Γουτού Γουπατού: ο ξεχωριστός ήρωας του Παπαδιαμάντη

 

Γουτού Γουπατού ονομάζεται το διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, το οποίο έχει ως πρωταγωνιστή τον Μανόλη που ανήκει στα άτομα με ειδικές ανάγκες. Η πρώτη έκδοση του διηγήματος αφορά στο πρωτότυπο κείμενο, με μεταφορά σε απλούστερη γλώσσα από την Καίτη Χιωτέλη, των εκδόσεων Άγκυρα (2002) όπου το συγκεκριμένο διήγημα συμπεριλαμβάνεται σε μια συλλογή διηγημάτων για παιδιά και νέους. Η δεύτερη έκδοση του διηγήματος, σε απόδοση του Κώστα Πούλου και εικονογράφηση του Νικόλα Ανδρικόπουλου, είναι μια έκδοση του οίκου Παπαδόπουλος, που εκδόθηκε το 1999 κι ανατυπώθηκε το 2001.

Το διήγημα του Παπαδιαμάντη “Γουτού Γουπατού” με ήρωα τον νοητικά καθυστερημένο Μανόλη, είναι ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον ανάγνωσμα, παρόλο που έχουν περάσει εκατόν δεκατέσσερα χρόνια από τη συγγραφή του (1899). Ο «Γουτού Γοπατού» είναι ένα διήγημα της τρίτης περιόδου της συγγραφικής δράσης του Παπαδιαμάντη, η οποία αρχίζει γύρω στα 1897 και έχει χαρακτηριστεί περίοδος λυρισμού και πάθους, με ήρωες μετανάστες, ορφανά και γενικά αναξιοπαθούντες ομάδες του πληθυσμού. Το παπαδιαμαντικό κείμενο μπορεί να καταστεί απολύτως επίκαιρο και συγκινεί κάθε αναγνώστη. Η κλινική εικόνα του ήρωα , η προσέγγιση της αναπηρίας ως προσωπικής τραγωδίας , η κοινωνική διάσταση της αναπηρίας , αλλά και η φιλάνθρωπη αντιμετώπισή της, διαπλέκονται και εμφανίζονται στα διάφορα σημεία του κειμένου , εκπλήσσοντας ευχάριστα και προβληματίζοντας τον σύγχρονο αναγνώστη. Το πρόσωπο του Μανόλη εμφανίζει μια γλυκύτητα και παράλληλα μια θλίψη, δοσμένη με απίστευτη ανθρωπιά και δύναμη ψυχής.

Κεντρικός ήρωας, επομένως στο Γουτού Γουπατού είναι ο Μανόλης, ο οποίος ανήκει στους μεγάλους απεριόριστους περιθωριακούς της παπαδιαμαντικής κοινότητας, είναι νοητικά καθυστερημένος και παρουσιάζει κινητική αναπηρία στη δεξιά πλευρά του σώματός του (ημιπληγία). Ο Μανόλης ζει στο Ναύπλιο μόνος με τη μητέρα του με την οποία είναι παθολογικά συνδεδεμένος, καθώς τα δύο από τα τρία αδέρφια του δε βρίσκονται στη ζωή κι ο τρίτος είναι ξενιτεμένος ναυτικός.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Τον πετροβολούσαν οι μάγκες της αγοράς, τον κορόιδευαν τα κορίτσια της γειτονιάς, τον φοβόντουσαν τα νήπια και τα βρέφη. Τον έλεγαν συνήθως ο «Ταπόης» ή «ο Μανόλης, το Ταπόι»

Με αυτό τον τρόπο επιλέγει να ξεκινήσει το διήγημά του ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης περιγράφοντας με λίγες λέξεις τη θέση του ήρωα στην τοπική κοινωνία στην οποία ζει. Οι φίλοι του είναι ελάχιστοι, οι περισσότεροι τον περιγελούν, κυρίως εξαιτίας  της δυσκολίας του στην επικοινωνία. Η νοητική αναπηρία γίνεται εμφανής κυρίως μέσω των περιγραφών της γλώσσας που χρησιμοποιεί ο ήρωας η οποία περιγράφεται ως γλώσσα νηπιακή για να δηλωθεί με εύστοχο αλλά αξιοπρεπή τρόπο η καθυστέρηση. Έτσι, ο συγγραφέας διαμορφώνει την εικόνα του αυτισμού του ήρωά του κυρίως μέσω της περιγραφής της γλωσσικής του ανάπτυξης

Σπάνια πρόσθετε μια συλλαβή ή μετατόπιζε τον τόνο . Η φθογγολογία του ήταν περίεργη, και σ’ αυτήν τα περισσότερα ήταν τα λαρυγγόφωνα , κι από τα άφωνα , τα σκληρά και τα ψιλά . Γατί έλεγε το γατί , γατί το γιατί , γατί το χαρτί .

Ο Παπαδιαμάντης  φέρεται να έχει πολύ προσεχτικά παρατηρήσει τη γλωσσική διαφοροποίηση των ατόμων με νοητική αναπηρία και περιγράφει με σαφήνεια τόσο τις δυσκολίες στην εκφορά και στην άρθρωση, όσο και το περιορισμένο λεξιλόγιο και την αδιαφοροποίητη χρήση της ίδιας λέξης σε διαφορετικές περιστάσεις, με διαφορετικές σημασίες. Παρόλα αυτά ο ήρωας στο Γουτού Γουπατού, όπως φαίνεται στα κρίσιμα σημεία της πλοκής της διήγησης κατορθώνει να επικοινωνεί . Ο συγγραφέας άλλωστε τονίζει ότι υπήρχαν άνθρωποι που τον καταλάβαιναν. Η δυσχέρεια στην επικοινωνία του, σύμφωνα και με τα δεδομένα της εποχής, ίσως οφείλεται και στην αδιαφορία του κοινωνικού περιγύρου.

Θεωρούσε τον εαυτό του άχρηστο . Εκτός από τη γλώσσα , ο μισός άνθρωπος ήταν γερός . Το δεξί του πόδι σερνόταν πίσω από το αριστερό , δεν μπορούσε να κινηθεί ελεύθερα . Το δεξί του χέρι , αν και χοντρό και δυσανάλογο , αν και φαινόταν σχεδόν παράλυτο , είχε τεράστια δύναμη… Ήταν κουτσός, ήταν κουλός και μουγγός . Ήταν ο Μανολιός το Ταπόι.

Σε αυτό το σημείο της διήγησης γίνεται αναφορά στην κλινική εικόνα του ανάπηρου ήρωα . Η αναπηρία του προσεγγίζεται αρχικά ως απώλεια σωματική κι αισθητηριακή. Η κινητική δε αναπηρία δυσχέραινε ακόμα περισσότερο την κατάσταση , καθώς θα του στεκόταν εμπόδιο και για πολλές απλές λειτουργικές δραστηριότητες. Κύρια ασχολία δε  φαίνεται να έχει παρά μόνο τα μικρά θελήματα που κάνει στους ανθρώπους που τον συμπαθούν. 

Κάπου-κάπου ένας φιλάνθρωπος ή διακριτικός άνθρωπος τον υπερασπιζόταν ενάντια στην επίθεση των αλητόπαιδων  Σε αυτόν γινόταν σκλάβος για όλη του τη ζωή , και πρόθυμα έκανε γι αυτό θελήματα , ενώ με το ζόρι δεχόταν να τον φιλέψουν ή να τον κεράσουν.

Η πλοκή της ιστορίας στο Γουτού Γουπατού, θα φέρει τον Μανολιό αντιμέτωπο με ένα συνομήλικό του ορφανό, αρχηγό μιας συμμορίας, τον Μήτρο ,τον Τσηλότατο Γιατρό. Η αναμέτρηση θα γίνει την παραμονή Πρωτοχρονιάς , όταν μια ομάδα παιδιών με φύλακα τον Μανολιό πηγαίνει να πει τα κάλαντα. Στην επιστροφή γίνεται συμπλοκή με την συμμορία του Τσηλότατου κι ο Μανόλης δέχεται αρκετό ξύλο από τον Μήτρο. Σε κάποια στιγμή όμως έπειτα από προτροπή του Μανολιού , ένα αγόρι που καταλαβαίνει τη γλώσσα του, τον βοηθάει να πιάσει με το ανάπηρο χέρι του το λαιμό του φοβερού αντιπάλου. Η κατάληξη θα ήταν μοιραία για τον αρχηγό, αν κάποιο από τα παιδιά της συμμορίας, που τον αγαπούσε σαν αδελφό, δεν σκεφτόταν να φωνάξει ότι πεθαίνει η μάνα του Μανόλη. Ο Μανόλης πιστεύοντας το παιδιάστικο ψέμα, αφήνει ελεύθερο τον αντίπαλο του και η συμμορία εξαφανίζεται. Το αυθεντικό κείμενο του Παπαδιαμάντη Γουτού Γουπατού τελειώνει, παρουσιάζοντας όλα τα παιδιά χαρούμενα άλλα τον Μανόλη βαθιά ντροπιασμένο για την αφέλειά του. Το παιδί που τον βοήθησε να νικήσει τον Τσηλότατο σπεύδει να τον παρηγορήσει λέγοντας του:

-Καλύτερα που σε γέλασε παρά να σου το ‘λεγε στ’ αλήθεια και να λες πάλι, όπως την άλλη φορά, – θυμάσαι; -που κινδύνεψε να πεθάνει η μάνα σου: «Πα μένη! πά-ντα, μένη!» (Πάει , καημένη! πάντα πάε, κατακαημένη!)

Με αυτό το σχόλιο ολοκληρώνει το Γουτού Γουπατού ο Παπαδιαμάντης, θέλοντας να αναδείξει και το ψυχικό σθένος της μητρικής φιγούρας, η οποία με βαθιά και ανιδιοτελή αγάπη πασχίζει για το καλύτερο του παιδιού της. Όμως, το διασκευασμένο κείμενο  των εκδόσεων Παπαδόπουλος ολοκληρώνεται με την εξής φράση: «…καλός και ο Γιατρός αλλά κι ετούτος ο Μανολιός εφέτος ήτανε αλλιώς!» Φράση η οποία ωθεί τον αναγνώστη να αναρωτηθεί, αν πράγματι ο Μανολιός ήταν διαφορετικός ή αν απλώς οι συνθήκες έδωσαν την ευκαιρία να τεθεί το θέμα της αναπηρίας στα μάτια του κοινωνικού συνόλου, σε δεύτερη μοίρα.

Διαβάστε το διήγημα εδώ:

https://www.sansimera.gr/anthology/293

Πηγή:

Γούτου Γουπατού, του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη


Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Μιχαέλα Καλλιανιώτη

Ονομάζομαι Μιχαέλα Καλλιανιώτη και είμαι τελειόφοιτη του τμήματος Φιλοσοφίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Στα 22 μου χρόνια, αγαπώ ιδιαίτερα το διάβασμα, τα ταξίδια και τους μαθητές μου!

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;