Ο μανιώδης κόσμος του Σίντνεϊ Πίτερσον

Πίτερσον
Στιγμιότυπο από την ταινία, «The Cage» (1947). Πηγή εικόνας: earlymonthlysegments.org

Όντας ένας από τους πρωτοπόρους του κινήματος της Αναγέννησης του Σαν Φρανσίσκο, ο avant-garde σκηνοθέτης, Σίντνεϊ Πίτερσον, δεν γύρισε απλώς εννέα μικρού μήκους ταινίες: έχτισε ένα παράξενο και δελεαστικό σύμπαν μανιώδους σουρεαλισμού, πολιτικού ακτιβισμού και μεταπολεμικής κατάθλιψης, που, με το που εισέλθει κανείς σε αυτό, δύσκολα μπορεί να τον απορρίψει. Το σκηνοθετικό του ύφος, που χαρακτηρίζεται από εξαιρετική αίσθηση του ρυθμού και ένα ειρωνικό χιούμορ (η ταινία του, «The Lead Shoes», 1949, έχει επίτηδες ένα τίτλο που ομοιοκαταληκτεί με εκείνο της ταινίας των Μάικλ Πάουελ και Έμερικ Πρέσμπεργκερ, «The Red Shoes» ή «Τα κόκκινα παπούτσια», που κυκλοφόρησε ένα χρόνο νωρίτερα) και θυμίζει λιγότερο ταινίες της δεκαετίας του 1940 και πολύ περισσότερο μουσικά βίντεο των δεκαετιών του ’80 και ’90, φανερώνοντας έτσι ένα καλλιτέχνη που είναι «μπροστά» από την εποχή του. Η προσέγγισή του, αν και διακρίνεται από κάτι το λόγιο, ισορροπεί μεταξύ του ακαδημαϊκού και της «πιάτσας», με έναν ιδιαίτερα ευφυή τρόπο.

Πίτερσον
Στιγμιότυπο από την ταινία, «The Potted Psalm» (1946). Πηγή εικόνας: www.youtube.com

Απόφοιτος του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας, Μπέρκλεϋ, ο Πίτερσον γύρισε το ντεμπούτο του, «The Potted Psalm» (1946), μαζί με τον επίσης καλιφορνέζο και avantgarde κινηματογραφιστή, Τζέιμς Μπρόουτον. Η μικρού μήκους ταινία, με διάρκεια 18 λεπτά, είναι μία καλή πρώτη γνωριμία με τον εμπνευσμένο κόσμο του σκηνοθέτη και συμπεριλαμβάνει την εξίσου χαρισματική πινελιά του Μπρόουτον. Είναι σκοτεινή, σουρεαλιστική και παράξενα ειλικρινής. «Ήταν η καλύτερη ταινία που έχουμε δει ποτέ,» δήλωσε ένα μοναχικό ζευγάρι στην πρεμιέρα.

Δείτε ολόκληρη την ταινία «The Potted Psalm» (1946) στο YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=pCuWLMrOvqc

Πίτερσον
Στιγμιότυπο από την ταινία, «The Petrified Dog» (1949). Πηγή εικόνας: mubi.com

Οι ταινίες του Πίτερσον, που κυκλοφόρησαν μεταξύ των ετών 1947 και 1954, αποτελούν μία μικρή, αλλά με μεγάλη απήχηση και εξαιρετικά προσωπική εργογραφία. Μέσα στις ταινίες, «Horror Dream» (1947), «The Cage» (1947), «The Petrified Dog» (1949), «Clinic of Stumble» (1948), «Mr. Frenhofer and the Minotaur» (1949), «The Lead Shoes» (1949) και «Architectural Millinery» (1954) έχει αποτυπωθεί σε φιλμ ένα μπαράζ από δυνατές εικόνες: μια γυναίκα χορεύει με μία ατμοσφαιρική καταδυτική στολή στους ρυθμούς ενός Dixieland κομματιού, ένας άντρας παίζει «κουτσό» ντυμένος με ρούχα μικρού κοριτσιού, άνθρωποι σβήνουν από το πλάνο, ένας καλλιτέχνης ζωγραφίζει πάνω σε έναν ανύπαρκτο καμβά, αποτυπώνοντας έτσι τη φύση «όπως πραγματικά είναι», μια νεαρή γυναίκα σκοτώνει κατά λάθος τον εξηντάχρονο εραστή της κάνοντας ξιφασκία, ένας καλλιτέχνης παρατηρεί τον κόσμο γύρω του μέσα από ένα γυάλινο μάτι που παραμορφώνει την όρασή του, ο σπιτονοικοκύρης του προσπαθεί να πυροβολήσει με καραμπίνα το γυάλινο μάτι, το οποίο κυλάει από τη μία άκρη του διαμερίσματος στην άλλη, μια ομάδα καλλιτεχνών περπατάει στο δρόμο, οδεύοντας μπροστά, ενώ όλοι οι άλλοι περπατάνε ανάποδα, προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Πίτερσον
Στιγμιότυπο από την ταινία, «The Lead Shoes» (1949). Πηγή εικόνας: www.sfartistsalumni.org

Δείτε ολόκληρη την ταινία «The Lead Shoes» (1949) στο YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=CXPhZ3nJpX8

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Η εικονογραφία του Πίτερσον είναι γεμάτη κρυφά μηνύματα και όλα μοιάζουν να έχουν μία πολύ συγκεκριμένη ερμηνεία. Το στυλ του, όμως, είναι κάθε άλλο παρά διδακτικό. Με τις περισσότερες προσπάθειες του να έχουν χρηματοδοτηθεί από τη Σχολή Καλών Τεχνών της Καλιφόρνιας (ως μέρος του μαθήματος «Workshop 20» επάνω στη σκηνοθεσία, που δίδασκε εκεί) και έχοντας εργαστεί κάποτε ως σύμβουλος στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης (MoMA), στη Νέα Υόρκη, ο Πίτερσον ήταν όσο αυτάρκης μπορούσε να είναι ένας avantgarde καλλιτέχνης. Ο ταραχώδης κόσμος που μας αποκαλύπτει είναι απλώς ο περίγυρός του με τον τρόπο κατά τον οποίο εκείνος τον αντιλαμβάνεται. Το μεταπολεμικό angst και ο αγώνας του να χτίσει μία ουσιώδη ύπαρξη επάνω στα «χαλάσματα» είναι οι λόγοι πίσω από αυτή τη μανιώδη διήγηση. Από την άλλη, η φετιχιστική προσέγγισή του απέναντι σε διάφορα αντικείμενα (το γυάλινο μάτι, η στολή του δύτη, το «πετρωμένο» σκυλί, κλπ.) δεν είναι υλιστική με καπιταλιστικό τρόπο. Το να εστιάζει κανείς σε πράγματα είναι, απλά, πολλές φορές ασφαλέστερο από το να εστιάζει σε ανθρώπους.

Στιγμιότυπο από την ταινία, «The Cage» (1947). Πηγή εικόνας: beforecinema.blogspot.com

Δείτε ολόκληρη την ταινία «The Cage» (1947) στο YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=f5mHO9JEb48

Ο θάνατος και η αρρωστημένη αγάπη είναι θέματα που συχνά κυριαρχούν στο έργο του Πίτερσον. Πολλοί χαρακτήρες αποκεφαλίζονται ή σκοτώνονται με παρόμοια βάναυσους τρόπους, αλλά συχνά επιστρέφουν στη ζωή πολύ σύντομα. Η φυλάκιση, από την άλλη πλευρά, είναι μάλλον χειρότερη από το θάνατο στις ταινίες του. Στο «Cage», για παράδειγμα, ένα κλουβί είναι το βαρίδι που σέρνει πίσω του ο καλλιτέχνης και το αποστρέφεται περισσότερο και από τον τρελό σπιτονοικοκύρη του με την καραμπίνα ή το ετοιμόρροπο ατελιέ του, το οποίο μπορεί εύκολα να συγυρίσει και να «επαναφέρει» στην τελειότητα. Η διαστροφή, στον αντίποδα, είναι λογικότατη συνέπεια μέσα σε ένα τρελό και συχνά άδικο κόσμο και παρότι είναι λυπηρή, ο Πίτερσον τη βλέπει με κατανόηση.

Στιγμιότυπο από την ταινία, «The Petrified Dog» (1949). Πηγή εικόνας: theblowupmoment.blogspot.com

Δείτε ολόκληρη την ταινία «The Petrified Dog» (1949) στο YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=PuBgBdhVgtc

Η δουλειά του Σίντνεϊ Πίτερσον είναι μία εμπειρία. Οι ταινίες του μπορεί να είναι προϊόντα μιας ταραχώδους εποχής, όμως παραμένουν φρέσκιες σήμερα χάρη, στη δυνατότητα του σκηνοθέτη να μεταφέρει τις ιδέες και τα συναισθήματά του με εξαιρετική καλαισθησία. Το «Cage», όπως και το «Petrified Dog» παραμένουν κομβικά, ως πορτραίτα της ζωής και του αγώνα ενός σύγχρονου καλλιτέχνη.


Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;