«Playtime»: Μοντερνισμός από γυαλί και ατσάλι στο αριστούργημα του Ζακ Τατί

Playtime
Πηγή εικόνας: www.moma.org

Ο κινηματογραφικός χαρακτήρας, κύριος Ιλό, του ηθοποιού και σκηνοθέτη, Ζακ Τατί, αποτέλεσε τον τελευταίο συνδετικό κρίκο μεταξύ του βωβού σινεμά και των μοντέρνων κωμωδιών της δεκαετίας του 1960 στη Γαλλία. Όπως και ο «Σαρλό» του Τσάρλι Τσάπλιν, έτσι και ο κύριος Ιλό του Τατί φοράει πάντα το καπέλο του, την καρό καπαρντίνα του και κρατάει τη μικρή ομπρέλα του και την πίπα του, ενώ δεν λέει πολλά λόγια, πέρα από μερικές στοιχειώδεις φράσεις. Όπως, όμως, ο Λουί ντε Φυνές είναι αναγνωρίσιμος από τα επιφωνήματά του σε συνδυασμό με τους αστείους μορφασμούς του, έτσι και ο κύριος Ιλό δεν θα ήταν ολοκληρωμένος χωρίς το συντονισμένο ήχο. Οι ταινίες όπου μπορεί κανείς να απολαύσει τον ιδιοφυή χαρακτήρα του Τατί είναι πολλές, με συμβολικά παραδείγματα το «M. Hulot’s Holiday» (1953), το «Mon Oncle» (1958), το «Traffic» (1971) και το «Playtime» (1967), όλα εκ των οποίων είναι σκηνοθετημένα από τον ίδιο τον Τατί. Από αυτές τις ταινίες, η πιο εντυπωσιακή είναι αναμφίβολα το «Playtime», όπου ο τολμηρός και τελειομανής σκηνοθέτης έχτισε μία ολόκληρη πόλη για τα γυρίσματα και έφτιαξε μία από τις ακριβότερες παραγωγές στο γαλλικό σινεμά, με τον ίδιο τρόπο που ο Φριτς Λανγκ ή ο Γ. Β. Παμπστ δεν θα υπολόγιζαν το κόστος, μπροστά στην αισθητική αξία του έργου τους.

Playtime
Πηγή εικόνας: www.atlasofplaces.com

Στο «Playtime», ο Τατί στρέφει το βλέμμα του στο μοντερνισμό και την παγκοσμιοποίηση που προτείνουν τον αυτοματισμό, το ανθρωπογενές, έναντι του φυσικού περιβάλλοντος και μία ενοποιημένη γλώσσα (τα Αγγλικά) και κουλτούρα (των πωλητών και των γιάπις) που έρχονται να αντικαταστήσουν την παράδοση και τον τοπικό χαρακτήρα. Είναι δύσκολο να πούμε με μία λέξη ποια είναι ακριβώς η στάση του Τατί απέναντι στο δυνατό αυτό νέο κύμα, που έκανε την εμφάνισή του μέσα από τη διαφήμιση και την τεχνολογία. Άλλωστε και ο ίδιος ο κύριος Ιλό δεν διαλέγει να εκφραστεί με λόγια, αλλά με απεγνωσμένες κινήσεις και περιέργεια απέναντι σε ένα εντελώς ψυχρό και ανοίκειο περιβάλλον, που μοιάζει συχνά αστείο. Πάντως, ακόμη κι αν ο κύριος Ιλό, ή κατά προέκταση ο Τατί, δεν νοιώθει άνετα σε αυτά τα καινούρια κτήρια από γυαλί και ατσάλι, δεν αργεί πολύ να βρει τις ομοιότητες των φώτων που περιβάλλουν τους αυτοκινητόδρομους, για παράδειγμα, με κυρτά λουλούδια, ή τα αυτοκίνητα και τις μπουλντόζες που κάνουν κύκλους γύρω από μια μικρή πλατεία με ένα πολύχρωμο καρουζέλ, που ενθουσιάζει τα μικρά παιδιά όσο και τους μεγάλους.

Playtime
Πηγή εικόνας: m.imdb.com

Ο τρόπος με τον οποίο ο Τατί σκηνοθετεί το «Playtime» θυμίζει τόσο τις έγχρωμες ταινίες του Λουίς Μπουνιουέλ, όπως είναι, ας πούμε, το «Φάντασμα της Ελευθερίας» (1974), όσο και εκείνες του Ζαν-Λυκ Γκοντάρ, είτε μιλάμε για φουτουρισμό («Alphaville», 1965), είτε για τα πολιτικά του φιλμ («La Chinoise», 1967, «Tout va bien», 1972). Από την άλλη πλευρά, ο τρόπος με τον οποίο ο Τατί χειρίζεται όλες αυτές τις ιστορίες που «τρέχουν» συγχρόνως, στον ίδιο πάντα χώρο, θυμίζουν περισσότερο απ’ όλα το καρναβαλικό τοπίο των ταινιών του Φεντερίκο Φελίνι. Όπως και να ‘χει, όμως, η επιλογή του Τατί να μην εστιάζει σε συγκεκριμένους χαρακτήρες, αλλά να τοποθετεί την κάμερα κάπου ουδέτερα, αφήνοντας το θεατή να διαλέξει τι θα παρατηρήσει κάθε φορά, τον κάνει να ξεχωρίζει από τους άλλους δημιουργούς και του χαρίζει ένα δικό του, ιδιαίτερο στυλ. Σίγουρα, ο σκηνοθέτης Ρίτσαρντ Λίνκλεϊτερ θα πρέπει να είχε μελετήσει το σινεμά του Τατί και τυχόν συγκεκριμένα το «Playtime», πριν αποφασίσει να γυρίσει το ντεμπούτο του, «Slacker» (1990), που λαμβάνει χώρα στο Όστιν του Τέξας, μέσα σε 24 ώρες.

