Athens
9°
broken clouds
Υγρασία: 57%
Άνεμος: 7m/s Β
Ανώτερη 10 • Κατώτερη 9

Είναι οι γυναίκες περισσότερο ψυχικά ασθενείς;

γυναίκες περισσότερο ψυχικά ασθενείς

Τα δεδομένα από υπηρεσίες ψυχικής υγείας, αλλά και από έρευνες στην κοινότητα, επιβεβαιώνουν πως οι γυναίκες είναι ή τουλάχιστον διαγιγνώσκονται συχνότερα ως ψυχικά ασθενείς συγκριτικά με τους άνδρες. Οι κύριες ψυχικές διαταραχές, τώρα, που αποδίδονται συχνότερα στις γυναίκες είναι αυτές της κατάθλιψης, του άγχους και της πρόσληψης τροφής. Επίσης, έχει βρεθεί πως οι γυναίκες βιώνουν μεγαλύτερη ψυχική δυσφορία σε σχέση με τους άντρες.

Είναι ωστόσο αυτά τα στοιχεία αληθή; Στο παρόν άρθρο θα αναλύσουμε τρεις από τις βασικές ερμηνείες για την υπερ-αντιπροσώπευση των γυναικών στις ψυχικές διαταραχές και στο τέλος θα θέσουμε τα συμπεράσματα επί του θέματος.

Κοινωνική αιτιότητα

Με τον όρο αυτό εννοούμε πως η κοινωνία τείνει να προκαλεί περισσότερα ψυχολογικά προβλήματα στο γυναικείο φύλο απ’ ό,τι στο αντρικό. Αρχικά, οι ρόλοι των γυναικών είναι συχνά απροσδιόριστοι και μη δομημένοι. Με απλά λόγια, δεν είναι ξεκάθαρο τι αναμένεται από αυτές να κάνουν. Λόγου χάρη, μια γυναίκα πρέπει να είναι καλή σύντροφος, καλή μητέρα, καλή νοικοκυρά, καλή εργαζόμενη ή όλα αυτά μαζί; Ας σκεφτούμε πως ένας άντρας που επιστρέφει από την δουλειά, φροντίζει το μωρό και συμμαζεύει το σπίτι είναι αναμφίβολα περισσότερο αξιοπρόσεκτος από μια γυναίκα που εκτελεί όλες αυτές τις δραστηριότητες, οι οποίες από πολλούς δε εκλαμβάνονται ως δεδομένες.

Δεύτερον, μια γυναίκα που είναι εργαζόμενη και συνάμα νοικοκυρά-μητέρα-σύντροφός βιώνει μεγαλύτερη ψυχολογική πίεση και σύγκρουση προτεραιοτήτων συγκριτικά με έναν άνδρα. Τρίτον, το πρόγραμμα μιας γυναίκας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τους άλλους, κάτι που συνιστά απουσία ελέγχου. Η αίσθηση ελέγχου, από την άλλη, είναι πολύ σημαντική για την ψυχική υγεία και η απουσία αυτού είναι γνωστόν ότι αυξάνει την ευαλωτότητα για ψυχολογικά προβλήματα.

Τέταρτον, εξαιτίας των πολλαπλών και συγκεχυμένων ρόλων συχνά από τις γυναίκες λείπει ο ιδιωτικός χώρος. Με τον τελευταίο όρο αναφερόμαστε ουσιαστικά στον ελεύθερο χρόνο, όπου ένας άνθρωπος μπορεί να ασχοληθεί με τα πράγματα που του αρέσουν και κατ’ επέκταση με τον εαυτό του.  Για παράδειγμα, είναι περισσότερο σύνηθες η γυναίκα να επιστρέφει από την εργασία της και να φροντίσει τα παιδιά παρά ο άντρας. Ακόμη και σε οικογένειες με δύο εργαζόμενους γονείς, όπου οι οικιακές δραστηριότητας (π.χ. καθαριότητα) μοιράζονται, λαμβάνεται ως δεδομένο ότι αυτές είναι “γυναικείες δουλειές” απλώς ο άντρας βοηθάει επειδή είναι “καλός”.

Ωστόσο, και γυναίκες που δεν εργάζονται και ασχολούνται αποκλειστικά με τις δουλειές του σπιτιού βρίσκονται σε μειονεκτική θέση, καθότι ο ρόλος της νοικοκυράς έχει χαμηλό γόητρο και συχνά μάλιστα είναι αόρατος. Ακόμη και στην σημερινή εποχή μια γυναίκα που καθαρίζει, συμμαζεύει, μαγειρεύει και προσέχει τα παιδιά δεν κάνει και τίποτα “σπουδαίο”. Ο ρόλος της νοικοκυράς διαθέτει περιορισμένες πηγές ικανοποίησης.

Μια γυναίκα εργαζόμενη αντίθετα ίσως να έχει περισσότερα ερεθίσματα που αυξάνουν την αυτοπεποίθηση, όμως κι εδώ βλέπουμε μια διαφορά μεταξύ των δύο φύλων. Οι γυναίκες είναι λιγότερο πιθανόν να αναλάβουν ηγετικές θέσεις εργασίας, περισσότερο πιθανόν να υποστούν διακρίσεις και σεξουαλικές παρενοχλήσεις σύμφωνα με τις έρευνες.

Εν τούτοις, οφείλουμε να σημειώσουμε πως υπάρχουν δεδομένα που αντικρούουν αυτά τα επιχειρήματα. Για παράδειγμα, γυναίκες που αποδέχονται με ευχαρίστηση τον ρόλο της νοικοκυράς είναι εξίσου ισορροπημένες με γυναίκες που στοχεύουν σε επαγγελματική καριέρα. Επίσης, υπάρχουν δεδομένα που δείχνουν ότι γυναίκες σε παραδοσιακούς ρόλους είναι περισσότερο ψυχολογικά ευάλωτες και άλλα που μαρτυρούν μεγαλύτερη ψυχολογική ευαλωτότητα σε εργαζόμενες γυναίκες.

Συνεπώς, το επιχείρημα ότι η κοινωνική δόμηση προκαλεί στις γυναίκες περισσότερα ψυχολογικά προβλήματα είναι λίγο συγκεχυμένο, καθώς δεν προσδιορίζει ακριβώς τον τρόπο με τον οποίο το κάνει. Ως αποτέλεσμα δεν μπορεί να γίνει πλήρως αποδεκτό.

γυναίκες περισσότερο ψυχικά ασθενείς

Διαφυλικές διαφορές στην αναζήτηση βοήθειας

Υπάρχει μια άποψη που υποστηρίζει ότι οι γυναίκες δεν είναι περισσότερο ψυχικά ασθενείς από τους άντρες, αλλά ότι αυτές απλώς αποκαλύπτουν τα προβλήματά τους πιο εύκολα και πιο συχνά. Επίσης, τείνουν σε μεγαλύτερο βαθμό να αντιλαμβάνονται τα προβλήματά τους ως ψυχολογικά και να αναζητούν επαγγελματική βοήθεια συγκριτικά με τους άντρες. Αντιθέτως, οι τελευταία έχουν την τάση να μην μιλούν για “τέτοια” θέματα, να μην αναγνωρίζουν τα προβλήματά τους ως ψυχολογικά ή να καταφεύγουν στο αλκοόλ -αντί για την συζήτηση- ώστε να τα αντιμετωπίσουν.

Ωστόσο, πρέπει να έχουμε στον νου μας πως έρευνες σε γυναίκες εθνικών μειονοτήτων δεν εντοπίζουν την ίδια τάση αποκάλυψης των ψυχολογικών προβλημάτων. Συνεπώς, δεν πρέπει να γενικεύσουμε αυθαίρετα το συμπέρασμα πως όλες οι γυναίκες “μιλάνε” πιο εύκολα σε ειδικούς.

Κοινωνικό στίγμα

Μια τρίτη οπτική υποστηρίζει πως υπάρχει η ευρύτερη τάση στην κοινωνία να εκλαμβάνεται η γυναικεία συμπεριφορά ως ψυχοπαθολογική. Συγκεκριμένα, η κλασσική “αντρική” συμπεριφορά χαρακτηρίζεται περισσότερο υγιής συγκριτικά με την “γυναικεία”. Οι “υγιείς” γυναίκες περιγράφονται ως λιγότερο ανεξάρτητες, περισσότερο υποχωρητικές, περισσότερο ευαίσθητες, συναισθηματικές και τρέφουν μεγαλύτερο ναρκισσισμό για την εμφάνισή τους. Τα κατεξοχήν γνωρίσματα των γυναικών, λοιπόν, είναι περισσότερο αρνητικά συγκριτικά με αυτά των ανδρών.

Ταυτόχρονα, η ίδια η ψυχιατρική είναι διαποτισμένη με πατριαρχικά στερεότυπα για τις γυναίκες. Στην αρχή της ιατρικής, μέρος της οποίας αργότερα καθιερώθηκε και η ψυχιατρική, οι γυναίκες γιατροί βρίσκονταν σε μειονεκτική θέση. Συνεπώς, η ανδρική κυριαρχία στον τομέα της ψυχικής υγείας επηρεάζει την συχνότητα και τον τρόπο με τον οποίο αποδίδονται οι ψυχικές διαγνώσεις στις γυναίκες.

Όμως οφείλουμε να σημειώσουμε εδώ πως αυτή η φεμινιστική προσέγγιση στην ψυχολογία, που προσπαθεί να καταστήσει τις γυναίκες “εμφανείς”, ταυτόχρονα ίσως κάνει του άντρες περισσότερο αόρατους από το πεδίο της έρευνας. Με απλά λόγια, η επιμονή στην μελέτη για το αν οι γυναίκες είναι περισσότεροι ψυχικά ασθενείς ή όχι, καταλήγει να υπερτονίζει ακριβώς αυτό που θέλει να αποφύγει. Επομένως, ούτε η τρίτη αυτή ερμηνεία μπορεί να καταστεί πλήρως αποδεκτή.

Σε τελευταία ανάλυση είναι οι άνδρες λιγότεροι στιγματισμένοι;

Η εστίαση του ενδιαφέροντος της έρευνας στις γυναίκες και τις ψυχικές διαταραχές είναι σχετικά καινούριο φαινόμενο, όμως η προσοχή μας δεν πρέπει να αποσπάται από το αντίθετο φύλο. Και αυτό γιατί οι άνδρες αναμφίβολα δεν είναι λιγότερο στιγματισμένοι. Οι άνδρες υπερ-εκπροσωπούνται στις στατιστικές για την εγκληματικότητα, την καταναγκαστική νοσηλεία σε ψυχιατρεία και την καταναγκαστική θεραπεία σε αυτά. Οι άνδρες θεωρούνται πιο βίαιοι και πιο επικίνδυνοι από τις γυναίκες κι επίσης οι τελευταίες αντιμετωπίζουν ηπιότερη θεραπευτική μεταχείριση σε σύγκριση με τους πρώτους. Τέλος, οι άνδρες αντιμετώπισαν μεγαλύτερο στιγματισμό για την ομοφυλοφιλία και σκληρότερες θεραπείες για την “ασθένεια” τους -πράγματι η ομοφυλοφιλία θεωρούταν ψυχική διαταραχή- στην δεκαετία του 70′, συγκριτικά με τις γυναίκες.

Συμπεράσματα

Η εξήγηση για την υπερ-αντιπροσωπεύση των γυναικών στις στατικές για τις ψυχικές διαταραχές συναντά ακόμη εμπόδια και το τοπίο παραμένει θολό. Σίγουρα η καθεμία ερμηνεία που δώσαμε από μόνη της δεν μπορεί να εξηγήσει το φαινόμενο και ίσως ο συνδυασμός αυτών να παρέχει την καλύτερη μέχρι στιγμής εικόνα. Παρόλα αυτά, ο απόλυτος διαχωρισμός μεταξύ ανδρών και γυναικών είναι πιθανόν να εντείνει τις φυλικές διαφορές και σίγουρα ο τομέας αυτός της έρευνας χρήζει επέκτασης.

Βιβλιογραφία:

Carr, D. (1997). The fulfillment of career dreams at midlife: Does it matter for womens’s mental health? Journal of Health and Social Behavior, 38(4), 331-344.

Levy, R. (1976). Psychosomatic Symptoms and Women’s Protest: Two Types of Reaction to Structural Strain in the Family. Journal of Health and Social Behavior, 17(2), 121-133.

Pigrim, D., & Rogers, A. (1999). ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ. Εκδόσεις: Τυπωθήτω. Αθήνα, 2004.

Welner, A., Marten, S., Wochnik, E., Davis, M.A., Fishman, R., Clayton, P.J. (1979). Psychiatric disorders among professional women. Arch. Gen. Psychiat., 36, 169–173.

Λίγα λόγια για τον συντάκτη

Τελειόφοιτη φοιτήτρια Ψυχολογίας του ΑΠΘ. Ένθερμη υποστηρίκτρια της ανθρωπιστικής προσέγγισης της ψυχολογίας. Εδώ θα προσπαθήσω να καλύψω μια ευρεία γκάμα θεμάτων αυτής της επιστήμης. Ε-mail επικοινωνίας: eleutheria@maxmag.gr.

Το MAXMAG είναι ένα νέο διαδικτυακό περιοδικό, που σκοπεύει να παρέχει ενημέρωση επάνω σε ζητήματα κοινωνικά, πολιτιστικά, αλλά και πολιτικά. Η κάθε στήλη μας αντιπροσωπεύει και ένα ξεχωριστό πεδίο, καλύπτοντας με αυτό τον τρόπο ένα ευρύ πλαίσιο ενδιαφερόντων του κάθε αναγνώστη ξεχωριστά.

Follow Newsweek

Κάνοντας εγγραφή στο newsletter μας θα λαμβάνετε όλα τα τελευταία νέα που ανεβαίνουν στην ιστοσελίδα του MAXMAG