Ιστορίες παλιών Φαρμακείων: Ναύπλιο και Ερμούπολη

Πηγή: www.gazerlis-books.gr

Η Έδρα της Φαρμακολογίας συστήθηκε επίσημα το 1838 με Βασιλικό Διάταγμα και ανήκει στην Ιατρική Σχολή. Οι φοιτητές που δεχόταν έπρεπε να έχουν συμπληρώσει τα 16 χρόνια, να έχουν ολοκληρώσει το Ελληνικό Σχολείο, να έχουν γνώσεις λατινικών και να έχουν μαθητεύσει τουλάχιστον τρία χρόνια σε κάποιο φαρμακείο. Στα δύο πρώτα χρόνια της σχολής δεν υπήρξε κανένας φοιτητής ενώ οι πρώτοι πτυχιούχοι θα είναι το 1841. Η φοίτηση θα γίνει τετραετής μόλις το 1911. Προκειμένου να χορηγηθεί η άδεια άσκησης επαγγέλματος από το Ιατροσυνέδριο, έπρεπε ο φοιτητής κάθε χρόνο, στις καλοκαιρινές του διακοπές να κάνει τρίμηνη εξάσκηση κοντά σε φαρμακοποιό ενώ έπρεπε και μετά το πτυχίο του να κάνει άλλους έξι μήνες άσκηση. Όπως είναι φυσικό η φοίτηση στη φαρμακευτική σχολή ήταν πάρα πολύ ακριβή, ωστόσο το κύρος της ήταν εφάμιλλο με αυτό των αντίστοιχων σχολών της Ευρώπης, όπως αναφέρει και ο ιστορικός καθηγητής της σχολής Αναστάσιος Κ. Λαμβέργης: «Οι έχοντες φαρμακεία ανεγνωρισμένα υπό του Κράτους φαρμακοποιοί δεν δύνανται να συγκριθούν προς τους άλλους εμπόρους, καθόσον μορφούνται οι επιστήμονες ούτοι κατόπιν μακροχρονίων και δύσκολων μελετών και λίαν δαπανηρών σπουδών».

Το ΠΡΩΤΟ Φαρμακείο

Το Ναύπλιο αποτελεί έναν πολύ δημοφιλή τουριστικό προορισμό στην Πελοπόννησο. Η ιστορία της πόλης έχει – ίσως την πιο άμεση – σχέση με τη δημιουργία της Ελλάδας. Αυτή είναι και η πιο γνωστή «πρώτη πρωτεύουσα» του κράτους (τα πρωτεία διεκδικούν η Αρχαία Κόρινθος, αφού δεν υπήρχε τότε η Κόρινθος, αλλά κυρίως τα διεκδικεί η Αίγινα). Ως κέντρο ενός νεοσύστατου κράτους είναι φυσικό να έχει και κάποιες πρωτιές ως προς τον ελλαδικό χώρο όπως για παράδειγμα το πρώτο Εθνικό Τυπογραφείο ή η ίδρυση της Σχολής Ευελπίδων με τον ονομασία «Λόχος των προγυμναστών» αλλά και το πρώτο αλληλοδιδακτικό σχολείο του κράτους. Σήμερα, το Ναύπλιο είναι γνωστό κυρίως για το φρούριο του Παλαμηδίου με τα 999 σκαλιά, το Μπούρτζι, καθώς και για την Παλιά και Νέα Πόλη των οποίων διαχωριστικό ορόσημο αποτελεί η πλατεία του Καποδίστρια. Ωστόσο, αυτό που ίσως να μη γνωρίζουν πολλοί, είναι ότι στην απέναντι πλατεία «Των Τριών Ναυάρχων» (μέρος της Παλιάς Πόλης), δεξιά του δημαρχείου της πόλης βρίσκεται το πρώτο φαρμακείο της Ελλάδας. Ιδρύθηκε το 1828 από το Βονιφάτιο Βοναφίν. Γεννήθηκε το 1800 στην Τεργέστη και σπούδασε Χημεία στο Πανεπιστήμιο της Πάντοβας εκεί που ο Καποδίστριας είχε σπουδάσει ιατρική. Ήταν γόνος μίας πλούσιας οικογένειας η οποία ήταν διατιθεμένη να τον βοηθήσει να ανοίξει το μεγαλύτερο φαρμακείο στην Τεργέστη, ωστόσο το 1826 γνωρίζει τη σύζυγό του που καταγόταν από την Ύδρα και εγκαθίσταται στο νησί. Μετά το θάνατο του παιδιού τους φεύγουν απ’ την Ύδρα και εγκαθίστανται στο Ναύπλιο, όπου στην αρχή προσπάθησε να διοριστεί ως φαρμακοποιός στο στρατιωτικό νοσοκομείο της πόλης. Όμως δεν τα κατάφερε και έτσι άνοιξε το δικό του φαρμακείο το 1826. Βέβαια στην πόλη είχε λειτουργήσει ένα άτυπο φαρμακείο που στην πραγματικότητα ήταν υποστηρικτικό των δραστηριοτήτων του γιατρού Θεόδωρου Πασχάλη, ο οποίος το διηύθυνε και παρασκεύαζε παράλληλα τα απαραίτητα φάρμακα. Ο Πασχάλης ήταν επίσης απόφοιτος της Ιατρικής στην Πάντοβα όπως ο Καποδίστριας. Το φαρμακείο του Βονιφάτιου, «ο Σωτήρ», αρχικά στεγαζόταν σε μία παλαιότερη διώροφη κατοικία η οποία όμως σήμερα δε σώζεται. Το υπάρχον νεοκλασικό κτήριο χτίστηκε περίπου το 1880. Η συμβολή του στη ζωή της πρωτεύουσας ήταν τόσο σημαντική, που ο κυβερνήτης και φίλος του, Ιωάννης Καποδίστριας του απένειμε το Χρυσό Μετάλλιο του Φοίνικα, ενώ ανακηρύσσεται και πρόξενος της Αυστρίας στην Ελλάδα. Βέβαια το όνομά του έχει συνδεθεί με τη δολοφονία του Καποδίστρια και πιο συγκεκριμένα με την ταρίχευσή του, αφού ο Βοναφίν ήταν αυτός που την ανέλαβε. Το γεγονός αυτό μαρτυρά σήμερα η μαρμάρινη επιγραφή στην πρόσοψη του κτηρίου, που τοποθετήθηκε τη δεκαετία του 1980 από τον πρόεδρο του συλλόγου «Παλαμήδης», Τ. Τούμπα και γράφει:

ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟΝ

ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

1828-1972

ΙΔΡΥΤΗΣ ΒΟΝΙΦΑΤΙΟΣ ΒΟΝΑΦΙΝ.

ΕΔΩ ΕΤΑΡΙΧΕΥΘΗ

Ο Α΄ ΚΥΒΕΡΝΗΤΗΣ

ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ

ΤΗΝ 28/09/1831

Μία ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΚΡΙΒΕΙΑ

Μόνο που μία ακόμα άγνωστη πτυχή της ιστορίας είναι ότι αυτό δεν ισχύει. Ο Καποδίστριας δεν ταριχεύθηκε στο φαρμακείο, αλλά στο Κυβερνείο (εκεί που τώρα βρίσκεται ο αδριάντας του Όθωνα). Αυτό προκύπτει από τη Γενική Εφημερίδα της Κυβέρνησης, στην οποία είχαν δημοσιευθεί όλα τα σχετικά στοιχεία γύρω από τη δολοφονία του Καποδίστρια. Επίσης, το 1875 η εφημερίδα «Ναυπλία» του Μ. Λαμπρινίδη, στη σελ. 292 αναφέρει ότι: «O νεκρός του Ι. Καποδίστρια μετεκομίσθη ευλαβώς εκ του ναού του Αγίου Σπυρίδωνος εις το ανάκτορο αυτού, συνοδευόμενος υπό πλήθους λαού ολοφυρομένου επί τη απωλεία και καταρωμένου τους αυτουργούς˙ εκεί δεετά την αυτοψία εταριχεύθη υπό του φαρμακοποιού Β. Βοναφίν και απετέθη εις την αίθουσαν της υποδοχής (του Κυβερνείου), όπου ο λαός συνέρρεε και καθισπάζετο τα πόδια αυτού». Ένα άλλο σημείο όπου αναφέρεται το Κυβερνείο ως ο χώρος ταρίχευσης είναι η μυθιστορηματική βιογραφία του Βοναφίν, την οποία έγραψε ο Θ.Κωστούρας και εκεί αναφέρει ξεκάθαρα  ότι: «ο Μέγας Νεκρός, ανάμεσα σε γόους και ολοφυρμούς του πλήθους, μεταφέρθηκε στοΚυβερνείο, όπου οι γιατροί Παπαδόπουλος, Μαράτος, Τράϊμπερ, έκαναν τη νεκροψία …και κατόπιν ο Β. Βοναφίν ανάλαβε … την ταρίχευση του αδικοσκοτωμένου Κυβερνήτη». Ο Βοναφίν συνέχισε να εργάζεται στο Ναύπλιο και μετά την έλευση του Όθωνα. Μετά το θάνατο της συζύγου του ξαναπαντρεύεται, αλλά δεν κατάφερε να αποκτήσει παιδιά και έτσι μετά το θάνατό του το 1893, το φαρμακείο μεταβιβάζεται στον ανιψιό του, Ανδρέα Κατσίκα και κατά την τελευταία περίοδο του ως το 1972 λειτούργησε υπό την Ε. Γουζουάζη και στη συνέχεια πέρασε «υπό την σκέπη της εκκλησίας» και πιο συγκεκριμένα τριών ναών του Ναυπλίου (του Αγίου Νικολάου, της Γεννήσεως της Θεοτόκου και του Αγίου Γεωργίου) και μέχρι το 2013 στέγαζε κατάστημα με ηλεκτρικά είδη μέχρι που η εκκλησία για λόγους οικονομικής δυσχέρειας – όπως η ίδια υποστήριξε – έβγαλε το κτήριο σε δημοπρασία. Οι κάτοικοι της περιοχής αντέδρασαν και έτσι το δημοτικό συμβούλιο αποφάσισε ομόφωνα την εξαγορά του με σκοπό να δημιουργήσει ένα ακριβές αντίγραφο του φαρμακείου και με τη συνεργασία του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου προκειμένου να αναδειχθεί η αξία του. Η κυριότητα του νεοκλασικού πέρασε στο Δήμο το Νοέμβριο του 2017 με την τιμή της αγοραπωλησίας να ανέρχεται στα 585.000 ευρώ.

Το φαρμακείο όπως είναι σήμερα στην Πλατεία Τριών Ναυάρχων (πηγή: www.farenews.gr)

 

 

Το ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΟ Φαρμακείο

Το φαρμακείο αυτό, όπως αναφέρθηκε, σταμάτησε τη λειτουργία του το 1972. Οπότε, μπορεί να είναι το πρώτο αλλά όχι το μακροβιότερο. Μία άλλη ελληνική πόλη που χαρακτηρίζεται για τις πρωτοπορίες της στην Ελλάδα, αν και δεν αναδείχθηκε ποτέ σε πρωτεύουσα, είναι αυτή στην οποία ιδρύθηκε και το πρώτο δημόσιο νοσοκομείο της χώρας. Είναι αυτή που φημίζεται για το Δημαρχείο που σχεδίασε ο Ερνέστο Τσίλερ, είναι η πόλη με τα περισσότερα νεοκλασικά από οποιαδήποτε άλλη πόλη στον κόσμο. Στην Ερμούπολη, στην οδό Σταματίου Πρωίου 57 ή αλλιώς στο λεγόμενο «ανηφοράκι», όπως το λένε εκεί, υπάρχει το φαρμακείο του Νίκου Κωβαίου. Ο ίδιος υποστηρίζει άλλοτε ότι είναι το πρώτο και άλλοτε το πιο παλιό φαρμακείο στην Ελλάδα. Ιδρύθηκε το 1837, οπότε μπορεί να μην είναι το πρώτο αλλά σίγουρα είναι το μακροβιότερο αφού λειτουργεί μέχρι και σήμερα. Ο Γενοβέζος φαρμακοποιός Πέτρο Καρμπόνε πήγε στη Σύρο το 1835. Ένα χρόνο μετά επέστρεψε στη Γενόβα όπου παντρεύτηκε και επέστρεψε μόνιμα στο νησί το 1837 υιοθετώντας το πιο ελληνικό όνομα Καρβώνης. Για τουλάχιστον 75 χρόνια το φαρμακείο υπήρξε το μοναδικό στο νησί και λειτούργησε και ως πολύ-ιατρείο με πέντε διαφορετικούς γιατρούς. Τον ιδρυτή διαδέχτηκε πρώτα ο γιος του Αλοΐσιος (ή Λούης), το 1900 τον διαδέχτηκε ο συνονόματος εγγονός του Πέτρος Καρβώνης και το 1936 ο γαμπρός του Πέτρου «του νεότερου», ο Ευάγγελος Κωβαίος. Σήμερα, ο γιος του Ευάγγελου, Νίκος Κωβαίος, που το ανέλαβε το 1971, διατηρεί το φαρμακείο όπως ήταν τότε (δεδομένου ότι στο σημερινό κτήριο το φαρμακείο μεταφέρθηκε λόγω οικονομικής ευχέρειας το 1912) έχοντας το μετατρέψει σε ένα πολύ όμορφο μουσείο διατηρώντας όμως την ιταλική επίπλωση του 1837. Εκεί μπορεί να βρει κανείς μία μεγάλη συλλογή σκευών και εργαλείων, σπάνια βιβλία και εγχειρίδια φαρμακευτικής. Το ευτύχημα είναι ότι ο γιός του κύριου Νίκου σπουδάζει φαρμακευτική, οπότε δεν είναι απίθανο το φαρμακείο να συνεχίσει και για έκτη συνεχόμενη γενιά.

Το φαρμακείο του Νικ. Κωβαίου όπως είναι σήμερα (πηγή: 4)

 

Το εσωτερικό του Φαρμακείου (πηγή:4)

 

Η δεξιά πλευρά του φαρμακείου έχει μετατραπεί σε ένα μικρό μουσείο (πηγή:4)

 

ΠΗΓΕΣ:

  1. Ελληνικά φαρμακεία: μια ιστορία από τα γιατροσόφια μέχρι τα ηλεκτρονικά φαρμακεία (https://www.elculture.gr/blog/article/ελληνικά-φαρμακεία-μια-ιστορία/)
  2. Οι πρωτιές του Ναυπλίου (https://www.cityofnafplio.com/2016/02/05/οι-πρωτιές-του-Ναυπλίου/)
  3. Ο Βονιφάτιος και η ταρίχευση του Καποδίστρια (https://argolikivivliothiki.gr/2017/11/27/bonifaccio-bonafin/)
  4. Το πρώτο φαρμακείο στην Ελλάδα; (https://yannitsochori.blogspot.com/2016/09/blog-post.html)
  5. (Βιβλίο) Τα φαρμακεία της Ελλάδος: ΦΑΡΜΑΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΧΘΕΣ ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΑ

 


Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Μαρία Ρομπάκη

Είναι φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, στη Σύρο. Της αρέσει η έρευνα, η ιστορία και οι χώροι πολιτισμού, κυρίως τα μουσεία. Δεν είναι πολύ fun των social media αλλά τα χρησιμοποιεί για επικοινωνία και ενημέρωση.

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;