6 (ακόμα) σκοτεινά «διαμάντια» της avant-garde που αξίζει να δεις

avant-garde
Πηγή εικόνας: www.the13thfloor.tv

Η ψυχολογία είναι μία επιστήμη που απασχόλησε συχνά την avantgarde, από την εποχή του ντανταϊσμού και του σουρεαλισμού, με τις ταινίες του Λουίς Μπουνιουέλ και του Μαν Ραίη, μέχρι τη μεταπολεμική περίοδο των αμερικανικών underground ταινιών του Κένεθ Άνγκερ και του Κέρτις Χάρινγκτον και αργότερα με τα ψυχολογικά θρίλερ της Σάρα Ντράιβερ, του Ι. Ελίας Μέριγκε και του Nico B. Η σεξουαλική διαστροφή, α λα Μαρκήσιος ντε Σαντ και Λεοπόλντ φον Ζάχερ-Μάζοχ μέσω Σίγκμουντ Φρόυντ και Ρίτσαρντ φον Κράφτ-Έμπινγκ είναι ένα θέμα που επιστρέφει συχνά, τόσο στον avantgarde κινηματογράφο της Γαλλίας, όσο και σε εκείνο της Ιαπωνίας (!). Επιπλέον, ο γοτθικός τρόμος της Φλάννερυ Ο’Κόννορ και της Σίρλεϊ Τζάκσον επηρέασαν κάμποσες avantgarde ταινίες και οδήγησαν στην καθιέρωση του κινηματογραφικού είδους «folk horror», με ταινίες όπως το Βρετανικό, «Wicker Man» (1973). Αυτές είναι μερικές ακόμα ταινίες που μας φανερώνουν αυτή την πτυχή του σινεμά «υψηλής τέχνης», τις οποίες αξίζει να δει όποιος θέλει να γνωρίσει το βίαιο και σκοτεινό σύμπαν του ψυχολογικού τρόμου, σε μορφή κινηματογραφικού ποιήματος:

Unglassed Windows Cast a Terrible Reflection (1953)

Δείτε ολόκληρη την ταινία στο YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=1Gyu28KYOac

Η πρώιμη, 30λεπτη ταινία του Σταν Μπράκατζ με τον παράξενα απειλητικό τίτλο, «Unglassed Windows Cast a Terrible Reflection», αποτέλεσε σημείο αναφοράς για τις αμέτρητες ταινίες τρόμου που κυκλοφόρησαν μέσα στις δεκαετίες του 1960 και 1970. Γυρισμένη στη γενέτειρα του σκηνοθέτη, το Ντένβερ, η ταινία έχει όλα τα συστατικά που φτιάχνουν μια εξαιρετική ταινία slasher: τέσσερις νέοι άντρες και δύο νέες γυναίκες μένουν με το αυτοκίνητο στη μέση της ερήμου και στην προσπάθειά τους να βρουν βοήθεια, ανακαλύπτουν ένα μισογκρεμισμένο ξύλινο σπίτι, δίπλα σε ένα εγκαταλελειμμένο ορυχείο. Μία από τις γυναίκες αρχίζει να εξερευνά το ορυχείο και κατά τη διάρκεια της εξερεύνησης οι δύο άντρες θαυμαστές της έρχονται σε σύγκρουση για το ποιος θα τη διεκδικήσει, με τη διαμάχη μεταξύ τους να γίνεται ολοένα και πιο βίαιη. Αν και ο διάλογος εδώ, όπως και σε όλες τις άλλες ταινίες του avant-garde κινηματογραφιστή, απουσιάζει εντελώς, η ατμόσφαιρα που δημιουργείται είναι ζοφερή και απειλητική, και η ταινία ανήκει ξεκάθαρα στο είδος του ψυχολογικού τρόμου, καθώς ο εχθρός δεν είναι ένας ψυχοπαθής δολοφόνος, αλλά οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές και η σύγχυση και ο φόβος που αρχίζουν να κυριαρχούν μέσα τους. Η ταινία είναι ασπρόμαυρη και έχει γυριστεί σε φιλμ 16 χιλιοστών.

avant-garde
Πηγή εικόνας: mubi.com

Aleph (1958-1976)

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Δείτε ολόκληρη την ταινία στο YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=8sydvpbb_V8

Η 10λεπτη, πρωτο-ψυχεδελική avant-garde ταινία του Γουάλας Μπέρμαν, «Aleph», πήρε στο σκηνοθέτη παραπάνω από 10 χρόνια για να την ολοκληρώσει, και όπως το θέτει και ο Σταν Μπράκατζ, αποτελεί «τον μοναδικό οραματισμό της δεκαετίας του ’60 που [γνωρίζουμε]». Το «Aleph», που έχει πάρει τον τίτλο του από το πρώτο γράμμα της εβραϊκής αλφαβήτου, είναι ένας διαλογισμός του σκηνοθέτη επάνω στη ζωή, το θάνατο, το μυστικισμό, την πολιτική και όλες τις πτυχές της πραγματικότητας εκείνης της περιπετειώδους δεκαετίας που μπορεί να σκεφτεί ο ανθρώπινος νους. Τεχνικά, ο Μπέρμαν χρωστάει πολλά στον Μπράκατζ και τον Κένεθ Άνγκερ, όμως παρά τις αναφορές του από την Καμπάλα ως τον Ουίλιαμ Μπάροουζ, η ταινία είναι αυθεντική και έχει επηρεάσει ίσο αριθμό καλλιτεχνών με εκείνο όσων την έχουν επηρεάσει. Ενώ θα ήταν εξαιρετικά περιοριστικό να βάλουμε το «Aleph» μόνο κάτω από την κατηγορία των ταινιών ψυχολογικού τρόμου, η πρώτη και η τελευταία σκηνή της, που μας δείχνει ένα πρεζόνι να «βαράει» τη δόση του στο μπάνιο του, στη Νέα Υόρκη, δίνει μία ζοφερή αίσθηση στην ταινία που της επιτρέπει να συγκριθεί άνετα με τις καλύτερες του είδους.

Πηγή εικόνας: somethingaboutsilence.wordpress.com

Okasareta Hakui (Violated Angels) (1967)

Δείτε ολόκληρη την ταινία στο Internet Archive: https://archive.org/details/violated.-angels.-dvdrip.-koji.-wakamatsu.-1967-all-zine

Με όλες τις αναφορές της στην avantgarde λογοτεχνία του Μαρκήσιου ντε Σαντ και του Γιασουνάρι Καβαμπάτα και τις εναλλαγές της από ασπρόμαυρες σε έγχρωμες λήψεις, το «Okasareta Hakui» ή «Violated Angels» στα Αγγλικά, του Κότζι Γουακαμάτσου, είναι στην ουσία μια αντι-πολεμική ταινία για τον πόλεμο στο Βιετνάμ. Η ιστορία θέλει ένα βετεράνο να εισβάλει σε ένα νοσοκομείο κάπου στην Ιαπωνία και να σκοτώνει ή να βιάζει μία-μία τις νοσοκόμες που εργάζονται εκεί. Οι νοσοκόμες περιγράφονται ως «λευκοί άγγελοι» και ο άγνωστος εισβολέας μοιάζει να τις ξεκληρίζει χωρίς λόγο, κάτι το οποίο ενίοτε συμβαίνει σε περίοδο πολέμου. Η ταινία έχει μπόλικες σκηνές με αίμα και γυμνό και ο Γουακαμάτσου φαίνεται να χρησιμοποιεί το χρώμα ως τακτική σοκ, δείχνοντάς μας το χαρακωμένο πτώμα ενός «λευκού αγγέλου» σε έγχρωμο πλάνο, ενώ σχεδόν όλη η υπόλοιπη ταινία είναι ασπρόμαυρη. Το σενάριο είναι βασισμένο στα εγκλήματα που διέπραξε ο βιαστής και κατά συρροή δολοφόνος, Ρίτσαρντ Σπεκ, στο Κοινοτικό Νοσοκομείο του Νότιου Σικάγο, τον Ιούλιο του 1966.

avant-garde
Πηγή εικόνας: japanonfilm.files.wordpress.com

Tomato Kechappu Kōtei (Emperor Tomato Ketchup) (1971)

Δείτε ένα απόσπασμα από την ταινία στο YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=-O2-7coon00

Η μικρού μήκους avantgarde ταινία του Σούτζι Τεραγιάμα,«Tomato Kechappu Kōtei» (Emperor Tomato Ketchup), κυκλοφόρησε σε δύο εκδοχές, μία 27λεπτη το 1971 και μία 75λεπτη μόλις το 1996, η οποία αποτελεί το «director’s cut». Αόριστα βασισμένη στα γραπτά του Μαρκήσιου ντε Σαντ, η ταινία του Τεραγιάμα είναι γνωστή για τον εξτρεμισμό και τις σκηνές γυμνού που περιέχει. Το τολμηρό σενάριο διαδραματίζεται σε ένα μέλλον όπου τα παιδιά μιας χώρας έχουν κάνει πραξικόπημα ενάντια στο καθεστώς των «μεγάλων» και κάτω από το νέο Σύνταγμα, «Tomato Ketchup» (το αγαπημένο δηλαδή φαγητό των μικρών παιδιών), μπορούν, βάσει νόμου, να ζητήσουν ό,τι πιο ακραίο θέλουν από εκείνους και συχνά εμπλέκονται σε σαδομαζοχιστικά όργια με ενήλικους άντρες και γυναίκες. Το καστ της ταινίας αποτελείται από αληθινά παιδιά ή νάνους και η ταινία σοκάρει περισσότερο απ’ όλα γιατί οι ηθοποιοί μιμούνται τις κινήσεις και τις εκφράσεις των μικρών παιδιών όταν κάνουν πράγματα που μόνο τα διεστραμμένα μυαλά των μεγάλων θα μπορούσαν να σκεφτούν. Ο δίσκος της Βρετανικής indie μπάντας, Stereolab, «Emperor Tomato Ketchup» (1996), έχει πάρει τον τίτλο της από την ταινία του Τεραγιάμα.

avant-garde
Πηγή εικόνας: www.pinterest.com

Where Evil Dwells (1985)

Δείτε ολόκληρη την ταινία στο YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=TqohSrb_jCc

Η 28λεπτη ταινία του Τόμι Τέρνερ και του Ντέιβιντ Βοϊνάροβιτς ανήκει στο είδος «No Wave» που άνθισε κατά τη δεκαετία του 1980 στη Νέα Υόρκη, και ιδιαίτερα στη μποέμ γειτονιά του Γκρίνουιτς Βίλατζ. Χαώδες και εφιαλτικό, το «Where Evil Dwells» βασίζεται στη διαβόητη υπόθεση δολοφονίας του 1985 στο Λονγκ Άιλαντ, όπου ένα φρικιό σκότωσε το 17χρονο φίλο του, κάνοντας μια τελετή στο όνομα του Σατανά. Η ταινία, εκτός από τον Ντέιβιντ Βοϊνάροβιτς, που έμελλε να φύγει νέος από τον ιό του AIDS, συμπεριλαμβάνει στο καστ της τον εικαστικό, Τζο Κόλμαν και τη τότε-γυναίκα του, Νάνσυ. Χωρίς ιδιαίτερη πλοκή και μερικές φορές με επίτηδες φτωχό χειρισμό της κάμερας, η ταινία χαρακτηρίζεται από μια παγερή και συχνά τρομαχτική ατμόσφαιρα που δεν στηρίζεται σε γκορ και εικόνες έντονης βίας. Είναι κάτι σαν ψυχεδελικό τριπ στην Κόλαση, που δεν λέει να τελειώσει.

avant-garde
Πηγή εικόνας: www.eai.org

Black Hearts Bleed Red (1991)

Δείτε ολόκληρη την ταινία στο YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=Kkox7-sfdgQ&t=20s

Η 16λεπτη ταινία, «Black Hearts Bleed Red» είναι η μοναδική που έχει σκηνοθετήσει η avant-garde σκηνοθέτις, Τζέρι Κέιν Ρόσι, και βασίζεται στο διήγημα, «A Good Man is Hard to Find» (1965) από την ομότιτλη συλλογή της Φλάννερυ Ο’Κόννορ. Η κλασσική ιστορία τρόμου από τον αμερικανικό Νότο πραγματεύεται την άτυχη συνάντηση μιας μεσοαστικής οικογένειας με έναν φιλόσοφο-κατά συρροή δολοφόνο, τον οποίο ενσαρκώνει εδώ ο εικαστικός καλλιτέχνης, Τζο Κόλμαν. Η παρουσία του Κόλμαν, του οποίου η ζωγραφική παρουσιάζει μία εμμονή με τους κατά συρροή δολοφόνους, φαίνεται να ασκεί κάποια επιρροή, όσο αφορά την αισθητική της ταινίας. Το τραγούδι της Bessie Smith με τον ίδιο τίτλο με το διήγημα της Ο’ Κόννορ, παίζει και αυτό στο φόντο. Είναι μία σχεδόν συμβατική διασκευή μιας πασίγνωστης στο αμερικανικό κοινό ιστορίας, όμως η μεταφορά της, στα χέρια της Ρόσι της δίνει ψυχή και μία μαύρη καρδιά που αιμορραγεί πηχτό κόκκινο αίμα.

avant-garde
Πηγή εικόνας: mubi.com

Αν και από διαφορετικές περιόδους και δημιουργούς με εντελώς διαφορετικές ιδιοσυγκρασίες, οι ταινίες που συμπεριλαμβάνονται σε αυτή τη λίστα έχουν μεταξύ τους πολλά κοινά σημεία. Κάποιοι από τους σκηνοθέτες μπορεί να είναι λιγότερο γνωστοί, ακόμα και στα πλαίσια της avant-garde κοινότητας, που ήδη έχει περιορισμένο κοινό, όμως οι ταινίες χρησιμοποιούν τις αφηγηματικές τεχνικές των ταινιών ψυχολογικού τρόμου με αρτιότητα. Όπως συνήθως συμβαίνει, οι avant-garde και οι underground ταινίες αυτές αποτέλεσαν πρόδρομο για αργότερες ταινίες αλλά και μεταγενέστερα κινηματογραφικά είδη, με πολύ μεγαλύτερο κοινό και budget. Ταινίες όπως το «Unglassed Windows Cast a Terrible Reflection» του Μπράκατζ ή το «Black Hearts Bleed Red» αποτελούν τρανά παραδείγματα αυτού του φαινομένου, καθώς η επιρροή τους επάνω σε ταινίες του Χόλυγουντ είναι εμφανής μέχρι και σήμερα.


Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;