“Το ημερολόγιο ενός τρελού” του Νικολάι Γκόγκολ

το ημερολόγιο ενός τρελού

Στο Ημερολόγιο ενός τρελού του Νικολάι Γκόγκολ διαβάζουμε για έναν χαμηλόβαθμο υπάλληλο γραφείου, ο οποίος οδηγείται σταδιακά στο παραλήρημα, τη μεγαλομανία και τελικά στο ψυχιατρείο–φρενοκομείο, αν είναι να διατηρήσουμε και τον όρο της εποχής. Ο ασφυκτικός κλοιός του γραφειοκρατικού καθεστώτος δίνει το παρόν και στο συγκεκριμένο έργο του Νικολάι Γκόγκολ. Ο ήρωας, καθηλωμένος στον πάτο της κοινωνικής διαστρωμάτωσης, με τη φτώχεια και την αφάνεια που αυτή συνεπάγεται, ερωτεύεται την κόρη του διευθυντή του. Καθώς όμως αυτή –ανήκουσα στην αριστοκρατία- είναι απλησίαστη για τον ίδιο, ο ήρωας καταφέρνει να μάθει περισσότερα για τη ζωή της μέσα από την αλληλογραφία του σκύλου της με έναν άλλο σκύλο-φίλο (!)

Αποφεύγοντας να προϊδεάσουμε όσους δεν έχουν διαβάσει το έργο, θα παραλείψουμε το κομμάτι της αλληλογραφίας και όσων διαδραματίζονται μετέπειτα στην πλοκή. Σταδιακά πάντως βλέπουμε την απελπισία, τη μεγαλομανία και τις παραισθήσεις του ήρωα να εντείνονται. Προκειμένου οι αναγνώστες να πάρουν μία ιδέα:

«Είπαν πως έρχεται ο διευθυντής. Πολλοί απ’ τους υπαλλήλους έτρεξαν ποιος να πρωτοπεράσει για να μοστράρουν ο καθένας στα μούτρα του, αλλά εγώ ούτε που σάλεψα. Όταν περνούσε απ’ το τμήμα μας, όλοι ανασκουμπώθηκαν. Εγώ ωστόσο έμεινα όπως ήμουν! Τι διευθυντής; Εγώ να σηκωθώ μπροστά του; Ποτέ!» (από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου, εξαντλημένη έκδοση).

Μέσα λοιπόν στην ψυχωτική του κατάσταση, ο ήρωας καταλήγει… στην Ισπανία. Η Ισπανία όμως ανακαλύπτει πως είναι πολύ παράξενη χώρα. Γιατί οι άνθρωποι τον λούζουν με κρύο νερό; Γιατί τον χτυπάνε; Γιατί δεν τον ακούνε; Γιατί τον βασανίζουν;

Το Ημερολόγιο ενός τρελού είναι γραμμένο σε πρώτο ενικό πρόσωπο, πράγμα που δεν συναντάται στα υπόλοιπα έργα του Γκόγκολ. Η αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο «επιτρέπει στον αναγνώστη να δει την ψυχική κατάρρευση βήμα προς βήμα και όχι την προβολή του από το εξωτερικό». Και πράγματι, χάρη στην ικανότατη πένα του συγγραφέα, διαβάζουμε την ιστορία μέσα από την οπτική αντίληψη του ήρωα, μέσα από το ημερολόγιο του παραλόγου του.

Το κείμενο είναι ευχάριστο στην ανάγνωση, σαρκαστικό, καυστικό και –άριστα- αποδιοργανωμένο. Η ψυχική διαταραχή κατέχει κεντρικό ρόλο στο συγκεκριμένο έργο, το οποίο άλλωστε βασίστηκε σε άρθρα των εφημερίδων της εποχής για τους τροφίμους των ψυχιατρείων. Το ημερολόγιο ενός τρελού «αποτελεί μία από τις πρώτες περιγραφές της σχιζοφρένειας, έχοντας αποτελέσει ένα σημαντικό σημείο αναφοράς για ερευνητές και ψυχιάτρους που μελετούν την ιστορία της θεραπείας της ψυχικής ασθένειας πριν από τη σύγχρονη εποχή» (από την περίληψη του βιβλίου, εκδόσεις Ερατώ).

Στο διήγημα ο ήρωας βρίσκει διέξοδο από το υπαρξιακό του άγχος και την κοινωνική αφάνεια μέσα από τη διαστρέβλωση της πραγματικότητας. Από τη στιγμή που η τελευταία είναι απεχθής, ο ήρωας την παραποιεί για να την αντέξει. Ο συγγραφέας διατηρεί μια οξυδερκή ματιά για την «τρέλα», που την μετατρέπει σε όχημα για να θίξει την κοινωνική υποκρισία, την ασφυκτική γραφειοκρατία, τη ματαιότητα και το ίδιο το παράλογο της κοινωνίας, που απεικονίζονται στον καμβά της Αγίας Πετρούπολης, παραμένοντας ωστόσο επίκαιρα και διαχρονικά.

Αναμφίβολα, το Ημερολόγιο ενός τρελού είναι ένα απολαυστικό διήγημα, που διαβάζεται από την αρχή ως το τέλος χωρίς παύσεις. Ας σημειωθεί επίσης πως η συγκίνηση δεν λείπε από το έργο. Ο Νικολάι Γκόγκολ, με μαεστρία στον χειρισμό της αφήγησης, καταφέρνει να ελκύσει το δάκρυ από το γέλιο. Το κλείσιμο του διηγήματος, αναπάντεχο ίσως συγκριτικά με το γενικότερο ύφος της αφήγησης, είναι βαθιά συγκινητικό, σχεδόν σπαρακτικό. Κατά τη γνώμη μου, ο συγγραφέας έχει πετύχει πλήρως να μας προσφέρει την ενσυναίσθηση για τον ήρωα, την αποδιοργάνωσή του ως μια κραυγή απελπισίας, τον πόνο, τη μοναξιά και την εγκατάλειψη. Όπως και το Παλτό, το Ημερολόγιο ενός τρελού είναι ένα κλασικό έργο, που χωρίς δεύτερη σκέψη τοποθετείτε στον κατάλογο: «βιβλία που πρέπει να διαβάσει κανείς».


SHARE:

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG

Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Πτυχιούχος Ψυχολογίας του Α.Π.Θ. με μεγάλη αγάπη για τη λογοτεχνία.

Αφήστε το σχόλιο σας

Το MAXMAG είναι ένα περιοδικό που μπήκε δυναμικά στο χώρο της διαδικτυακής ενημέρωσης. Κοινό όλων: η αγάπη για την αρθρογραφία, την οποία ο καθένας ξεχωριστά τη συνδέει με το αντικείμενο που γνωρίζει καλά και, συνήθως, έχει σπουδάσει.

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG