Φρήντριχ Χέγκελ: Ο Γερμανός ιδεαλιστής του 19ου αιώνα

SHARE

Χέγκελ
Πηγή φωτογραφίας: rolandoastarita.blog

Ο Γκέοργκ Βίλχελμ Φρήντριχ Χέγκελ είναι ένας από τους βασικότερους εκπροσώπους του δυτικού γενικότερα και του γερμανικού ειδικότερα ιδεαλισμού. Ο Γερμανός φιλόσοφος ήταν αυτός που έθεσε τις βάσεις για την διαλεκτική. Ορισμένοι μελετητές μάλιστα θεωρούν ότι οι ιδέες του αποτέλεσαν τα θεμέλια πάνω στα οποία οικοδομήθηκε και η φιλοσοφία του Μαρξ. Αν και απεβίωσε σε ηλικία 61 ετών στις 14 Νοεμβρίου του 1831, κατάφερε να μεταβάλει την μέχρι τότε επικρατέστερη αντίληψη περί σταθερότητας. Υποστήριξε ότι τα πράγματα πολλές φορές δεν είναι έτσι όπως φαίνονται. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ των πραγμάτων, αλλά και οι αλλαγές που υφίστανται. Το πιο γνωστό έργο του είναι «Η Φιλοσοφία του Δικαίου».


Η ζωή του Φρήντριχ Χέγκελ

Ο Γερμανός φιλόσοφος γεννήθηκε στις 27 Αυγούστου 1770 στη Στουτγκάρδη και ήταν γόνος μιας οικογένειας νομικών και Λουθηρανών παστόρων, μεσαίας τάξης. Σπούδασε ιερέας στο πανεπιστήμιο του Τύμπιγκεν. Στα φοιτητικά του χρόνια μάλιστα είχε την ευκαιρία να ζήσει μαζί με τους Friedrich Wilhelm Joseph Schelling και Friedrich Holderlin. Οι συγκάτοικοί του θα συμβάλουν επίσης σημαντικά στην εξέλιξη της γερμανικής φιλοσοφίας. Του απονείμουν τον τίτλου του «Δόκτορος της φιλοσοφίας», γεγονός που θα συμβάλει στο να καταλάβει αργότερα αρκετές θέσεις ακαδημαϊκού δασκάλου. Μετά τον θάνατο των γονιών του θα αποκτήσει μια αξιοσημείωτη περιουσία την οποία όμως θα σπαταλήσει μέχρι τα 45 του χρόνια.

Χέγκελ
Πηγή φωτογραφίας: exploringyourmind.com

Έχοντας βρεθεί σε αδιέξοδο με την οικονομική του κατάσταση, του γίνεται μια πρόταση σαν από μηχανής θεός σχετική με τη συγγραφή βιβλίου. Φυσικά, στο συμβόλαιο αναγραφόταν πως θα ανταμειβόταν μόλις παρέδιδε το βιβλίο στην τελική του μορφή. Κάτι άλλο το οποίο αναφερόταν στο συμβόλαιο ήταν πως έπρεπε το βιβλίο να έχει τελειώσει μέχρι μια συγκεκριμένη ημερομηνία. Ο Χέγκελ δέχτηκε την πρόταση και στρώθηκε αμέσως στην δουλειά.

Advertisement

Καθώς έγραφε όμως, συνειδητοποιούσε ότι το κάθε κεφάλαιο ήταν μικρότερο από το προηγούμενο. Πεισμώνει λοιπόν και συνεχίζει με περισσότερη μανία το γράψιμο καθώς είχε φτάσει πολύ κοντά στην ορισμένη ημερομηνία παράδοσης. Σαν να μην είχε ήδη αρκετά προβλήματα στο μυαλό του, κοντά στην περιοχή όπου κατοικούσε, ο Ναπολέων διεξήγαγε μια μάχη στην Ιένα ενάντια στον Πρωσσικό στρατό. Μαζεύει άρον άρον το βιβλίο του και το ταχυδρομεί αμέσως. Ένα χρόνο αργότερα το 1807 θα εκδωθεί ένα από τα σημαντικότερα έργα του με τίτλο η «Φαινομενολογία του Πνεύματος».


Διαλεκτική Μέθοδος

Στο βιβλίο του «Φαινομενολογία του Πνεύματος» ο Χέγκελ πραγματεύεται την μέθοδο της διαλεκτικής. Για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε τον όρο αυτό χρειάζεται να αναφερθούμε στο τρίπτυχο Θέση – Αντίθεση – Σύνθεση. Σύμφωνα με τους Ελεάτες η φύση αδυνατούσε να αλλάξει. Ήταν τόσο προσηλωμένοι στην ιδέα αυτή που αρνούνταν ακόμα και τις αλλαγές που μπορούσαν να γίνουν αντιληπτές μέσω των αισθήσεών τους. Η αρχική τους ιδέα αυτή χαρακτηρίζεται ως «Θέση».

Χέγκελ
Πηγή φωτογραφίας: tocqueville21.com

Φυσικά όμως σε κάθε Θέση δημιουργείται και μια Αντίθετη θέση (Αντίθεση). Για παράδειγμα, η αντίθετη άποψη στην αντίληψη των Ελεάτων δόθηκε από τον Ηράκλειτο, όταν υποστήριξε ότι «τα πάντα ρει». Έτσι οδηγούμαστε στην «Σύνθεση», σύμφωνα με την οποία διατυπώνεται μια θέση, η οποία παίρνει στοιχείο από την Θέση και την Αντίθεση. Στην συγκεκριμένη περίπτωση ο Εμπεδοκλής υποστήριξε ότι όλα μπορούν να μεταβληθούν. Δεν συμφώνησε, όμως, με τους Ελεάτες στο ότι δεν μπορούμε να εμπιστευτούμε τις αισθήσεις μας. Σε αυτό το κομμάτι δικαίωσε τις απόψεις του Ηράκλειτου. Η άποψη του Εμπεδοκλή, επειδή περιείχε στοιχεία και από τις δυο θεωρίες (των Ελεάτων και του Ηράκλειτου), ονομάστηκε από τον Χέγκελ «άρνηση της άρνησης».

Την διαλεκτική μέθοδο όμως την χρησιμοποιούμε και στην καθημερινότητά μας. Πολλές φορές στις συζητήσεις μας προκειμένου να αναλύσουμε έναν συλλογισμό σκεφτόμαστε με αυτόν τον τρόπο. Όταν κάποιος διατυπώσει μια άποψη πάνω σε ένα συγκεκριμένο θέμα (θέση), θα εντοπίσουμε να λανθασμένα σημεία (αντίθεση) και θα κρατήσουμε τα καλά (σύνθεση). Αυτόν τον τρόπο σκέψης τον ονόμασε ο Χέγκελ «Αρνητική σκέψη».

Advertisement

Τα πιο γνωστά αποφθέγματα και η σημασία τους

  • Η κουκουβάγια, το πουλί της γνώσης και της σοφίας, πετάει το σούρουπο

Στο συγκεκριμένο ρητό ο Χέγκελ έχει παρομοιάσει τους φιλοσόφους με τις κουκουβάγιες. Υποστηρίζει ότι μόνο μετά το τέλος μιας εποχής ή ενός γεγονότος (σούρουπο) μπορούν να αντιληφθούν τι πραγματικά έχει συμβεί. Μόνο τότε μπορούν να οδηγηθούν στα πραγματικά συμπεράσματά τους. Δυστυχώς όμως, επειδή το συγκεκριμένο γεγονός θα έχει λάβει τέλος, οι φιλόσοφοι, οι οποίοι πλέον θα γνωρίζουν τι έχει συμβεί και θα έχουν βρει την βέλτιστη λύση, δεν θα μπορέσουν να επιλύσουν το πρόβλημα.

  • Η φιλοσοφία συλλαμβάνει την εποχή της σε σκέψεις

Ο Χέγκελ υποστήριζε ότι σε αντίθεση με το τι μπορεί να πιστεύουμε ως τώρα, το καθήκον του φιλοσόφου δεν είναι να δημιουργήσει μια άλλη πραγματικότητα. Στην ουσία αυτό το οποίο πρέπει να κάνει είναι να κατανοήσει το κόσμο γύρω του, την κοινωνία στην οποία ζει. Για αυτό στο βιβλίο του «Φαινομενολογία του Πνεύματος» ξεκινάει την εισαγωγή λέγοντας:

Όταν η φιλοσοφία ζωγραφίζει τη γκρίζα της όψη με χρώμα γκρίζο, αυτό σημαίνει πως γέρασε κι η όψη της ζωής και μ’ όλη αυτή τη μονοτονία του γκρίζου δεν αφήνεται να ξανανιώσει, της αρκεί να μπορούν να την αναγνωρίζουν· η κουκουβάγια της Αθηνάς αρχίζει το πέταγμα της μόλις χαράξει η αυγή

  • Το μόνο πράγμα που μας διδάσκει η ιστορία είναι ότι τίποτε δεν μας διδάσκει η ιστορία

Ο Χέγκελ θεωρούσε ότι ο άνθρωπος έχει την τάση να επαναλαμβάνει τα λάθη του. Αν και η ιστορία αποτελεί ένα μέσω αξιολόγησης των πράξεων μας ο άνθρωπος δεν την αξιοποιεί έτσι όπως θα έπρεπε. Εξαιτίας της ιστορίας το άτομο γνωρίζει τι επιπτώσεις είχε επιφέρει στο παρελθόν η κάθε ενέργεια. Την ίδια αντίληψη ενστερνίστηκε αργότερα και ο Καρλ Μαρξ λέγοντας ότι

Advertisement

Η ιστορία επαναλαμβάνεται την πρώτη φορά σαν τραγωδία και την δεύτερη σαν φάρσα.

Ακολουθεί βίντεο με την ζωή του Φρήντριχ Χέγκελ:


Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν σε αυτό το άρθρο:

Γκέοργκ Βίλχελμ Φρήντριχ Χέγκελ (2019). Ανακτήθηκε από https://el.wikipedia.org/wiki/Γκέοργκ_Βίλχελμ_Φρήντριχ_Χέγκελ (τελευταία πρόσβαση 25/8/2019)

Φρήντριχ Χέγκελ: ο φιλόσοφος της διαλεκτικής λογικής (θέση-αντίθεση-σύνθεση). Ανακτήθηκε από https://sciencearchives.wordpress.com/2015/08/13/%CE%AE-%CE%AD-%CF%8C-2/ (τελευταία πρόσβαση 25/8/2019)

Σύνοψη της «Φαινομενολογίας του Πνεύματος» του Χέγκελ (2016). Ανακτήθηκε από http://www.nostimonimar.gr/hegel-philosophy-phenomenology/ (τελευταία πρόσβαση 25/8/2019)

ΧΕΓΚΕΛ (1770-1831) Ανακτήθηκε από http://www.kosmologia.gr/philosophy_history/HEGEL.htm (τελευταία πρόσβαση 25/8/2019)

Χέγκελ ή Έγελος, 1770-1831, Γερμανός φιλόσοφος. Ανακτήθηκε από https://www.gnomikologikon.gr/authquotes.php?auth=105 (Τελευταία πρόσβαση 25/8/2019)

8 σημαντικές φιλοσοφικές φράσεις (2012). Ανακτήθηκε από https://antikleidi.com/2012/10/30/important-philosophical-quotations/ (τελευταία πρόσβαση 25/8/2019)

Johnson G. Γιατί να διαβάζ˙ουμε Χέγκελ; (2015). Ανακτήθηκε από https://www.counter-currents.com/2015/02/why-read-hegel-greek/ (τελευταία πρόσβαση 25/8/2019)

Παρόμοια άρθρα που μπορεί να σ’ενδιαφέρουν:

SHARE:

Εβδομαδιαία ενημέρωση απο το maxmag στο email σου

Η ενημέρωση σου, για όλα τα θέματα, επί παντός επιστητού, είναι προτεραιότητα για μας στο MAXMAG. Αυτός είναι κ ο λόγος, για τον οποίο κάθε εβδομάδα οι συντάκτες μας θα επιλέγουν τα 15 σημαντικότερα άρθρα, από όλες τις στήλες του περιοδικού και θα φροντίζουμε να τα λαμβάνεις απευθείας στο email σου. Όλες οι σημαντικές ειδήσεις θα σε περιμένουν να τις ανοίξεις. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι μια εγγραφή στο Newsletter μας. Τι περιμένεις λοιπόν;

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG

Advertisement

Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Φοιτήτρια Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, στον ελεύθερο χρόνο μου ασχολούμαι με την ζωγραφική, βλέπω ταινίες & σειρές (ξένες ως επί το πλείστον) και λατρεύω την κλασσική λογοτεχνία.

Το MAXMAG είναι ένα περιοδικό που μπήκε δυναμικά στο χώρο της διαδικτυακής ενημέρωσης. Κοινό όλων: η αγάπη για την αρθρογραφία, την οποία ο καθένας ξεχωριστά τη συνδέει με το αντικείμενο που γνωρίζει καλά και, συνήθως, έχει σπουδάσει.

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG