Εκλεκτικιστικές επαύλεις της Ελλάδας: Η συνοικία των Εξοχών και της Κηφισιάς

Εκλεκτικιστικές επαύλεις
Πηγή εικόνας: Pinterest

Ο εκλεκτικισμός είναι η αρχιτεκτονική του 19ου αιώνα, που κατάφερε και εφάρμοσε ένα τελείως διαφορετικό και ιδιαίτερο στυλ. Ο όρος Εκλεκτικισμός προέρχεται από το ρήμα εκλέγω. Από άποψη προϊόντων είναι το πλουσιότερο αρχιτεκτονικό ρεύμα. Στην Ελλάδα είναι ιδιαίτερα δημοφιλής, διότι επιλέγονται έτοιμα μορφολογικά στοιχεία, τόσο από την ιστορική όσο και μέχρι την μοντέρνα και σύγχρονη αρχιτεκτονική. Ουσιαστικά, στις εκλεκτικιστικές επαύλεις επιλέγονται διάφορα αρχιτεκτονικά στυλ και δομικά στοιχεία, από πολλές εποχές και ρυθμούς, και χρησιμοποιούνται όλα στο ίδιο κτίριο.

Εκλεκτικιστικές επαύλεις
Πηγή εικόνας: Pinterest

Στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, ο εκλεκτικισμός εμφανίστηκε με την πρόθεση  ανανέωσης της μορφολογίας των κτιρίων, με την ανάμειξη διακοσμητικών στοιχείων και με την σύνθεση μορφών από διάφορα ρεύματα και ιστορικούς ρυθμούς. Αντιμετωπίζει διακοσμητικά την αρχιτεκτονική μορφολογία και ξεφεύγει από τους ιστορικούς ρυθμούς που έχουν ως χαρακτηριστικό την αυστηρή οργάνωση. Στην Ελλάδα εμφανίζεται περίπου το 1900. Ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα, στη Θεσσαλονίκη, λόγω του πολυπολιτισμικού χαρακτήρα της περιοχής,  είχαν αρχίσει να εμφανίζονται στοιχεία απελευθερωμένης αισθητικής αντίληψης και αισθητικού πλουραλισμού.

Πηγή εικόνας: Pinterest

Ιστορικά στοιχεία εκλεκτικισμού

Η κοινωνία μεταβαλλόταν από την αριστοκρατική εποχή στην βιομηχανική. Σε μια προσπάθεια ισορροπίας, από το 1830 και μετά, εμφανίστηκαν πρότυπα και αξίες μέσα από τον εκλεκτισμό, δηλαδή των ιστορικών στυλ σε σύνθεση. Ο εκλεκτικισμός βοηθήθηκε και από τις τεχνολογικές και βιομηχανικές εξελίξεις, οι οποίες μείωναν το κόστος κατασκευής, με αποτέλεσμα το ευρύ κοινό να έχει πρόσβαση σε αντικείμενα της αριστοκρατίας.

Εκλεκτικιστικές επαύλεις
Πηγή εικόνας: Pinterest

Ως τάση, αναμείχθηκε με τα στοιχεία καταγωγής και ιστορικής ταυτότητας της κάθε χώρας. Έτσι, έγινε ένα πολυσύνθετο σχήμα με διαφορετικά χαρακτηριστικά σε κάθε τόπο.

Πηγή εικόνας: Pinterest

Η ίδρυση του νέου ελληνικού κράτους συμβαίνει ταυτόχρονα με την εξάπλωση του εκλεκτικισμού στην Ευρώπη. Ο εκλεκτικισμός τόνιζε τα πλούτη και την κοινωνική ευμάρεια και λόγω αυτού, χρησιμοποιήθηκε από τους Έλληνες ως μια μορφή Εθνισμού και Διεθνισμού, προβάλλοντας το όραμα τους για τον εξευρωπαϊσμό τους και την εθνική τους πρόοδο και προβολή. Οι Έλληνες αναζητούσαν όσο ποτέ, την κοινωνική τους ισότητα με την υπόλοιπη Ευρώπη.  Με αυτόν τον τρόπο, διατήρησαν το ευρωπαϊκό πρότυπο αρχιτεκτονικής και επίπλωσης στις εκλεκτικιστικές επαύλεις, αφήνοντας πίσω την δική τους πολιτισμική κληρονομιά των αρχαίων και βυζαντινών μορφολογικών τύπων.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Εκλεκτικιστικές επαύλεις
Πηγή εικόνας: Pinterest

Ένας ακόμα λόγος που χρησιμοποίησαν την έτοιμη ευρωπαϊκή μορφολογία, ήταν διότι δεν είχαν γνωρίσει την εξέλιξη που είχαν γνωρίσει οι Ευρωπαίοι στα προηγούμενα χρόνια. Χρειάζονταν μια εκσυγχρονισμένη ταυτότητα, έτσι ώστε να συμβαδίζουν με την υπόλοιπη Ευρώπη.

Πηγή εικόνας: Pinterest

Συνοικία των Εξοχών στην Θεσσαλονίκη

Μετά το 1890, τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα εγκαθίστανται έξω από τα ανατολικά τείχη, από τον Λευκό Πύργο ως το Ντεπώ, στην συνοικία των πύργων, στην σημερινή Βασιλίσσης Όλγας. Εκεί κυρίως κατοικούν Ισραηλίτες, Ντονμέδες, Τούρκοι, Έλληνες, Φράγκοι και Λεβαντίνοι. Στην αρχή, τα σπίτια αυτά χτίζονται ως εξοχικές κατοικίες των πλουσίων, μετά την κατασκευή του τραμ, όμως, μετατρέπονται σε μόνιμες. Για να εγκατασταθεί κάποιος στην συνοικία των εξοχών έπρεπε να πληροί οικονομικά και κοινωνικά κριτήρια, σε αντίθεση με το κέντρο της πόλης, όπου υπήρχε διαχωρισμός ανά εθνικότητα, με τις συνοικίες των χριστιανών, των Εβραίων και των μουσουλμάνων.

Εκλεκτικιστικές επαύλεις
Πηγή εικόνας: Pinterest

Εκείνη η εποχή, ταυτίζεται με την οικονομική ευημερία των εμπόρων, η οποία εκφράζεται με τις εκλεκτικιστικές επαύλεις τους. Ως αποτέλεσμα, η Θεσσαλονίκη γίνεται κέντρο του ελληνικού εκλεκτικισμού.

Πηγή εικόνας: Pinterest

Η αρχιτεκτονική του κάθε σπιτιού έχει ως στόχο να εκφράζει την ιδεολογία του ιδιοκτήτη του, για παράδειγμα, οι Μουσουλμάνοι διαλέγουν, κυρίως, έντονη μπαρόκ διακόσμηση. Οι Ντονμέδες, χρησιμοποιούσαν για την αρχιτεκτονική τους το νεογοτθικό στυλ και σε μερικές περιπτώσεις πρόσθεταν στοιχεία art nouveau. Στα ελληνικά σπίτια κυριαρχεί ο νεοκλασικισμός με στοιχεία της ώριμης Αναγέννησης.

Εκλεκτικιστικές επαύλεις
Πηγή εικόνας: Pinterest

Στον εκλεκτικισμό της Θεσσαλονίκης, χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι διαλέγεται ένας ιστορικός ρυθμός για κάθε τύπο κτιρίου, έτσι ώστε να φανερώνεται εύκολα από την εξωτερική του εμφάνιση η λειτουργία του. Για παράδειγμα, ο κλασσικός ρυθμός θεωρείται κατάλληλος για τράπεζες, ο γοτθικός για εκκλησίες, ενώ ο αναγεννησιακός για δημαρχεία. Όμως, υπάρχουν πολλές περιπτώσεις όπου στο ίδιο κτίριο εμφανίζονται στοιχεία και μοτίβα διαφόρων στυλ.

Πηγή εικόνας: Pinterest

Συνοικία της Κηφισιάς στην Αθήνα

Η Αθήνα αναβίωσε ως πρωτεύουσα του νέου κράτους την εποχή της επικράτησης του εκλεκτικισμού. Η καινούργια αρχιτεκτονική νοοτροπία που άρχισε να εγκαθιδρύεται στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος βρήκε μεγάλη απήχηση στους κατοίκους του, διότι σηματοδοτούνταν η μετάβαση από τα δύσκολα χρόνια της Τουρκοκρατίας σε έναν καλύτερο μέλλον με προοδευτικό εξευρωπαϊσμό. Αρχιτέκτονες από διάφορα μέρη της Ευρώπης καταφθάνουν στην Αθήνα με σκοπό να προβάλουν τα καλλιτεχνικά τους γνωρίσματα μέσα από την ανέγερση επαύλεων για την αστική τάξη, που να δείχνουν την κοινωνική υπεροχής τους και την ευρωπαϊκή τους κουλτούρα.

