«Ο Πύργος» του Φραντς Κάφκα: Αξίζει τελικά να το διαβάσω;

Ο Πύργος

Ως προς την πλοκή του έργου, στην αρχή της ιστορίας βλέπουμε τον πρωταγωνιστή, που αποκαλείται K., να φτάνει στο χωριό του Πύργου ως χωρομέτρης. Από την πρώτη στιγμή της παραμονής του στο πανδοχείο του χωριού καθίσταται σαφές πως ο Κ. επιθυμεί να φτάσει στον Πύργο. Όλα κι όλοι όμως φαίνεται να συνωμοτούν εναντίον του…

Ο λόγος του Κάφκα βασίζεται συχνά σε αντιφάσεις και αμφισημίες. Οι ήρωες δεν ψυχογραφούνται με απόλυτα καθαρό τρόπο και ο αναγνώστης δε μπορεί να τους αξιολογήσει ως καλούς ή κακούς, ούτε και μπορεί σε κάθε περίπτωση να είναι βέβαιος για τα κίνητρα ή τα συναισθήματά τους. Ο αναγνώστης, επίσης, δε μπορεί να είναι σίγουρος για το τι εμποδίζει τον Κ. να φτάσει στον Πύργο. Η ίδια του επιθυμία είναι παράλογη; Μήπως οι κάτοικοι του χωριού συνδράμουν στη ματαίωση του στόχου του; Μήπως δε φταίει κανένας άλλος πέρα από τη χαώδη και σκληρή γραφειοκρατία; Μήπως συμβαίνουν όλα αυτά μαζί;

Ο Κάφκα σε πολλά χωρία του κειμένου σκιαγραφεί την απροσδιοριστία και την παραλογία του γραφειοκρατικού μηχανισμού, ο οποίος δείχνει να ρυθμίζει τα πάντα, αλλά να μην προσφέρει τίποτα. Παράλληλα, βλέπουμε τους χωρικούς να αποδέχονται αυτό τον μηχανισμό, δίχως να ενδιαφέρονται αν ο τελευταίος τους ωφελεί σε κάτι ή όχι. Ο Πύργος είναι απρόσιτος για τους περισσότερους κατοίκους, ενώ η επαφή με αυτόν γίνεται μέσω διαμεσολαβητών-υπηρεσιακό προσωπικό του Πύργου. Στο έργο του Κάφκα έχουν δοθεί πολλές ερμηνείες, μία από τις οποίες είναι η θεολογική-φιλοσοφική. Από αυτή τη σκοπιά, λοιπόν, ο Πύργος φαίνεται να συμβολίζει την απρόσιτη θεότητα.

Ο Πύργος

Μία άλλη σκοπιά ερμηνείας του έργου -και ίσως η κυρίαρχη- είναι η κοινωνική. Η πυρετώδης, και σχεδόν θα λέγαμε εμμονική, επιθυμία του Κ. να φτάσει στον Πύργο, η προσήλωσή του σε αυτόν τον στόχο όταν όλα δείχνουν πως είναι απατηλός, και το μόνιμο άγχος του, τη στιγμή που είναι ένας ξένος σε έναν άγνωστο τόπο, «συνοψίζουν την άποψη του Κάφκα για την αποξένωση και το άγχος που κυριαρχούν στον εικοστό αιώνα». Ο Πύργος κινείται στο χώρο του φανταστικού, αλλά στην ουσία αποτελεί «μια ρεαλιστική μελέτη των σχέσεων ανάμεσα στην κοινωνία και το άτομο».

Είναι λοιπόν ο Κ. πολύ μικρός κι ασήμαντος για να φτάσει στους ανθρώπους του Πύργου; Τα μέλη του Πύργου κερδίζουν κάποια εύνοια ή είναι και τα ίδια θύματα του ασφυκτικού και μικρόψυχου γραφειοκρατικού συστήματος, στο οποίο ανήκουν κι εκπροσωπούν; Η διοίκηση του Πύργου τελικά βελτιώνει ή δυσχεραίνει τη ζωή αυτής της μικροκοινωνίας; Η παντοδύναμη εξουσία του Πύργου επιβάλλεται στους χωρικούς ή μήπως αυτοί τη δημιούργησαν εξαρχής και τη συνετέλεσαν στην πορεία; Μήπως όμως κι ο κόσμος που ζούμε σήμερα είναι το ίδιο χαώδης; Μήπως κι εμείς αγωνιούμε καθημερινά να φτάσουμε σε κάτι που δε μπορούμε εξ’ ολοκλήρου να προσδιορίσουμε; Τι έχει μεγαλύτερη σημασία: οι άνθρωποι ή οι στόχοι μας; Τα συναισθήματα ή οι σκέψεις μας; Ο Κ. γίνεται θύμα μιας σκληρής γραφειοκρατίας ή μήπως φταίει ο ίδιος για την ίδια του την επιθυμία, η οποία τον έχει αλλοτριώσει; Μήπως φταίμε κι εμείς σαν τον Κ.;

Ο ΠύργοςΤο έργο του Κάφκα γεννά πολλαπλά ερωτήματα. Η αφήγηση και ο λόγος είναι τέτοιος που ο αναγνώστης δε μπορεί να καταλήξει κάπου συγκεκριμένα. Αντίθετα, αναστοχάζεται τα δεδομένα, με διαφορετικούς ίσως τρόπους τη φορά. Ο συγγραφέας δεν απαντά στα ερωτήματα που θέτει. Στην πραγματικότητα, «όποιος θέλει να αποκρυπτογραφήσει το κείμενο του Κάφκα και να συμπληρώσει τα “κενά” του, πρέπει να λάβει μέρος ενεργά στο παιχνίδι».

Σπάνια, πάντως, συγγραφείς έχουν καταφέρει να δημιουργήσουν μια τόσο ζοφερή και δυσοίωνη ατμόσφαιρα στο έργο τους, με τον τρόπο που την δημιουργεί ο Κάφκα. Διαβάζοντας τον Πύργο, διατηρείς τη μόνιμη αίσθηση ενός σκοτεινού, χιονισμένου και κρύου τοπίου. Ο συγγραφέας καταφέρνει να μεταφέρει τον αναγνώστη στο χωριό του Πύργου, χωρίς μάλιστα μακροσκελείς περιγραφές τοπίων ή εσωτερικών χώρων, που εκτείνονται σε σελίδες.

Μέσα λοιπόν σε μία σκοτεινή ατμόσφαιρα, με μία απροσδιοριστία χαρακτήρων και γεγονότων και μία αφήγηση που είναι γεμάτη από αντιθέσεις και αμφισημίες, ο αναγνώστης καλείται να εξάγει τα συμπεράσματα, αλλά κυρίως να θέσει προβληματισμούς στον ίδιο του τον εαυτό. Κι όλα αυτά συμβαίνουν τη στιγμή που το έργο είναι ημιτελές. Φτάνοντας στις τελευταίες σελίδες, διαβάζουμε δύο διαφορετικές εκδοχές του τέλους του έργου, στο οποίο όμως δεν υπάρχει κλείσιμο της ιστορίας. Δε μαθαίνουμε ποτέ, για παράδειγμα, αν ο Κ. μπήκε στον Πύργο, ούτε τι συνέβη ανάμεσα σε αυτόν και τους υπόλοιπους χαρακτήρες. Αξίζει επομένως κανείς να διαβάσει τον Πύργο;

Η απάντηση στην ερώτηση αυτή είναι: και βέβαια ναι! Πέρα του ότι η καταθλιπτική και παγωμένη ατμόσφαιρα στο έργο είναι μοναδική, το συγκεκριμένο κείμενο αποτελεί έναυσμα έντονου στοχασμού τόσο απέναντι στην ίδια τη λογοτεχνική του φύση όσο και στο ζήτημα της σχέσης της κοινωνίας με τον άνθρωπο. Ο Πύργος ως ανάγνωσμα έχει χαρακτηριστεί «βαρύ» και «δύσκολο». Σίγουρα, ωστόσο, για αρκετούς αναγνώστες αυτό ακριβώς αποτελεί δέλεαρ και πρόκληση συνάμα. Τα οφέλη της ανάγνωσης του συγκεκριμένου έργου υπερβαίνουν κατά πολύ την εκτίμηση της «βαρύτητας», ενώ η Καφκική αφήγηση καταλήγει να συναρπάσει.

Ο Πύργος, εξάλλου, θεωρείται από πολλούς το αριστούργημα του Κάφκα. «Με τον Πύργο, περισσότερο από ό,τι με οποιοδήποτε άλλο έργο του Κάφκα, γίνεται προφανές γιατί ο συγγραφέας αυτός έχει αποκτήσει τη φήμη ενός από τους μεγαλύτερους οραματιστές της λογοτεχνίας του αιώνα μας».

Σημείωση: Τα αποσπάσματα σε εισαγωγικά έχουν αντληθεί από τα οπισθόφυλλα των βιβλίων του έργου, που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Κέδρος και Ροές. Το παρόν άρθρο σε καμία περίπτωση δεν εξαντλεί την ανάλυση του έργου, ενώ στοιχεία υποκειμενισμού είναι πιθανό να εμπεριέχονται επίσης. Για τον Πύργο του Κάφκα μπορείτε να διαβάσετε κι εδώ: https://www.maxmag.gr/book/o-pyrgos-tou-franz-kafka/

Παρόμοια άρθρα που μπορεί να σ’ενδιαφέρουν:


SHARE:

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG

Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Πτυχιούχος Ψυχολογίας του Α.Π.Θ. με μεγάλη αγάπη για τη λογοτεχνία.

Αφήστε το σχόλιο σας

Το MAXMAG είναι ένα περιοδικό που μπήκε δυναμικά στο χώρο της διαδικτυακής ενημέρωσης. Κοινό όλων: η αγάπη για την αρθρογραφία, την οποία ο καθένας ξεχωριστά τη συνδέει με το αντικείμενο που γνωρίζει καλά και, συνήθως, έχει σπουδάσει.

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG