ: Συνέργειες προς την πράσινη ανάπτυξη

βιοεμπόριο
Πηγή εικόνας: www.unsplash.com


Με κύριο χαρακτηριστικό την καθετοποίηση της παραγωγικής διαδικασίας το βιοεμπόριο είναι μια παγκόσμια τάση η οποία δημιουργεί νέους ορίζοντες και ευκαιρίες τόσο για τους καταναλωτές όσο και για τους παραγωγούς. Είναι μια πρακτική που δίνει χώρο σε μικρούς τοπικού φορείς να εξελιχθούν επιχειρηματικά με τους δικούς τους όρους και πάντα με διαφάνεια και σεβασμό στο περιβάλλον. Παράλληλα εξασφαλίζει και χρόνο στο περιβάλλον να επανέλθει και να διαφυλάξει την πολύτιμη και ζωογόνα ισορροπία του.

Τι είναι το βιοεμπόριο

Ο όρος βιοεμπόριο ίσως να ακούγεται πρωτόγνωρος αλλά στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα θέμα εξαιρετικά επίκαιρο που απασχολεί τον επιχειρηματικό κόσμο και τους διεθνείς οργανισμούς για περισσότερο από δύο δεκαετίες.

Από το 1996 η πρωτοβουλία για την προώθηση του βιοεμπορίου της Συνδιάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (UNCTAD) εργάζεται συστηματικά για την ανάδειξη εμπορικών πρακτικών βιώσιμης ανάπτυξης και επενδύσεων στη βιοποικιλότητα ως κινητήριες δυνάμεις της παγκόσμιας οικονομίας.

Μετά και από την καθιέρωση των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ, που υιοθετήθηκαν από 190 χώρες το 2015, η μεγαλύτερη πρόκληση, όπως καίρια διατυπώθηκε από τον Rik Lojenga γενικό διευθυντή του UEBT [1], συμπυκνώνεται στο παρακάτω ερώτημα:

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

«Υπάρχουν επιχειρηματικά μοντέλα που είναι σύμφωνα με τις οικονομικές κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιταγές των καιρών μας ενώ παράλληλα δημιουργούν εύφορο έδαφος για καινοτομία, υγιή ανταγωνισμό μεταξύ των επιχειρήσεων και πράσινη ανάπτυξη;»

Πηγή εικόνας: www.unsplash.com

Tο βιοεμπόριο είναι μία σειρά πρακτικών που διέπει την παραγωγική διαδικασία από την αρχή μέχρι το τέλος, καθώς ακολουθεί το προϊόν από το στάδιο συλλογής των πρώτων υλών και της παραγωγής ως και το στάδιο της διάθεσης αυτού στον καταναλωτή.

Mε λίγα λόγια το βιοεμπόριο αποτελεί μια σειρά από διαδικασίες που επιτρέπουν στο παραγόμενο προϊόν, είτε να καλλιεργηθεί, είτε να κατασκευαστεί χρησιμοποιώντας υλικά και μεθόδους αβλαβείς για το περιβάλλον και την υγεία μας.

Αυτό πρακτικά σημαίνει πως ό,τι χρησιμοποιείται άμεσα (πρώτες ύλες, λιπάσματα για τα γεωργικά προϊόντα, μηχανικά μέσα) και έμμεσα (οι ρύποι, ο θόρυβος και βιομηχανικά κατάλοιπα) για να έρθει το προϊόν στη ζωή μπορεί, και πρέπει, να είναι σύμφωνο με τις προδιαγραφές προστασίας του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας όπως αυτές ορίστηκαν από το Πρωτόκολλο της Ναγκόγια (2010) αλλά και με τους νόμους κάθε χώρας. Το ίδιο ισχύει όχι μόνο για την μεταποίηση ή τυποποίηση του προϊόντος αλλά και για την προώθησή του στην αγορά μέχρι να φτάσει στον τελικό αποδέκτη, τον καταναλωτή.

Οι πρακτικές του βιοεμπορίου χαίρουν ιδιαίτερης εκτίμησης σε αναδυόμενες αγορές των χωρών της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής. Μέσω αυτών επιτυγχάνεται όχι μόνο η αειφορία αλλά και η οικονομική άνθιση και η δικαιότερη κατανομή εισοδήματος σε, ως επί το πλείστον, ανειδίκευτες κοινότητες των οποίων η επιβίωση εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από τη διατήρηση της τοπικής βιοποικιλότητας. Σύμφωνα με στοιχεία του UEBT, από το 2015 τουλάχιστον 5 εκατομμύρια μικροί παραγωγοί και τοπικοί φορείς ενσωματώθηκαν σε περισσότερες από 3600 παγκόσμιες και τοπικές αλυσίδες αξίας σε διάφορους τομείς και περιοχές εξαιτίας του βιοεμπορίου.

Από τα παραπάνω νούμερα προκύπτει ότι ίσως τελικά το βιοεμπόριο να είναι ο χαμένος κρίκος της αλυσίδας που συνδέει την ανάπτυξη με τη βιωσιμότητα. Είναι μία πρακτική που δίνει χώρο σε μικρούς παραγωγούς να εξελιχθούν επιχειρηματικά με τους δικούς τους όρους. Ολόκληρη η διαδικασία λαμβάνει χώρα πάντα με διαφάνεια και σεβασμό στο περιβάλλον ενώ εξασφαλίζει χρόνο στο περιβάλλον να επανέλθει και να διαφυλάξει την πολύτιμη ζωογόνα ισορροπία του.

Οι ευκαιρίες

Τα τελευταία χρόνια το βιοεμπόριο έχει αποκτήσει ολοένα και περισσότερη αναγνωρισιμότητα διεθνώς λόγω της καταλυτικής συνεισφοράς που έχει στη διατήρηση της βιοποικιλότητας, στην ανάπτυξη του πρωτογενούς τομέα, στην κοινωνική ένταξη, στην ενδυνάμωση των τοπικών οικονομιών και σε πλήθος άλλων τομέων. Χαρακτηριστικά, το 4% του διεθνούς εμπορίου, ποσοστό που ισοδυναμεί με 290 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, αφορούσε συναλλαγές προϊόντων και υπηρεσιών σχεδιασμένων με πρακτικές βιοεμπορίου.

Εκτός από τους παραπάνω παράγοντες, σημαντικό ρόλο στην επιτυχία του και την εγκαθίδρυσή του ως επιχειρηματικό μοντέλο του μέλλοντος διαδραμάτισε και η ευθυγράμμισή του με κάποιες από τις κυρίαρχες τάσεις της αγοράς που εξασφαλίζουν την επιτυχία του για το παρόν και καλλιεργούν ευοίωνες προοπτικές για το μέλλον.

Πηγή εικόνας: www.unsplash.com

Κάποιες από αυτές είναι:

  • Η αυξημένη ζήτηση των καταναλωτών για προϊόντα με φυσικά συστατικά όπως φυτικά γλυκαντικά, αρωματικές ύλες, γεύσεις και γαλακτωματοποιητές. Για παράδειγμα, στην αγορά των τροφοεφοδίων πολλές είναι οι εταιρείες που αφουγκράζονται τις ανάγκες του κοινού για προϊόντα με καθαρή ετικέτα (clean labeling) και σταματούν σταδιακά τη χρήση τεχνητών συστατικών και χημικών. Αυτή η τάση, η οποία προοδευτικά παρεισφρέει και στον τομέα των καλλυντικών, δημιουργεί μια νέα δυναμική που ευνοεί την εμφάνιση νέων, καινοτόμων, φιλικών προς το περιβάλλον συστατικών.

  • Η ευαισθητοποίηση των καταναλωτών σχετικά με την ιστορία του προϊόντος πριν αυτό φτάσει στα χέρια τους. Παρατηρείται ολοένα και μεγαλύτερο ενδιαφέρον του καταναλωτικού κοινού σχετικά με τα υλικά που εμφανίζονται στην ετικέτα ενός προϊόντος, την προέλευσή τους αλλά και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες παρήχθησαν. Έτσι γεννήθηκε το κίνημα Fashion Revolution και το το hashtag #WhoMadeMyClothes, το οποίο προκαλεί τον κόσμο να θέσει στις βιομηχανίες της γρήγορης μόδας ερωτήσεις όπως «ποιος φτιάχνει τα ρούχα μου;» και «από τι είναι φτιαγμένα τα ρούχα μου;» με στόχο περισσότερη διαφάνεια για τις πρακτικές τους.

  • Η ευαισθητοποίηση του κοινού και των επιχειρήσεων σχετικά με την βιοποικιλότητα ολοένα και αυξάνεται. Ο όρος βιοποικιλότητα είναι σχετικά πρόσφατος, γεγονός που εν μέρει δικαιολογεί την περιορισμένη κατανόηση και δράση των καταναλωτών και των επιχειρήσεων στον τομέα αυτόν μέχρι σήμερα. Παρ’ όλη την αρχική δυστοκία και αδιαφορία, οι καταναλωτές συνειδητοποιούν ολοένα και πιο πολύ ότι στη φύση καμία κατάχρηση δεν έρχεται χωρίς συνέπειες. Αυτό τους ωθεί να θέσουν τον πήχη πιο ψηλά για τις επιχειρήσεις και να λαμβάνουν περισσότερες αποφάσεις που αφορούν την καταναλωτική τους συμπεριφορά με βάση περιβαλλοντικά κριτήρια.

  • Τα αναδυόμενα επιχειρηματικά μοντέλα, τέλος, που συνδέουν την αειφόρα χρήση της βιοποικιλότητας και των υπηρεσιών οικοσυστήματος όπως για παράδειγμα οι αγροτικοί συνεταιρισμοί και ο οικολογικός τουρισμός.

Βιοεμπόριο και προϊόντα ΠΟΠ: Ενώνοντας τις τελείες

Τι είναι οι γεωγραφικές ενδείξεις

Για την εμπορική προστασία ενός προϊόντος το οποίο προέρχεται από κάποια ορισμένη περιοχή και ακολουθεί ιδιαίτερη παραδοσιακή διαδικασία παραγωγής, στην Ευρωπαϊκή Ένωση χρησιμοποιούνται οι γεωγραφικές ενδείξεις Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης (ΠΟΠ), Προστατευόμενη Γεωγραφική Ένδειξη (ΠΓΕ) και Γεωγραφική Ένδειξη (ΓΕ).

Οι παραπάνω σημάνσεις αποδίδονται σε προϊόντα των οποίων μια ιδιότητα, μια φήμη ή κάποιο άλλο χαρακτηριστικό συνδέεται άρρηκτα με τη γεωγραφική τους προέλευση. Μέσω αυτής της τακτικής, η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπάθησε να αξιοποιήσει στο μέγιστο την τάση των Ευρωπαίων καταναλωτών προς την αναζήτηση της ποιότητας και της μοναδικότητας στη γευστική τους παλέτα. Παράλληλα επιχείρησε να εδραιώσει ένα καθεστώς στο οποίο οι παραγωγοί θα είναι σε θέση να παράγουν τα προϊόντα τους σύμφωνα με υψηλά ποιοτικά πρότυπα λαμβάνοντας δίκαιη ανταμοιβή για τους κόπους τους αλλά και να έχουν τη δυνατότητα να τα διαθέτουν στην αγορά υπό συνθήκες δίκαιου ανταγωνισμού. Οι αρχές των κρατών μελών είναι υπεύθυνες για τον έλεγχο της χρήσης της εκάστοτε ονομασίας στην αγορά.

Πιο συγκεκριμένα, τα προϊόντα που φέρουν τη σήμανση ΠΟΠ θα πρέπει να οφείλουν τα χαρακτηριστικά τους αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο στον τόπο παραγωγής τους και στην τεχνογνωσία των τοπικών παραγωγών. Το γεωργικό προϊόν ή τρόφιμο πρέπει να έχει παραχθεί, μεταποιηθεί και παρασκευαστεί σε συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή με χρήση αναγνωρισμένης τεχνογνωσίας.

Η κατάσταση στην Ελλάδα

Από τα κρητικά παξιμάδια και τον κρόκο Κοζάνης μέχρι την πατροπαράδοτη φέτα, η χώρα μας είναι προικισμένη με μια ποικιλία προϊόντων και τεχνοτροπιών τόσο πολύχρωμη και ευρεία όσο τα τοπία και οι άνθρωποί της. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην εντυπωσιακά πλούσια χλωρίδα και πανίδα που διαθέτει, στην ιδιαίτερη σχέση των Ελλήνων με την παράδοση αλλά και στη δεσπόζουσα θέση που κατέχει ο πρωτογενής τομέας στην ελληνική οικονομία.

Οι ελληνικές γεωγραφικές ενδείξεις σχετίζονται κυρίως με τα τυριά (κατά τα τρία τέταρτα περίπου), το κρασί (κάτω του 20%), τα αλκοολούχα ποτά (κάτω του 10%) και το ελαιόλαδο (κάτω του 5%). Το 2010 η Ελλάδα αντιπροσώπευε το 2% της συνολικής αξίας των πωλήσεων ΓΕ και το 9% του συνολικού αριθμού ΓΕ στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατακτώντας την 7η θέση μεταξύ των 27 κρατών μελών στην κατάταξη για τη σημασία των γεωγραφικών ονομασιών.

Αν οι γεωγραφικές ενδείξεις εξακολουθούν να φαντάζουν ακόμα μια βαρετή, γραφειοκρατική διαδικασία, ίσως το γεγονός ότι η κατάχρηση της ονομασίας φέτα οδήγησε το Βασίλειο της Δανίας στο εδώλιο του κατηγορουμένου έναντι της Ελλάδας με τη στήριξη της Κομισιόν, σε μία διετή δικαστική διένεξη που καλά κρατεί, ίσως σας κάνει να προσεγγίσετε το ζήτημα αυτό με άλλο μάτι.

Βιοεμπόριο και Γεωγραφικές Ενδείξεις: Τα σημεία τομής

Αν και οι δύο αυτές τακτικές παρουσιάζουν αρκετές διαφορές τόσο θεσμικά όσο και από άποψη βεληνεκούς και κλίμακας εφαρμογής, υπηρετούν ένα κοινό όραμα και χαρακτηρίζονται σε μεγάλο βαθμό από κοινή στοχοθεσία. Προκειμένου να κατανοηθούν καλύτερα οι ομοιότητές τους αλλά και η τεράστια ισχύ που θα προέκυπτε από την παράλληλη εφαρμογή τους θα μελετήσουμε το παράδειγμα της Κολομβιανής επιχείρησης Ecoflora Cares, η οποία παράγει και διαθέτει με πρακτικές βιοεμπορίου ένα μοναδικό στον κόσμο μπλε χρώμα χρησιμοποιώντας το ενδημικό σε τροπικά δάση φρούτο jagua (Genipa amaricana).

Πηγή εικόνας: www.alchetron.com Jagua (Genipa americana)

 

Η συγκεκριμένη επιχείρηση, η οποία λειτουργεί από το 2012 κατάφερε με τη συμβολή των ιθαγενών της περιοχής Τσοκό, στη δυτική Κολομβία, να χαρτογραφήσει και να προστατέψει πάνω από 7.000 δέντρα jagua. Μέσα σε 3 μόλις έτη, η Ecoflora Cares κατάφερε να αυξήσει τον αριθμό των δέντρων με βιώσιμη συγκομιδή κατά 12.350 δέντρα και να αναζωογονήσει την τοπική οικονομία δημιουργώντας περίπου 400 νέες θέσεις εργασίας αλλά και προσελκύοντας κρατικές και διεθνείς επιχορηγήσεις. Στην εντυπωσιακή της συνεισφορά συγκαταλέγεται ακόμη και η προστασία του τοπικού οικοσυστήματος και βιοποικιλότητας με την πρόσληψη εξειδικευμένου προσωπικού και την αξιοποίηση των ντόπιων πρακτικών ως προς τη διατήρηση των ήδη υπαρχόντων δέντρων και τη φύτευση νέων.

Η Ecoflora Cares παράγει ένα μοναδικό προϊόν, σήμα κατατεθέν της περιοχής, της αξιοποιώντας τις ιδιαίτερες μεθόδους συγκομιδής των ιθαγενών και διαθέτει στο καταναλωτικό κοινό ένα υψηλής ποιότητας χρώμα το οποίο είναι προϊόν δίκαιης εργασίας και άριστης περιβαλλοντικής συνείδησης. Η συγκεκριμένη επιχείρηση συγκεντρώνει, λοιπόν, άτυπα τα θετικά χαρακτηριστικά που είναι κοινά τόσο στην πρακτική των γεωγραφικών ενδείξεων όσο και στην τακτική του βιοεμπορίου τα οποία θα μπορούσαν να αποδοθούν συνοπτικά ως εξής:

  • Παραγωγή ξεχωριστών προϊόντων απαράμιλλης ποιότητας που προσελκύουν τόσο καταναλωτές στο εσωτερικό αλλά και εξαγωγές και ξένες επενδύσεις.

  • Υποστήριξη και ενδυνάμωση των τοπικών κοινοτήτων και παραγωγών με οικονομικά και επιχειρηματικά κίνητρα και δίκαιες συνθήκες εργασίας.

  • Αξιοποίηση της ιδιαίτερης τοπικής τεχνοτροπίας.

  • Χρήση οικολογικών πρακτικών με χαμηλό κόστος και σεβασμό προς το τοπικό οικοσύστημα οι οποίες μεριμνούν για την προστασία των πόρων και της βιοποικιλότητας.

Συμπεράσματα

Η αναζήτηση υλοποιήσιμων πρακτικών οι οποίες θα μπορούσαν να εφαρμοστούν σε ευρεία κλίμακα αναπροσαρμόζοντας τη σχέση της παραγωγικής διαδικασίας με την πράσινη ανάπτυξη φαίνεται να είναι ένας βιώσιμος στόχος που περνά μέσα από το εμπόριο και τις φιλικές στη βιοποικιλότητα επενδύσεις.

Το στοίχημα για την ελληνική πραγματικότητα είναι μεγάλο και εστιάζει στον πρωτογενή τομέα με χαρακτηριστικά τον εξαγωγικό προσανατολισμό με ποιότητα και μοναδικότητα, τη βιωσιμότητα για τους τοπικούς πληθυσμούς και για τη φύση και το χαμηλότερο κόστος το οποίο μακροπρόθεσμα θα αποτελέσει κυρίαρχο στοιχείο επιβίωσης στον οδικό χάρτη της παγκόσμιας αγοράς τροφίμων. Πάνω απ’ όλα, σε συνδυασμό με τα προϊόντα ΠΟΠ το βιοεμπόριο έχει τη δυναμική που θα επιτρέψει την ανταγωνιστικότητα σε μια οικονομία η οποία φέρει ήδη πολλά από τα χαρακτηριστικά αυτής της πρακτικής προερχόμενα από το ξεχωριστό της οικοσύστημα και την παραδοσιακή οργάνωση και τρόπο ζωής.

Το βιοεμπόριο και τα προϊόντα ΠΟΠ μπορούν και πρέπει να έχουν τη σφραγίδα της ελληνικής ιστορίας, της ελληνικής γης που χάρισε στον κόσμο μοναδικές και αξεπέραστες, φιλικές στο περιβάλλον, επιλογές τόσο στη γαστρονομία όσο και στην παραγωγή προϊόντων που εξασφαλίζουν το ευ ζην.


Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν για το άρθρο

  1. About BioTrade, ανακτήθηκε από www.unctad.org, τελευταία επίσκεψη 5/7/2020
  2. #WhoMadeMyClothes, ανακτήθηκε από www.offlinepost.gr, τελευταία επίσκεψη 5/7/2020
  3. Το Πρωτόκολλο της Ναγκόγια για τους γενετικούς πόρους: Διεθνείς και ενωσιακές εξελίξεις και οι εθνικές αναγκαίες πρωτοβουλίες συμμόρφωσης, ανακτήθηκε από www.lifethemis.eu,τελευταία επίσκεψη 5/7/2020
  4. ΠΟΠ-ΠΓΕ: Τα σήματα που ενισχύουν την εμπορία ποιοτικών γεωργικών προϊόντων-Τα 100 ελληνικά προϊόντα, ανακτήθηκε από www.ellinikigeorgia.gr, τελευταία επίσκεψη 5/7/2020
  5. Προσφυγή κατά της Δανίας στα ευρωπαϊκά δικαστήρια για τη Φέτα, ανακτήθηκε από www.newmoney.gr, τελευταία επίσκεψη 5/7/2020
  6. 20 years of BioTrade. Connecting people, the planet and markets, ανακτήθηκε από www.unctad.org, τελευταία επίσκεψη 5/7/2020

[1] Union for Ethical BioTrade


Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Αρετίνα Στεφανή

Κατάγομαι από τη Λαμία και σπουδάζω Νομική στο QMUL. Ασχολούμαι ενεργά με διάφορα ερευνητικά και φοιτητικά projects κυρίως στον τομέα του marketing. Στα ενδιαφέροντά μου ανήκουν θέματα περιβάλλοντος, ενέργειας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και πολιτισμού.

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;