Εκλεκτικιστικές επαύλεις
Πηγή εικόνας: Pinterest

Ο σημαντικότερος παράγοντας που οδήγησε στην ανάπτυξη της Κηφισιάς, όπως και στην Θεσσαλονίκη, ήταν η κατασκευή του σιδηρόδρομου, ο οποίος την συνέδεε με την Αθήνα το 1882. Ως αποτέλεσμα η μετάβαση στα βόρεια προάστια γίνεται πολύ πιο εύκολη και η περιοχή της Κηφισιάς σύντομα έγινε σημείο παραθερισμού των εύπορων Αθηναίων και παίρνει την μορφή της κηπούπολης.  Το κλίμα της είναι δροσερό με καθαρό αέρα, κάτι που τραβάει τον κόσμο από το πολύβουο κέντρο των Αθηνών.

Πηγή εικόνας: Pinterest

Την εποχή εκείνη, άρχισαν να εμφανίζονται τα πρώτα ξενοδοχεία. Σιγά σιγά ο πληθυσμός της αυξάνεται όταν καταφθάνουν για να εγκατασταθούν στο προάστιο ομογενείς από την Χίο, την Αίγυπτο και την Κωνσταντινούπολη. Χτίζουν εντυπωσιακές εκλεκτικιστικές επαύλεις και πολυτελείς κατοικίες, οι οποίες σε συνδυασμό με τα απλούστερα σπίτια που προϋπήρχαν, οργανώνουν μια πολύμορφη και με αντιφατική, αρχιτεκτονική, συνοικία της πόλης.

Εκλεκτικιστικές επαύλεις
Πηγή εικόνας: Pinterest

Παρόλο που στην συνοικία εφαρμόστηκαν οι ευρωπαϊκές αρχιτεκτονικές τάσεις που κυριαρχούσαν εκείνη την περίοδο, το ελληνικό ύφος των κατοικιών δεν λείπει, καταφέρνοντας ένα τελείως μοναδικό στυλ για τις επαύλεις της Κηφισιάς.

Πηγή εικόνας: Pinterest

 

Πηγές:

Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, Τμήμα αρχιτεκτόνων Μηχανικών. (χ.χ). Μορφολογία –Ρυθμολογία, Θεωρεία των Αρχιτεκτονικών Μορφών & Ρυθμών. Εκλεκτισμός & Μοντερνίστικες Τάσεις. Ανακτήθηκε από http://morfologia.arch.duth.gr/3o_etos/3o_exam_VI/eklektikismos.pdf (Τελευταία πρόσβαση 7/7/2021).

Ζαρκάδα-Πιστιόλη, Χ. (1983). Ο εκλεκτικισμός στη Θεσσαλονίκη. Αρχαιολογία. Τεύχος 7, σελ. 90-96.

Λάββας, Γ.Π. (1984). Κλασικισμός, Ιστορισμός, Εκλεκτικισμός. Νεοκλασική Πόλη και Αρχιτεκτονική. Θεσσαλονίκη: ΑΠΘ/Σπουδαστήριο Ιστορίας Αρχιτεκτονικής, Πρακτικά Πανελλήνιου Συνεδρίου.

Παπανδρέου, Ε. (1990). Εκλεκτικιστικές κατοικίες στην Κηφισιά στα χρόνια της «ΜπέλΕπόκ». Ανακτήθηκε από https://www.archaiologia.gr/wp-content/uploads/2011/06/37-8.pdf (Τελευταία πρόσβαση 7/7/2021).

Παρμενίδης, Γ και Ρούπα, Ε. Χ. (2003). Το αστικό έπιπλο στην Ελλάδα 1830-1940. Αθήνα: Πανεπιστημιακές εκδόσεις Ε.Μ.Π.

Πιέρρης, Ε. (2004). Ιστορία της Κηφισιάς. Ανακτήθηκε από https://www.kifissia.gr/el/history (Τελευταία πρόσβαση 7/7/2021).

Τζήμου, Κ. (2012). Ήταν κάποτε μια πόλη. Η γειτονιά των εξοχών. Ανακτήθηκε από https://parallaximag.gr/thessaloniki/itan-kapote-mia-poli-2 (Τελευταία πρόσβαση 7/7/2021).

 


Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Αφροδίτη Φιλιππίδη

Είμαι η Αφροδίτη και είμαι τελειόφοιτη στο Τμήμα Κινηματογράφου ΑΠΘ, με κατεύθυνση στη Σκηνογραφία και στην Ενδυματολογία. Έχω παρακολουθήσει μαθήματα Fashion Styling & Image Consulting, καθώς και σεμινάρια Βιώσιμης και Ηθικής Μόδας. Ευτυχισμένη με κάνουν τα ταξίδια, τα καλά βιβλία, οι γάτες, η φύση, το καλό φαγητό, η υψηλή αισθητική και οι αγαπημένοι μου άνθρωποι. Τα όμορφα πράγματα στην ζωή είναι και τα πιο απλά!

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;