Χέρια Μικρά, μια εντυπωσιακή νουβέλα για το τραύμα, την απώλεια, την ανάγκη να ανήκεις

Χέρια Μικρά

Χέρια Μικρά του Andres Barba

Καθηλωτικό, σπαρακτικό, σκοτεινό. Τελικά, ανθρώπινο.

Μια εντυπωσιακή νουβέλα για το τραύμα, την απώλεια, την ανάγκη να ανήκεις. Θέλουμε να πιστεύουμε σε έναν κόσμο που είναι ασφαλής, σταθερός και δίκαιος. Ο κόσμος όμως δεν είναι πάντα ασφαλής, σταθερός, ούτε δίκαιος. «Ο πατέρας σου πέθανε επιτόπου, η μητέρα σου είναι σε κώμα». Μετά το αυτοκινητικό δυστύχημα, το γυαλί της λογικής σπάει, η εφτάχρονη Μαρίνα αιμορραγεί και εγκλωβίζεται σε ένα θραύσμα μουδιασμένου παρόντος. Το μέλλον παύει να υπάρχει σαν κάτι που μπορεί να σηκώσει τα χέρια της και να το αρπάξει. Έρχεται και την αρπάζει αυτό. «Θα πας να ζήσεις σ’ ένα καινούριο σπίτι, θα δεις, με άλλα κορίτσια, είναι πολύ ωραίο μέρος…».

Η Μαρίνα προσπαθεί να ξαναβρεί τα κομμάτια της. Δεν είναι εύκολο για έναν συγγραφέα να πετύχει τόσο καλή εναρμόνιση ανάμεσα σε πλοκή και αφήγηση. Τα κομμάτια είναι παντού. Και είναι λογοτεχνικά υπέροχα. Η εναλλασσόμενη εστίαση της Μαρίνας και των άλλων κοριτσιών του ορφανοτροφείου αναδεικνύει τις αντιθέσεις, συνθέτει μια πληρέστερη εικόνα που παραμένει σκοτεινή γιατί μοιάζει με την πραγματικότητα, θολή γιατί η πραγματικότητα είναι αβέβαιη, μοναδική γιατί έχουμε να κάνουμε με την πραγματικότητα των παιδιών. Παρ’ όλα αυτά, πρέπει να σημειώσουμε ότι η αφήγηση δεν παίρνει τη μορφή εσωτερικού μονολόγου των κοριτσιών. Ο συγγραφέας, αν και αδιαφανής, κάνει αισθητή την παρουσία του καθώς κατασκευάζει την αντίληψη των ηρωίδων του.

«Μέχρι και τα μάτια της φαίνονταν να έχουν αλλάξει χρώμα. Είχαν κάτι το προκλητικό και ερμητικό συγχρόνως, λες και η μάχη γινόταν μόνο μέσα της και ένιωθε απόλυτη αδιαφορία για ό,τι συνέβαινε γύρω της».

Μία κεντρική αντίθεση, την οποία εξυπηρετεί και η εναλλασσόμενη εστίαση, είναι ανάμεσα στο άτομο και την ομάδα, στη Μαρίνα και τα υπόλοιπα κορίτσια. Δεν είναι τυχαίο που τα τελευταία προβάλλονται σαν μία ενιαία φωνή στην αφήγηση. Η εξάλειψης της ταυτότητας του κάθε κοριτσιού γίνεται εμφανής από την πρώτη μέρα που η Μαρίνα φτάνει στο ορφανοτροφείο. «Σήμερα θα ξαπλώσεις νωρίς, γιατί αύριο επιστρέφουν όλες οι άλλες…». Γίνεται ακόμη πιο έκδηλη όταν ο συγγραφέας παρουσιάζει τα ονόματα των κοριτσιών, που είναι γραμμένα στην ντουλάπα του χιτώνα, «Ντιάνα, Μαρσέλα, Χούλια…», και η Μαρίνα τα διαβάζει σαν να είναι μία λέξη «Ντιαναμαρσελαχουλια…».

Advertisement

Όλες οι άλλες, λοιπόν, και η Μαρίνα. Η διαφορετική, που κρατά το μυστικό και την κούκλα της. Ό,τι ξεχωρίζει συχνά φοβίζει. Κι ό,τι φοβίζει δεν είναι σπάνιο να γοητεύσει. Καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας παρακολουθούμε τον θαυμασμό των κοριτσιών και τον φόβο απέναντι στο καινούριο κορίτσι, μια συμπεριφορά, θα λέγαμε, προσέγγισης-αποφυγής.

Πρέπει να δεχθούμε όμως αυτήν την αντίθεση, τουλάχιστον ως ένα βαθμό. Η αγάπη και το μίσος είναι συχνά οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Δε μπορείς να το σπάσεις. Μπορείς να το αναποδογυρίσεις. Κορόνα ή γράμματα; Σίγουρα εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με την τύχη της στιγμής. Το πλαίσιο όπου τοποθετείται η ιστορία, ένα ορφανοτροφείων θηλέων, το παρελθόν γεμάτο τραύματα, εγκατάλειψη, και, τέλος, η ομαδική επιρροή όπου το άτομο δεν επιτίθεται μόνο του παρά αποτελεί το δάχτυλο μιας μεγάλης γροθιάς, καθορίζουν την πλευρά του νομίσματος. Θα είναι λάθος, ωστόσο, να νομίσουμε πως πρόκειται για απόλυτη κατάληξη. Η όψη μπορεί να γυρίσει οποιαδήποτε στιγμή και τόσο γρήγορα που τελικά μίσος και αγάπη να γίνουν ένα.

Άλλωστε, ο άνθρωπος, οποιασδήποτε ηλικίας, δε μοιάζει με την ασπρόμαυρη διχρωμία του καλού και του κακού, παρά αντικατοπτρίζει ένα πολύχρωμο καμβά με απίστευτα σχέδια και αποχρώσεις. Αυτό αποτελεί τόσο μια επιβεβαιωμένη πραγματικότητα όσο και μια “λογοτεχνική” πραγματικότητα, που έχει δημιουργήσει ο συγγραφέας μέσα από το έργο του. Αν σε τελική ανάλυση δεχθούμε την ψυχαναλυτική προσέγγιση του ατόμου, το χάδι μπορεί να κρύβει θυμό, το χαστούκι τρυφερότητα, και τις περισσότερες φορές η πραγματικότητα είναι τόσο καλά κρυμμένη που, όταν αποκαλύπτεται, μοιάζει με παραλογία.

Χέρια Μικρά

Το διφορούμενο στοιχείο που υφαίνεται στην αφήγηση μοιάζει επίσης να αποτελεί μία ευφυέστατη προσπάθεια του συγγραφέα να αντικατοπτρίσει τον παιδικό κόσμο. Τις περισσότερες φορές τα λόγια δεν αρκούν, χρειάζεται ευαισθησία να ανιχνεύσουμε τα νοήματα του παιδιού σε μία ζωγραφιά, ένα παιχνίδι, ένα χαμόγελο. Έτσι και στο κείμενο κατανοούμε τον κόσμο των παιδιών μέσα από τα γλωσσικά παιχνίδια, τα οποία αναδεικνύουν μια αφήγηση που μοιάζει με συννεφιασμένο ουρανό. Μπορεί να προμηνύει βροχή, ήλιο ή τίποτα. Η λογοτεχνική ατμόσφαιρα σκοτεινιάζει κι εμείς αιωρούμαστε ανάμεσα στον ουρανό και τη γη, την πραγματικότητα και τον εφιάλτη, το λογικό και το άλογο. Δε θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά. «Ο πατέρας μου πέθανε στο ατύχημα και μετά η μητέρα μου στο νοσοκομείο». Ο συγγραφέας φαίνεται να έχει πλήρη συνείδηση του τι γράφει και πώς ακριβώς το γράφει.

Advertisement

Σχετικά με τα σύμβολα του κειμένου, είναι αναγκαίο να επικεντρωθούμε λίγο στην κούκλα της Μαρίνας. Αναζητώντας απεγνωσμένα κάτι που θα την κρατήσει σε μια πραγματικότητα που καταρρέει, αγαπάει από την πρώτη στιγμή την κούκλα που της χαρίζει η ψυχολόγος. Η κούκλα είναι το απτό, το υπαρκτό απέναντι στο απροσδιόριστο και το ασαφές. Ο ψυχικός πόνος βρίσκει μια πηγή εκτόνωσης και η Μαρίνα δεν αργεί να ταυτιστεί με την κούκλα της. Λέει άλλωστε: «σε λένε όπως εμένα. Μαρίνα». Την ακουμπά ψάχνοντας ένα τρόπο να καλύψει τη δική της ανάγκη για επαφή. Τη φροντίζει όπως οι γονείς της φρόντιζαν εκείνη. Την εμπιστεύεται γιατί τουλάχιστον η κούκλα είναι βέβαιη.

Χέρια ΜικράΏσπου τα κορίτσια του ιδρύματος «σκοτώνουν» την κούκλα. Τη διαμελίζουν και τη θάβουν δίπλα στην κάμπια που σκότωσε η Μαρίνα. Εδώ έχουμε μάλλον να κάνουμε με στοιχείο πλοκής. Η κούκλα πρέπει να πεθάνει για να συνειδητοποιήσει η Μαρίνα πως είναι διαφορετική και να βρει ένα τρόπο να καλύψει την απώλεια. Επινοεί, έτσι, ένα παιχνίδι «στους κανόνες του οποίου υποβόσκει μια έμμονη βία». Η ζωή του ιδρύματος χωρίζεται στη μέρα και τη νύχτα. Και τη νύχτα οι κούκλες ζωντανεύουν. Μέχρι που θα έρθει η σειρά της Μαρίνας να «παίξει» την κούκλα…

Οι προκαταλήψεις είναι περιττές. Τα Χέρια Μικρά δεν είναι από τα έργα που σε ταξιδεύουν. Είναι από εκείνα που σε μεθούν και σε εγκλωβίζουν στις σελίδες τους. Το τέλος σκόπιμα θα παραλείψουμε να το σχολιάσουμε για να μην προϊδεάσουμε όσους δεν το έχουν διαβάσει. Οι τελευταίοι αφήστε απλώς τον λόγο του συγγραφέα να σας παρασύρει σε έναν κόσμο όπου οι «μεγάλοι» δεν έχουν ιδέα για το τι μπορούν να κάνουν τα χέρια μικρά.

 

Το βιβλίο Χέρια Μικρά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μετάφραση της Βασιλικής Κνήτου.  

Ημερομηνία Έκδοσης: 15/02/2018.

Advertisement

Σελίδες: 120

Σημείωση:

Όταν τελείωσα το Χέρια Μικρά, έφερα αντανακλαστικά στον νου μου τον Άρχοντα των Μυγών του Γουίλιαμ Γκόλντινγκ. Ο νομπελίστας συγγραφέας καταπιάνεται εξίσου με την παιδική ψυχοσύνθεση, την επιρροή των ομάδων, τη βία και τα ένστικτα. Στο έργο του Γκόλντινγκ παρακολουθούμε μία ομάδα αγοριών σε ένα τροπικό νησί. Ο τρόπος αφήγησης, επίσης, και η δόμηση της πλοκής δε μοιάζουν με αυτή του Andres Barba. Ωστόσο, όσοι βρήκαν ενδιαφέροντα τα κεντρικά θέματα από το Χέρια Μικρά, σίγουρα θα μπορούσαν να απολαύσουν και τον Άρχοντα των Μυγών.


SHARE:

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG

Advertisement

Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Πτυχιούχος Ψυχολογίας του Α.Π.Θ. με μεγάλη αγάπη για τη λογοτεχνία.

Αφήστε το σχόλιο σας

Το MAXMAG είναι ένα περιοδικό που μπήκε δυναμικά στο χώρο της διαδικτυακής ενημέρωσης. Κοινό όλων: η αγάπη για την αρθρογραφία, την οποία ο καθένας ξεχωριστά τη συνδέει με το αντικείμενο που γνωρίζει καλά και, συνήθως, έχει σπουδάσει.

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG