Athens
23°
light rain
Υγρασία: 93%
Άνεμος: 3m/s Β-ΒΔ
Ανώτερη 22 • Κατώτερη 21
Weather from OpenWeatherMap

Φούρκα Κονίτσης: Κτισμένη αμφιθεατρικά σε υψόμετρο που καθηλώνει

Φούρκα

Η Φούρκα είναι ορεινός οικισμός στον δήμο Κόνιτσας του νομού Ιωαννίνων. Σύμφωνα με τα στοιχεία της απογραφής του 2011, ο πληθυσμός της ανέρχεται στους 90 κατοίκους. Παλαιότερα οι κάτοικοι διέμεναν καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου και δεν το εγκατέλειπαν τους χειμερινούς μήνες, όπως συμβαίνει σχεδόν σε όλα τα υπόλοιπα χωριά που είναι χτισμένα ψηλότερα από τα 1100 μέτρα υψόμετρο. Το χωριό περιβάλλεται από πλούσια δάση δρυός, οξυάς, μαύρης πεύκης και ελάτης, ενώ σημαντικές εκτάσεις καταλαμβάνουν οι χορτολιβαδικές εκτάσεις. Για το λόγο αυτό η κτηνοτροφία και η υλοτομία αποτελούν βασικές δραστηριότητες των κατοίκων.

Η Φούρκα αποτελεί ιστορικό τόπο, όπου στο ύψωμα Προφήτης Ηλίας, στα βόρεια, έγιναν φονικότατες μάχες το 1940 κατά τη διάρκεια του ελληνοϊταλικού πολέμου. Εδώ τραυματίστηκε ο συνταγματάρχης Κων/νος Δαβάκης, και άφησε την τελευταία του πνοή ο υπολοχαγός Αλέξανδρος Διάκος.

Η ιστορία του χωριού ανάγεται πριν το 16ο αιώνα. Το χωριό προέκυψε από τη συνένωση τεσσάρων οικισμών: του Παλαιοχωρίου, της Λιάτσικας, του Μαυρόβου και της Φούρκας. Τότε αριθμούσε 3.000 κατοίκους και λόγω της ορεινής της θέσης, η φορολογία προς την Οθωμανική διοίκηση ήταν εξαιρετικά χαμηλή. Οικονομικοί και κοινωνικοί λόγοι καθώς επίσης και η έξαρση των ληστρικών επιδρομών από τη σημερινή Αλβανία (Κολώνια) συνέβαλαν στη διασπορά των Φουρκιωτών από το 17ο έως το 19ο αιώνα. Οι πόλεμοι κατά την περίοδο 1940- 1949 και η αστυφιλία αργότερα μείωσαν τον πληθυσμό της Φούρκας κατά πολύ.

Σήμερα στη Φούρκα ζουν 25 μόνιμοι κάτοικοι που ασχολούνται με την κτηνοτροφία και την υλοτομία. Το καλοκαίρι όμως το χωριό ζωντανεύει από τους απανταχού Φουρκιώτες που επισκέπτονται τη γενέτειρά τους. Κατά την θερινή περίοδο με την προσέλευση των μετακινούμενων κτηνοτρόφων και των κατοίκων που διαμένουν σε άλλες πόλεις αυξάνεται ο πληθυσμός και ανέρχεται στα 300 άτομα.

Φούρκα

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εκκλησίες του χωριού: ο Άγιος Νικόλαος, ο Αγ. Γεώργιος, ο Αγ. Αθανάσιος και ο Πρ. Ηλίας, καθώς και το Πολιτιστικό Κέντρο με τη βιβλιοθήκη και το Λαογραφικό Μουσείο, όπου υπάρχουν πολλά εκθέματα από την αγροτική ζωή του χωριού. Σημαντικά είναι τα έθιμα του χωριού, όπως: «τ’ Αϊτρύφονα», «τ’ς Παναΐάς τ’ς Μιγάλς» και «τ’ Αϊνικόλα».

Από την κορυφή Ταμπούρι και από το ύψωμα Προφήτης Ηλίας, που μπορεί κανείς να φτάσει με αφετηρία το χωριό ακολουθώντας δασικό δρόμο ή μονοπάτι, μπορείτε να θαυμάσετε τη φύση σε όλο το μεγαλείο της. Όπου και να στρέψετε τα μάτια σας, θα δείτε δάση, αλπικά λιβάδια, ράχες και ρεματιές ολόγυρα στο Σμόλικα και στο Γράμμο. Στον Προφήτη Ηλία κάθε χρόνο, ανήμερα της εορτής του (20 Ιουλίου), τιμάται επίσημα από την πολιτεία η προσφορά της γυναίκας της Πίνδου στον Ελληνοιταλικό πόλεμο του 1940-41. Από τη Φούρκα δρόμος οδηγεί προς τη Σαμαρίνα (περίπου 12 χλμ ) και τη γειτονική περιοχή των Γρεβενών, ενώ από τη Μονή Κλαδόρμης, που βρίσκεται χαμηλότερα από το χωριό, μπορεί να φτάσει κανείς στην εθνική οδό Κόνιτσας- Κοζάνης. Στο χωριό υπάρχει ξενώνας για διανυκτέρευση, καφεπαντωπολείο και ψησταριά. Η Φούρκα, όπως και τα περισσότερα βλαχοχώρια, πανηγυρίζει το Δεκαπενταύγουστο.

Ιστορικά στοιχεία

Η ίδρυση του σημερινού χωριού ανάγεται γύρω στον 16ο αιώνα και προέκυψε από τη συνένωση τεσσάρων οικισμών (Παλαιοχώρι, Λιάτσικα, του Μαύροβο και Φούρκα). Στις αρχές του 19ου αιώνα γνώρισε σημαντική ανάπτυξη, η οποία όμως προκάλεσε τις παρεμβάσεις του Αλή πασά, με επακόλουθο τη φυγή αρκετών κατοίκων προς τη Δυτική Μακεδονία.

Κατά τον Παναγιώτη Αραβαντινό, κατά τα μέσα του 19ου αιώνα στη Φούρκα ζούσαν 110 οικογένειες Ελληνόβλαχων. Το 1878 δέχτηκε σφοδρή ληστρική επιδρομή που συνοδεύτηκε από πυρπολήσεις σπιτιών, ενώ το 1880 λειτούργησε στον οικισμό ρουμανικό σχολείο, στο οποίο κατά τις ρουμανικές στατιστικές, φοιτούσαν το 1890, 110 μαθητές. Σύμφωνα με την οθωμανική απογραφή του 1895, ο πληθυσμός της ανερχόταν στους 1239 κατοίκους (696 άνδρες και 543 γυναίκες). Κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων, απελευθερώθηκε από τον ελληνικό στρατό στις αρχές του 1913.

Κατά τη διάρκεια του ελληνοϊταλικού πολέμου, η ευρύτερη περιοχή του χωριού (ύψωμα Προφήτης Ηλίας) έγινε θέατρο σκληρών συγκρούσεων ανάμεσα στα αντιμαχόμενα στρατεύματα. Στις αρχές της Κατοχής, μετά από πιέσεις του συνεργάτη των ιταλικών δυνάμεων και πράκτορα της Ρουμανίας, Αλκιβιάδη Διαμάντη, επαναλειτούργησε στη Φούρκα ρουμανικό σχολείο. Παρά την ιταλική υποστήριξη, η λειτουργία του αντιμετωπίστηκε εχθρικά από τον τοπικό πληθυσμό και τις ελληνικές κατοχικές αρχές και μετά από σύντομο χρονικό διάστημα έμεινε χωρίς μαθητές.

Φούρκα

Αργότερα, αρκετοί κάτοικοι της Φούρκας έλαβαν μέρος στην Εθνική Αντίσταση, ενταγμένοι κατά κύριο λόγο στο ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και δευτερευόντως στον ΕΔΕΣ. Από την άλλη πλευρά, ορισμένοι (όπως ο Ιωάννης Καραγκιόζης ή Ζαρκάδας) συνεργάστηκαν με τις δυνάμεις Κατοχής ως μέλη ενόπλων δοσιλογικών οργανώσεων, δρώντας στην περιοχή της Μακεδονίας και της Θεσσαλίας.

Πριν ακόμη την απελευθέρωση, το χωριό βρισκόταν υπό τον έλεγχο του ΕΛΑΣ, ενώ δέχτηκε δύο φορές επιδρομές: πρώτα το 1942 από ιταλικά αποσπάσματα και έπειτα το 1944 από γερμανικές δυνάμεις που πραγματοποιούσαν εκκαθαριστική επιχείρηση. Παράλληλα, αρκετοί κάτοικοι της Φούρκας έχασαν τη ζωή τους, είτε στο χωριό, είτε σε άλλες περιοχές όπου ήταν εγκατεστημένοι.

Κατά τα τέλη Απριλίου του 1945, διήλθαν από τη Φούρκα με κατεύθυνση προς τα ελληνοαλβανικά σύνορα, καταδιωκόμενοι πρώην αντάρτες του ΕΛΑΣ υπό τον Άρη Βελουχιώτη. Στη διάρκεια του Εμφυλίου, η Φούρκα πέρασε αρχικά υπό τον έλεγχο του ΔΣΕ, αντάρτες του οποίου υπέβαλαν στις αρχές του 1948 κατοίκους σε άγριους ξυλοδαρμούς προκειμένου να ανακαλύψουν μυστικό δίκτυο κατασκοπείας που φημολογείτο ότι λειτουργούσε στον οικισμό. Τον Αύγουστο του ίδιου έτους, η Φούρκα κατελήφθη από δυνάμεις του κυβερνητικού στρατού και στη συνέχεια εκκενώθηκε, με τον πληθυσμό της να εγκαθίσταται προσωρινά σε διάφορα μέρη του νομού Ιωαννίνων και της Δυτικής Μακεδονίας.

Η Φούρκα επανακατοικήθηκε τον Μάιο του 1950, ενώ η απογραφή του 1951 κατέγραψε 214 κατοίκους. Παράλληλα, οικογένειες που είχαν συστρατευθεί με τον ΔΣΕ κατέφυγαν στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, με την πλειοψηφία τους να επαναπατρίζεται μερικές δεκαετίες αργότερα.

Τη δεκαετία του 1970 εντάθηκε το μεταναστευτικό ρεύμα των κατοίκων της κοινότητας, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν στα αστικά κέντρα. Σύλλογοι απόδημων Φουρκιωτών λειτουργούν από το 1959 στη Θεσσαλονίκη και από το 1978 στα Ιωάννινα.

Κοντινά Αξιοθέατα

Μονή Παναγίας Κλαδορμής: Το μοναστήρι βρίσκεται μιάμιση ώρα πεζοπορία από το χωριό της Φούρκας και σε υψόμετρο 1450μ. Το ψηλότερο κτίσμα του είναι το ηγουμενείο, το οποίο μοιάζει σαν πύργος με είσοδο στενή και χαμηλή. Στη δυτική πλευρά του μοναστηριού είναι το χαμηλό κωδωνοστάσι η καμπάνα του οποίου χρονολογείται από το 1863, όταν και κτίστηκε το μοναστήρι.

Φούρκα

Λαογραφικό Μουσείο: Το Λαογραφικό Μουσείο της Αγίας Παρασκευής διαθέτει πάνω από 500 εκθέματα του λαϊκού μας πολιτισμού και εκτίθενται σε ένα υπέροχο διατηρητέο κτήριο στην πλατεία του χωριού. Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας ήταν διοικητήριο του τοπικού μπέη. Μετά την απελευθέρωση (1913) μετατράπηκε σε Σχολείο μέχρι το 1952. Το 2010 έγινε Λαογραφικό Μουσείο και στεγάζει θησαυρούς του λαϊκού μας πολιτισμού.


Πηγές:

Σύνταξη κειμένου: Μίλτος Γήτας

Επιμέλεια κειμένου: Ελευθερία Σακελλαρίου

Παρόμοια άρθρα που μπορεί να σ’ενδιαφέρουν:


SHARE:

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG

Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Ο Μίλτος Γήτας είναι δημοσιογράφος. Ζει και εργάζεται στα Γιάννενα. Από παιδί λατρεύει την ποίηση και μέχρι σήμερα έχει εκδώσει 7 ποιητικές συλλογές. Λατρεύει τα βιβλία, τις ταινίες και την καλή μουσική. Σπαταλάει τον χρόνο του συλλέγοντας γραμματόσημα και νομίσματα! Όνειρο του να ταξιδέψει στα άκρα της γης και να καταφέρει κάποτε, έστω και γέρος, να ζει γράφοντας βιβλία.

Αφήστε το σχόλιο σας

Το MAXMAG είναι ένα περιοδικό που μπήκε δυναμικά στο χώρο της διαδικτυακής ενημέρωσης. Κοινό όλων: η αγάπη για την αρθρογραφία, την οποία ο καθένας ξεχωριστά τη συνδέει με το αντικείμενο που γνωρίζει καλά και, συνήθως, έχει σπουδάσει.

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG