Ένα μνημείο κυριολεκτικά ΑΓΝΩΣΤΟ

ΤΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΣΤΟΝ «ΑΓΝΩΣΤΟ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗ»:

Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος άφησε πίσω του περίπου 16 εκατομμύρια νεκρούς και αγνοούμενους και 20 εκατομμύρια τραυματίες στα πεδία των μαχών. Η Γαλλία ούσα η τρίτη χώρα με τις μεγαλύτερες απώλειες (περίπου 6 εκατομμύρια) σκέφτεται την ανέγερση ενός μνημείου στον «Άγνωστο Στρατιώτη» το 1920, ενώ την ίδια χρονιά το παράδειγμά της ακολουθεί και η Αγγλία. Η ιδέα ανέγερσης ενός τέτοιου μνημείου στην Ελλάδα ήρθε το 1921 με αφορμή την Μικρασιατική Εκστρατεία, αφού σχεδόν κάθε οικογένεια είχε τουλάχιστον έναν νεκρό στο Μέτωπο (είτε στη Μικρά Ασία, είτε σε κάποιον άλλον πόλεμο στο πρόσφατο παρελθόν). Έτσι, στις 25 Μαρτίου 1932 και μετά από πολλά προβλήματα, κυρίως οικονομικής και πολιτικής φύσεως, η Ελλάδα αποκτά το δικό της μνημείο, για τους δικούς της πεσόντες, τον «Άγνωστο Στρατιώτη» που βρίσκεται μέχρι και σήμερα στην πλατεία Συντάγματος. Ωστόσο, η ιστορία της ιδέας για ένα μνημείο στους αφανής ήρωες των μαχών δεν ξεκινά ούτε μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ούτε στη Γαλλία. Ξεκινά στην Ελλάδα, λίγο μετά την Ελληνική Επανάσταση…

 

(πηγή: www.wikipedia.gr)

 

Η ΣΥΡΟΣ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ:

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ


Η Σύρος, την Οθωμανική περίοδο, λόγω του έντονου καθολικού στοιχείου είχε τεθεί υπό την προστασία της Γαλλίας. Εκείνη την περίοδο δεν υπήρχε η Ερμούπολη. Υπήρχε ο μεσαιωνικός, καθολικός οικισμός της Άνω Σύρου, σκαρφαλωμένος στο λόφο περιτριγυρισμένος από τοίχος για προστασία από τους πειρατές. Το νησί ήταν φορολογικά υποτελές στο σουλτάνο αλλά τίποτα παραπάνω. Δεν υπήρχε εγκατάσταση γενιτσάρων και οθωμανική κατοχή ενώ υπήρχε θρησκευτική ελευθερία. Όταν ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση, η Σύρος ήταν ένα ουδέτερο μέρος. Η σφαγές και οι διώξεις των Οθωμανών στα νησιά του Αιγαίου, την ηπειρωτική Ελλάδα (Ελλάδα με βάση τα σημερινά δεδομένα) και τη Μικρά Ασία (Μακεδονία, Θεσσαλία, Χίος, Ψαρά, Κάσος, Ύδρα, Ρόδος, Σάμος, Κρήτη, Κυδωνίες, Σμύρνη κ.α.) δημιούργησαν ένα μαζικό κύμα προσφύγων στην ουδέτερη Σύρο. Οι Άνω-Συριανοί τους παραχώρησαν τα παράλια του νησιού, όπου η εγκατάστασή τους αρχικά βασίστηκε σε σκηνές και ξύλινα παραπήγματα. Σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα θα πραγματοποιούταν ένα αστικό θαύμα, που το 1926 πήρε το όνομα Ερμούπολη (η πόλη του Ερμή), ενώ ήδη σε απογραφή του 1925 αριθμούσε 1700 καλύβες. Είναι σε παγκόσμιο επίπεδο η μοναδική αμιγώς προσφυγική πόλη που αναπτύχθηκε τόσο γρήγορα.

 

 

Το μνημείο του “Άταφου Αγωνιστή” μπροστά από την εκκλησία του Αγίου Νικολάου (πηγή: www.syrosagenda.gr)


Τα χρόνια πέρασαν, και οι καλύβες έδωσαν τη θέση τους σε μεγάλα νεοκλασικά αρχοντικά. Μία από τις πιο πλούσιες συνοικίες που αναπτύχθηκε ιδιαίτερα ήταν τα «Βαπόρια». Εκεί σήμερα υπάρχει η μεγαλοπρεπέστατη εκκλησία του Αγίου Νικολάου «του πλούσιου» (για να ξεχωρίζει από «τον φτωχό» της Άνω Σύρου), η οποία έχει τη δική της ξεχωριστή ιστορία. Μπροστά από την εκκλησία υπάρχει ένας μικρός κήπος με τις δύο προτομές των αδερφών Ρεθύμνη οι οποίοι ήταν μεγάλοι ευεργέτες από την Κάσο και με ένα μνημείο στη μέση του οποίου η ιστορία ακόμα και στους ίδιους τους συριανούς είναι άγνωστη. Είναι το μνημείο του «Άταφου Αγωνιστή», αφιερωμένο κατά κύριο λόγο στους αγωνιστές της Επανάστασης και ιδιαίτερα στους χιλιάδες νεκρούς και αγνοούμενους εκείνα τα χρόνια.

 

Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΝΟΣ ΜΟΝΑΔΙΚΟΥ ΜΝΗΜΕΙΟΥ:

Η πρώτη επίσημη απόφαση για την ανέγερση του μνημείου καταγράφεται το 1858 επί δημαρχίας Αμβρόσιου Δαμαλά μετά από πρόταση του Ζαννή Βούρου, δημογέροντα του νησιού. Ωστόσο, το έργο ξεχνιέται για 20 χρόνια και επανέρχεται στο προσκήνιο το 1880 επί δημαρχίας Δημήτριου Βαφιαδάκη και έτσι το Δημοτικό Συμβούλιο ανέθεσε το έργο στον Τήνιο γλύπτη Γεώργιο Βιτάλη. Ο Βιτάλης, αφού ζήτησε τη βοήθεια του ήδη γνωστού και καταξιωμένου τότε, Ερνέστου Τσίλλερ, υπέβαλλε στο Δήμο ένα μικρό πρόπλασμα, υπολογίζοντας την τελική δαπάνη στις 16.000 δραχμές. Στην αρχή το μνημείο τοποθετήθηκε στο λόφο Δήλι, όπου ανεγειρόταν τότε η εκκλησία της Ανάστασης («από την Ανάσταση του Έθνους») με τα αποκαλυπτήρια να γίνονται στις 29 Ιουνίου 1887. Ήταν μία θέση που το Δημοτικό Συμβούλιο είχε απορρίψει και με πρόφαση ότι στο σημείο αυτό έπαιζαν παιδιά, που σημαίνει ότι το μνημείο κινδύνευε να φθαρεί, ζήτησε να τοποθετηθεί στον μικρό κήπο μπροστά από τον Άγιο Νικόλαο. Η μεταφορά έγινε το 1880, αφού πρώτα αφαιρέθηκαν τα οστά του Μητροπολίτη Χίου Πλάτωνος Φραγκιάδου (ο οποίος έχει μία δική του ξεχωριστή και μαρτυρική ιστορία)

Πρόκειται για μια μαρμάρινη ναϊσκό-μορφη στήλη (πλάτος 1,5 μ. και ύψος 2,5 μ.) και στη βάση είναι χαραγμένη η επιγραφή «Γ. Βιτάλης έποίει, 1880». Στο πάνω μέρος του μνημείου υπάρχει μία σαρκοφάγος από τηνιακό μάρμαρο και πάνω σε αυτή αναπαύεται ένα λιοντάρι από πεντελικό μάρμαρο, το οποίο παριστάνει «τήν Ελλήνων άνδρείαν ηρεμούσαν». Στην μπροστινή όψη υπάρχει ως ολόγλυφη γυναικεία μορφή, η Ερμούπολη , γονατιστή και με στραμμένη πλάτη προς το θεατή. Κρατάει στο αριστερό της χέρι κλαδί δάφνης και με το δεξί χαράσσει επίγραμμα στη μνήμη των άταφων ηρώων:

 

ΔΟΥΛΕΙΗΝ ΣΤΥΓΕΡΗΝ ΠΟΤΕ ΚΑΙ ΦΟΝΟΝ ΑΙΜΑΤΟΕΝΤΑ

ΦΕΥΓΟΝΤΕΣ ΠΟΛΕΜΟΥ ΗΜΕΤΕΡΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ

ΠΟΛΛΩΝ ΕΚ ΠΟΛΙΩΝ ΟΙ ΜΕΝ ΜΟΓΙΣ ΕΞΕΣΑΩΘΕΝ

ΣΥΡΟΝ ΤΟΥΣ Δ’ ΑΡΑ ΠΡΙΝ ΜΟΙΡΑ ΚΙΧΕΝ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΟΘΜΑΝΙΚΗΙ ΥΠΟ ΧΕΙΡΙ ΤΑΦΟΣ Δ’ ΟΥΔΕΙΣ ΕΚΑΛΥΨΕΝ

ΙΜΕΡΤΗΣ ΦΘΙΝΟΜΕΝΟΥΣ ΕΙΝΕΚ’ ΕΛΕΥΘΕΡΙΗΣ

ΤΟΥΣ ΟΛΟΦΥΡΟΜΕΝΟΙ ΚΕΝΟΝ ΕΙΣΑΜΕΘ’ ΕΝΘΑΔΕ ΣΗΜΑ

ΔΗΜΟΣΙΑΙ ΣΦΙΣΙΝ ΟΙ ΝΑΙΟΜΕΝ ΕΡΜΟΠΟΛΙΝ

ΕΓΕΝΕΤΟ ΤΟ ΗΡΩΟΝ ΤΟΔΕ ΕΤΕΙ ΑΠΟ ΧΡΙΣΤΟΥ ΑΙΩΠ

 

 

Ή αλλιώς σε ελεύθερη μετάφραση… «Αφού ξέφυγαν από τη σκληρή δουλεία και από τον αιματηρό φόνο του πολέμου οι πατέρες μας προερχόμενοι από πολλές πόλεις, άλλοι μόλις και μετά βίας βρέθηκαν στη Σύρο, τους άλλους όμως πρωτύτερα τους συνάντησε η μοίρα του θανάτου από χέρι οθωμανικό, τάφος όμως κανείς δεν κάλυψε αυτούς που χάθηκαν για την ποθητή ελευθερία. Αυτούς θρηνώντας ιδρύσαμε εδώ με δημόσια δαπάνη κενοτάφιο γι’ αυτούς, εμείς που κατοικούμε στην Ερμούπολη.»

 

Το μνημείο αυτό είναι ένα εξαιρετικό έργο τέχνης. Η μοναδικότητά του δεν πηγάζει μόνο από την υλική του υπόσταση αλλά κυρίως από την εννοιολογική του. Ακόμα και ο άνθρωπος που το φιλοτέχνησε, είναι ένας από τους μεγαλύτερους γλύπτες που υπήρξαν στην Ελλάδα. Παρ’ όλα αυτά έχει απασχολήσει ελάχιστες φορές την ερεύνα, η οποία βασίζεται κυρίως στις λιγοστές αναφορές που έχουν γίνει στο παρελθόν γύρω από την υλοποίησή του. Ο πολιούχος φαίνεται να έχει επισκιάσει το μνημείο. Επίσης, η επιλογή τοποθέτησή του σε ένα μικρό κήπο που δείχνει σημάδια εγκατάλειψης και η ελλιπής ενημέρωση ως προς τη σημασία του (στον κήπο δεν υπάρχει κάτι που να επεξηγεί  τι είναι αυτό το μνημείο) είναι οι βασικότεροι λόγοι για τους οποίους η ιστορία αυτού του γλυπτού, που είναι μέρος της ελληνικής ιστορίας, θα παραμείνει για πολλούς ακόμα, άγνωστη και αδιάφορη.

 

 

 

maxmag

 

 

ΠΗΓΕΣ:

 

  • Γεώργιος Βιτάλης: Το Μνημείο του Άταφου Αγωνιστή στην Ερμούπολη (www.syrosagenda.gr)
  • Η άγνωστη ιστορία πίσω από το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη (www.eleftherostypos.gr/istories)
  • Ι. Τραυλός  και Α. Κόκκου, Ερμούπολη, εκδ. Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδος, Αθήνα 1980

 


Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Μαρία Ρομπάκη

Είναι φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, στη Σύρο. Της αρέσει η έρευνα, η ιστορία και οι χώροι πολιτισμού, κυρίως τα μουσεία. Δεν είναι πολύ fun των social media αλλά τα χρησιμοποιεί για επικοινωνία και ενημέρωση.

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;