Playtime
Πηγή εικόνας: www.egypttoday.com

Το «Playtime» είναι στην πραγματικότητα μια πολυσύνθετη και δύσκολη ταινία, ακόμη κι αν στην επιφάνειά της μοιάζει απλή και «ελαφριά». Η αρχιτεκτονική ματιά του Τατί είναι απαραίτητο συστατικό της, μιας και ο σκηνοθέτης έφτιαξε μια μικρή πόλη από πολυώροφα κτήρια για να γυρίσει την ταινία με τις απίστευτες γεωμετρικές λήψεις και την αλλόκοτη αισθητική των χώρων, που, όσοι βρίσκονται μέσα σε αυτούς δεν μπορούν να «κρυφτούν» πουθενά. Ο τύπος του χώρου όπου βρίσκονται και κινούνται οι χαρακτήρες αλλάζει με τον ίδιο τρόπο που θα άλλαζε και σε ένα βιβλίο του Τζέιμς Τζόυς: ανάλογα, δηλαδή, με την ώρα της ημέρας. Η ταινία ανοίγει σε ένα αεροδρόμιο που θυμίζει επίσης νοσοκομείο ή μαιευτήριο και στη συνέχεια οι χαρακτήρες μετακινούνται σε ένα γραφείο ή έναν εκθεσιακό χώρο με μοντέρνες συσκευές για το σπίτι. Μετά τη δουλειά, το απόγευμα, ακολουθούμε τους χαρακτήρες στα γυάλινα σπίτια τους, που θυμίζουν πίνακες του Γκέρχαρντ Ρίχτερ, με μια τηλεόραση να παίζει στον εσωτερικό τοίχο και στα δύο δωμάτια που βρίσκονται σε οριζόντια παράταξη. Η κεντρική δράση της ταινίας λαμβάνει χώρα σε ένα μόλις ολοκληρωμένο εστιατόριο, όπου ακόμα και τα πλακάκια στο πάτωμα δεν έχουν προλάβει να κολλήσουν καλά και το επόμενο πρωί, αφού οι χαρακτήρες ξεφαντώνουν όλη τη νύχτα, τρέχουν όλοι μαζί για καφέ σε ένα φαρμακείο-καφέ-μπαρ, πριν πάνε για τα καθημερινά τους ψώνια στο σούπερ μάρκετ.

Πηγή εικόνας: www.sensesofcinema.com

Το χιούμορ στο «Playtime» είναι πολύ πιο διάχυτο απ’ ότι είναι σε μια κωμωδία του Λουί ντε Φυνές, για παράδειγμα, και πολύ ιδιαίτερο. Ενώ η ταινία βρίθει σκηνών «slapstick» κωμωδίας, ο Τατί κάθε άλλο παρά παίρνει το θεατή από το «χέρι» για να του δείξει που κρύβεται το επόμενο αστείο. Αντίθετα, ο σκηνοθέτης μοιάζει να τοποθετεί την κάμερα σε τυχαία σημεία, αφότου έχει δώσει πρώτα ακριβείς οδηγίες σε κάθε έναν από τους εκατοντάδες ηθοποιούς για το τι πρέπει να κάνει ανά πάσα στιγμή και πιάνει μόνο ορισμένα στιγμιότυπα από τη ρουτίνα του καθενός, χτίζοντας έτσι ένα μεγαλύτερο πλάνο, γεμάτο ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες, σαν ένα πίνακα του Ιερώνυμου Μπος. Η 45λεπτη σκηνή στο εστιατόριο είναι εκείνη που ταιριάζει περισσότερο σε αυτή την περιγραφή, όντας η σκηνή με τη μεγαλύτερη λεπτομέρεια, αλλά και η πιο ξεκαρδιστική σε όλη την ταινία.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Πηγή εικόνας: silentlondon.co.uk

Η ταινία του Ζακ Τατί είναι σήμερα ίσως πιο επίκαιρη από ποτέ. Όλα αυτά που ο σκηνοθέτης προειδοποιεί πως πρόκειται να συμβούν στο «Playtime» είναι ήδη μια θλιβερή πραγματικότητα και τα αποτελέσματα είναι συχνά το ίδιο κωμικοτραγικά με εκείνα στην ταινία. Αν μη τι άλλο, ένας σύγχρονος θεατής μπορεί να δει στο «Playtime» ένα κοινωνικό πρόβλημα, πριν αυτό πάρει τις διαστάσεις που έχει σήμερα και να εντοπίσει τι πήγε στραβά, ή μάλλον, τι μπορεί ακόμα να διασωθεί, ούτως ώστε να μη χαθεί εντελώς το ανθρώπινο στοιχείο, που είναι απαραίτητο για την επιβίωσή μας.


Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;