Η επικαιρότητα του αρχαίου. Από την Ηλέκτρα-Μικαέλα Σλότου

αρχαιολογία

Τι είναι πράγματι «αρχαίο» και τι «σύγχρονο»; Δυο έννοιες πρακτικά δίχως σύνορα και στεγανά που σήμερα αλληλεπιδρούν. Η αναγκαιότητα μετάγγισης πανανθρώπινων αξιών στην καθημερινότητα. Η συμπλοκή θετικών και ανθρωπιστικών επιστημών. Η περίπτωση της αρχαιολογίας.


Κάθε λέξη στη γλώσσα μας έχει μια σημασία. Πολλές φορές και παραπάνω από μία ταυτόχρονα. Οι λέξεις «χρωματίζονται» και «ορίζουν» έννοιες κατά το δοκούν όλων μας. Άλλοτε θετικά φορτισμένες, άλλοτε αρνητικά, χαρακτηρίζουν μια καταστάση. Τοιουτοτρόπως συμβαίνει με τις λέξεις «αρχαίο» και «σύγχρονο». Στην εποχή μας, όχι μόνο υφίσταται ένας σαφής διαχωρισμός των παραπάνω, αλλά το δεύτερο τείνει να παραγκωνίσει – αλλά επουδενί να αντικαταστήσει – το πρώτο. Το «αρχαίο» ένεκεν του «συγχρόνου» αντιμετωπίζει την συνολική αδιαφορία της πολιτικής κοινωνίας και του καθένα μας ξεχωριστά.  Πολλοί υποστηρίζουν οτι δεν ανταποκρίνεται σε μια πραγματικότητα πολλαπλών ταχυτήτων, με τεχνολογική πρόοδο και τεχνοκρατική εμβέλεια. Δεν απαντά στα κρίσιμα ερωτήματα της επικαιρότητας. Δεν θα προσφέρει τη λύση και την κατάκτηση του μέλλοντος. Τραγικά, όλες αυτές οι διαπιστώσεις δεν παρέμειναν σε θεωρητικό επίπεδο, αλλά τα τελευταία χρόνια περνούν στην πράξη. Πώς θα αναπτυχθεί το «σύγχρονο», όταν το «αρχαίο» μετεωρίζεται;

Τα κρούσματα απομάκρυνσης από καθετί που φαντάζει απόκτημα παρελθόντων χρόνων κάνουν αισθητή την παρουσία τους καθημερινά. Η υποτίμηση των ανθρωπιστικών επιστημών στο επίπεδο δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, αλλά και συνολικά σε κοινωνικό επίπεδο, η κατάργηση και η υποβάθμιση της διδασκαλίας τους, εφόσον αυτή δεν θα διαμορφώσει το πρότυπο ανθρώπου και πολίτη που εξυπηρετεί τις ταχύτητες και τις επιταγές του «συγχρόνου», η ανάπτυξη ακραιφνώς τεχνοκρατικών δεξιοτήτων και τρόπου σκέψης ανταποκρινόμενου στην λογική της εφήμερης γνώσης και του εύκολου πρακτικού οφέλους. Η κοινωνία μαστίζεται απο την έλλειψη ανθρωπιστικών ιδεωδών και προτύπων, ενώ το πολιτιστικό και καλλιτεχνικό προφίλ της είναι ανύπαρκτο.

Αλήθεια, τόσο «αρχαία» φαντάζει η ανθρωπιστική προσέγγιση της πραγματικότητας και οι επιστήμες που την υπηρετούν;

Advertisement

Αν όντως οι θιασώτες της σύγχρονης προόδου διέθεταν καθολική σκέψη και επίκαιρη αντίληψη, θα διαπίστωναν πόσο επίκαιρες και ενταγμένες στη κοινωνία είναι οι ανθρωπιστικές επιστήμες. Φιλολογία, ψυχολογία, κοινωνιολογία, ανθρωπολογία, αρχαιολογία, ιστορία είναι μερικές εξ’ αυτών που ακολουθούν την κοινωνία σε κάθε της βήμα μπροστά. Παρατηρώντας αυτές ξεχωριστά, αποδεικνύεται η ανάγκη αναστοχασμού και επικαιροποίησης των ανθρωπιστικών αξιών. Η επιστήμη, μάλιστα, που ενώνει το «αρχαίο» με το «σύγχρονο» απτά μέσω των υλικών καταλοίπων είναι αυτή της αρχαιολογίας.

Η αρχαιολογία. μια επιστήμη της οποίας η καρδιά πάλλεται δυνατά και αντηχεί πανανθρώπινα, αποτελεί μια δημόσια και εξελικτική παρουσία στο επιστητό που συνδιαλέγεται άμεσα και ταυτόχρονα με το «αρχαίο» και το «σύγχρονο», γεφυρώνοντας το χάσμα που παρουσιάζουν οι θιασώτες της προόδου. Ως επιστήμη λειτουργεί και αλληλεπιδρά και με τους δυο πόλους, μελετώντας τα υλικά κατάλοιπα, αλλά χρησιμοποιώντας την συνδρομή των θετικών επιστημών και των τεχνολογικών επιτευγμάτων για να αναλύσει, εξηγήσει, αναζητήσει και για να επικοινωνήσει την ανασύνθεση του παρελθόντος και του «αρχαίου» στο παρόν και στο «σύγχρονο».

αρχαιολογία

Κατά τις προανασκαφικές έρευνες, στις ανασκαφικές και μέχρι τις εργαστηριακές μελέτες και δημοσιεύσεις, η αρχαιολογία συνεπικουρείται απο τις θετικές επιστήμες. Οι περιπτώσεις αφθονούν και για το ευρύτερο κοινό παραμένουν στη μερική ή ολική αφάνεια. Οι δυο πόλοι «αρχαίο» και «σύγχρονο» ενώνονται και δίνουν ενα διαχρονικό αποτέλεσμα στη πράξη.

Επιγραμματικά αναφέρονται τέτοια παραδείγματα. Τα οστά μελετούνται με την βοήθεια της βιολογίας και προκύπτει ο κλάδος της Οστεοαρχαιολογίας. Παρόμοια τα ζωικά και φυτικά κατάλοιπα, καθώς και εκείνα των εντόμων σε συνεργασία με την βιολογία, συγκροτούν τον κλάδο της Ζωοαρχαιολογίας, της Αρχαιοβοτανικής και της Παλαιοεντομολογίας αντίστοιχα. Ο πηλός των κεραμικών οστράκων ή ακέραιων αγγείων με την χρήση της γεωλογίας διαμορφώνει τον κλάδο της Πετρογραφίας, ενώ και η χημεία δεν μένει εκτός. Η χρήση του άνθρακα 14 (C14) για την χρονολόγηση των οργανικών καταλοίπων προσφέρει στην πράξη μια αρκετά προσεγγίσιμη απόλυτη χρονολόγηση. Πέραν του εργαστηριακού χώρου, η αρχαιολογία μετέρχεται των τεχνολογικών επιτευγμάτων και στον χώρο του πεδίου. Η επιφανειακή έρευνα και η μελέτη πεδίου επιτυγχάνονται με την χρήση κατάλληλων μηχανημάτων για ανίχνευση αρχιτεκτονικών καταλοίπων πριν την επέμβαση των ανασκαφέων, τη μέτρηση και την αποτύπωση του υπό μελέτη χώρου, για φωτογράφιση από αέρος και αυτές είναι οι ενδεικτικότερες επαφές του ανθρωπισμού με τον τεχνοκρατισμό. Ακόμη το χάσμα παραμένει αγεφύρωτο; Τότε γιατί οι κοινωνίες παραμένουν μονόπλευρες επιστημονικά και ηθικά;

Advertisement

«Aρχαίο» και «σύγχρονο», «επίκαιρο» και «άκαιρο», «ανθρωπισμός» και «τεχνοκρατία». Μήπως θα χρειαστεί να επανεξετάσουμε και να ορίσουμε εκ νέου τα παραπάνω; Να τα γεφυρώσουμε; Η διεπιστημονικότητα συνιστά το εφαλτήριο για ολοκληρωμένες κοινωνίες και ηθικοπνευματικά άρτιους πολίτες με μνήμη «αρχαίου» και ορίζοντα «συγχρόνου».

Advertisement

 


SHARE:

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG

Advertisement

Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Η στήλη #egrapsa φιλοξενεί κείμενα όσων νιώθουν την ανάγκη να επικοινωνήσουν τις σκέψεις, τις απόψεις και τα συναισθήματά τους μέσω του γραπτού λόγου. Οι αναγνώστες μας σχολιάζουν την επικαιρότητα, διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους και εκφράζουν τη δημιουργικότητα τους μέσα από μικρές ιστορίες.

Αφήστε ένα σχόλιο

Το MAXMAG είναι ένα περιοδικό που μπήκε δυναμικά στο χώρο της διαδικτυακής ενημέρωσης. Κοινό όλων: η αγάπη για την αρθρογραφία, την οποία ο καθένας ξεχωριστά τη συνδέει με το αντικείμενο που γνωρίζει καλά και, συνήθως, έχει σπουδάσει.

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG